Zum Inhalt springen

Albert Lortzing

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie
Datei:A Duncan nach JH Schramm - Albert Lortzing (Stahlstich).jpg
Albert Lortzing (um 1835, Stich nach Johann Heinrich Schramm).

Lortzings Unterschrift:
Datei:Signatur Albert Lortzing.PNG

Gustav Albert Lortzing (* 23. Oktober 1801 in Berlin; † 21. Januar 1851 ebenda) war ein deutscher Komponist, Librettist, Schauspieler, Sänger und Dirigent. Er gilt als Hauptrepräsentant der deutschen Spieloper.

Leben

Albert Lortzing wurde als Sohn des ehemaligen Lederhändlers Johann Gottlieb Lortzing (1775–1841) und dessen Ehefrau Charlotte Sophie geb. Seidel (1780–1845) geboren. Die Eltern gründeten die Berliner Theatergesellschaft „Urania“ und machten ihr Hobby zum Beruf. Sie gaben das Geschäft auf und zogen als Schauspieler („Gaukler“) durch fast alle deutschen Provinzen. 1811 zog die Familie nach Breslau an das dortige Theater. Im Sommer 1813 hatten sie ein Engagement in Bamberg, anschließend in Coburg, dann in Straßburg, in Baden-Baden und in Freiburg. Der erste Bühnenauftritt des Sohnes war im Kornhaus am Freiburger Münster, wo der 12-Jährige in den Pausen „unter lebhaftem Beifall“ das Publikum mit komischen Gedichten entzückte.

Ab 1817 gehörte Familie Lortzing zum Ensemble von Josef Derossi im Rheinland, die als Wanderschauspieler unter anderem im Alten Komödienhaus Aachen, in Bonn, Düsseldorf, Barmen und Köln auftraten. Der junge Lortzing wurde zum Publikumsliebling in den Rollenfächern Naturbursche, „jugendlicher Liebhaber“ und Bonvivant, aber auch als Sänger (Tenor) engagiert. Das musikalische und insbesondere kompositorische Rüstzeug erhielt er als Schüler des Berliner Komponisten, Musikpädagogen und Sing-Akademie-Direktors Carl Friedrich Rungenhagen, in dessen Chor er auch als Tenor sang.

Am 30. Januar 1824 heirateten Lortzing und die Schauspielerin Rosina Regina Ahles. Das Ehepaar hatte elf Kinder, von denen sechs das Kindesalter überlebten.<ref>Die Namen von Lortzings Kindern waren Bertha (1824–1825); Charlotte Albertina (Bertha) Rosina (1826–1860); Caroline Rosalie (1827–1828); Caroline (Lina) Elisabeth Henriette Charlotte (1828–1917); Julie Eleonore Charlotte Luise (1829–1833); Karl Theodor (1831–1900); Johann Heinrich (1831–1832); Anna Charlotte (Lottchen) Henriette (1833–1900); Franziska (Fränzchen) Therese Albertine (1833–1881); Marie (1841–1842) und Philipp Victor Ferdinand Johann (Hans) (1845–1907). (nach {{#if:Wolfgang Mende|Wolfgang Mende: }}{{#if:Albert Lortzing|Albert Lortzing|{{#invoke:WLink|getArticleBase}} }}. In: Institut für Sächsische Geschichte und Volkskunde (Hrsg.): Sächsische Biografie{{#if:|Vorlage:Abrufdatum|.}})</ref> Ab Herbst 1826 gehörte das junge Ehepaar Lortzing zum Hoftheater in Detmold, das auch Münster und Osnabrück bespielte. Lortzing wurde am 3. September 1826 in die Freimaurerloge „Zur Beständigkeit und Eintracht“ in Aachen aufgenommen.<ref name="Freimaurer"><templatestyles src="Webarchiv/styles.css" />{{#if:20140110231906

      | {{#ifeq: 20140110231906 | *
    | Vorlage:Webarchiv/Wartung/Stern{{#if: Albert Lortzing auf der Website der Freimaurerloge „Zur Beständigkeit und Eintracht“ Aachen | {{#invoke:WLink|getEscapedTitle|Albert Lortzing auf der Website der Freimaurerloge „Zur Beständigkeit und Eintracht“ Aachen}} | {{#invoke:Webarchiv|getdomain|http://www.freimaurerei.de/index.php?id=3076}} }} (Archivversionen)
    | {{#iferror: {{#time: j. F Y|20140110231906}}
         | {{#if:  || }}Vorlage:Webarchiv/Wartung/DatumDer Wert des Parameters {{#if: wayback | wayback | Datum }} muss ein gültiger Zeitstempel der Form YYYYMMDDHHMMSS sein!
         | {{#if: Albert Lortzing auf der Website der Freimaurerloge „Zur Beständigkeit und Eintracht“ Aachen | {{#invoke:WLink|getEscapedTitle|Albert Lortzing auf der Website der Freimaurerloge „Zur Beständigkeit und Eintracht“ Aachen}} | {{#invoke:Webarchiv|getdomain|http://www.freimaurerei.de/index.php?id=3076}} }} {{#ifeq:  | [] | [ | ( }}Memento{{#if: {{#if:  | {{{archiv-bot}}} |  }} |  des Vorlage:Referrer }} vom {{#time: j. F Y|20140110231906}} im Internet Archive{{#if:  | ;  }}{{#ifeq:  | [] | ] | ) }}
      }}
  }}
      | {{#if:
          | {{#iferror: {{#time: j. F Y|{{{webciteID}}}}}
    | {{#switch: {{#invoke:Str|len|{{{webciteID}}}}}
       | 16= {{#if: Albert Lortzing auf der Website der Freimaurerloge „Zur Beständigkeit und Eintracht“ Aachen | {{#invoke:WLink|getEscapedTitle|Albert Lortzing auf der Website der Freimaurerloge „Zur Beständigkeit und Eintracht“ Aachen}} | {{#invoke:Webarchiv|getdomain|http://www.freimaurerei.de/index.php?id=3076}} }} {{#ifeq:  | [] | [ | ( }}Memento{{#if: {{#if:  | {{{archiv-bot}}} |  }} |  des Vorlage:Referrer }} vom {{#time: j. F Y| 19700101000000 + {{#expr: floor {{#expr: {{#invoke:Str|sub|{{{webciteID}}}|1|10}}/86400}} }} days}} auf WebCite{{#if:  | ;  }}{{#ifeq:  | [] | ] | ) }}
       | 9 = {{#if: Albert Lortzing auf der Website der Freimaurerloge „Zur Beständigkeit und Eintracht“ Aachen | {{#invoke:WLink|getEscapedTitle|Albert Lortzing auf der Website der Freimaurerloge „Zur Beständigkeit und Eintracht“ Aachen}} | {{#invoke:Webarchiv|getdomain|http://www.freimaurerei.de/index.php?id=3076}} }} {{#ifeq:  | [] | [ | ( }}Memento{{#if: {{#if:  | {{{archiv-bot}}} |  }} |  des Vorlage:Referrer}} vom {{#time: j. F Y| 19700101000000 + {{#expr: floor {{#expr: {{#invoke:Str|sub|{{#invoke:Expr|base62|{{{webciteID}}}}}|1|10}}/86400}} }} days}} auf WebCite{{#if:  | ;  }}{{#ifeq:  | [] | ] | ) }}
       | #default= Der Wert des Parameters {{#if: webciteID | webciteID | ID }} muss entweder ein Zeitstempel der Form YYYYMMDDHHMMSS oder ein Schüsselwert mit 9 Zeichen oder eine 16-stellige Zahl sein!Vorlage:Webarchiv/Wartung/webcitation{{#if:  || }}
      }}
    | c|{{{webciteID}}}}} {{#if: Albert Lortzing auf der Website der Freimaurerloge „Zur Beständigkeit und Eintracht“ Aachen | {{#invoke:WLink|getEscapedTitle|Albert Lortzing auf der Website der Freimaurerloge „Zur Beständigkeit und Eintracht“ Aachen}} | {{#invoke:Webarchiv|getdomain|http://www.freimaurerei.de/index.php?id=3076}} }} (Memento{{#if: {{#if:  | {{{archiv-bot}}} |  }} |  des Vorlage:Referrer}} vom {{#time: j. F Y|{{{webciteID}}}}} auf WebCite{{#if:  | ;  }}{{#ifeq:  | [] | ] | ) }}
  }}
          | {{#if: 
              | Vorlage:Webarchiv/Today
              | {{#if:
                      | Vorlage:Webarchiv/Generisch
                      | {{#if: Albert Lortzing auf der Website der Freimaurerloge „Zur Beständigkeit und Eintracht“ Aachen | {{#invoke:WLink|getEscapedTitle|Albert Lortzing auf der Website der Freimaurerloge „Zur Beständigkeit und Eintracht“ Aachen}} | {{#invoke:Webarchiv|getdomain|http://www.freimaurerei.de/index.php?id=3076}} }}  
                 }}}}}}}}{{#if:
    | Vorlage:Webarchiv/archiv-bot
  }}{{#invoke:TemplatePar|check
     |all      = url=
     |opt      = text= wayback= webciteID= archive-is= archive-today= archiv-url= archiv-datum= ()= archiv-bot= format= original=
     |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Webarchiv
     |errNS    = 0
     |template = Vorlage:Webarchiv
     |format   = *
     |preview  = 1
  }}{{#ifexpr: {{#if:20140110231906|1|0}}{{#if:|+1}}{{#if:|+1}}{{#if:|+1}}{{#if:|+1}} <> 1
    | {{#if:  || }}Vorlage:Webarchiv/Wartung/Parameter{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: Genau einer der Parameter 'wayback', 'webciteID', 'archive-today', 'archive-is' oder 'archiv-url' muss angegeben werden.|1}}
  }}{{#if: 
    | {{#switch: {{#invoke:Webarchiv|getdomain|{{{archiv-url}}}}}
        | web.archive.org = 
          {{#if:  || }}{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: Im Parameter 'archiv-url' wurde URL von Internet Archive erkannt, bitte Parameter 'wayback' benutzen.|1}} 
        | webcitation.org = 
          {{#if:  || }}{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: Im Parameter 'archiv-url' wurde URL von WebCite erkannt, bitte Parameter 'webciteID' benutzen.|1}} 
        | archive.today |archive.is |archive.ph |archive.fo |archive.li |archive.md |archive.vn = 
          {{#if:  || }}{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: Im Parameter 'archiv-url' wurde URL von archive.today erkannt, bitte Parameter 'archive-today' benutzen.|1}}
      }}{{#if: 
         | {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}
             | {{#if:  || }}Vorlage:Webarchiv/Wartung/Parameter{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: Der Wert des Parameter 'archiv-datum' ist ungültig oder hat ein ungültiges Format.|1}}
          |  }} 
         | {{#if:  || }}Vorlage:Webarchiv/Wartung/Parameter{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: Der Pflichtparameter 'archiv-datum' wurde nicht angegeben.|1}}
      }}
    | {{#if: 
         | {{#if:  || }}Vorlage:Webarchiv/Wartung/Parameter{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: Der Parameter 'archiv-datum' ist nur in Verbindung mit 'archiv-url' angebbar.|1}}
      }}
  }}{{#if:{{#invoke:URLutil|isHostPathResource|http://www.freimaurerei.de/index.php?id=3076}}
    || {{#if:  || }}
  }}{{#if: Albert Lortzing auf der Website der Freimaurerloge „Zur Beständigkeit und Eintracht“ Aachen
    | {{#if: {{#invoke:WLink|isBracketedLink|Albert Lortzing auf der Website der Freimaurerloge „Zur Beständigkeit und Eintracht“ Aachen}}
        | {{#if:  || }}
      }}
    | {{#if:  || }}Vorlage:Webarchiv/Wartung/Linktext_fehlt
  }}{{#switch: 
    |addlarchives|addlpages= {{#if:  || }}{{#if: 1 |Vorlage:Webarchiv/Wartung/Parameter}}{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: enWP-Wert im Parameter 'format'.|1}}
  }}{{#ifeq: {{#invoke:Str|find|http://www.freimaurerei.de/index.php?id=3076%7Carchiv}} |-1
    || {{#ifeq: {{#invoke:Str|find|{{#invoke:Str|cropleft|http://www.freimaurerei.de/index.php?id=3076%7C4}}%7Chttp}} |-1
         || {{#switch: {{#invoke:Webarchiv|getdomain|http://www.freimaurerei.de/index.php?id=3076 }}
              | abendblatt.de | daserste.ndr.de | inarchive.com | webcitation.org = 
              | #default = {{#if:  || }}{{#if: 1 |Vorlage:Webarchiv/Wartung/URL}}{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: Archiv-URL im Parameter 'url' anstatt URL der Originalquelle. Entferne den vor der Original-URL stehenden Mementobestandteil und setze den Archivierungszeitstempel in den Parameter 'wayback', 'webciteID', 'archive.today' oder 'archive-is' ein, sofern nicht bereits befüllt.|1}}
            }} 
       }}
  }}</ref><ref>Jürgen Holtorf: Die Logen der Freimaurer. Nikol, Hamburg o. J., ISBN 3-930656-58-2, S. 147.</ref> In Detmold komponierte er u. a. das Oratorium Die Himmelfahrt Christi, das in Münster uraufgeführt wurde, freilich mit einer Rüge des Münsterschen Regierungspräsidenten, da der Schauspieler Lortzing „als Compositeur durchaus keinen Ruf“ habe.
Datei:Fürstliches Hoftheater Detmold, um 1900.png
Hoftheater Detmold
Datei:AlbertLortzing.jpg
Standbild Lortzings von Gustav Eberlein im Tiergarten, Berlin

In Detmold kam es zu einem Streit mit dem exzentrischen Dichter Christian Dietrich Grabbe, der jedoch bald beigelegt wurde. Für Don Juan und Faust, Grabbes einziges Drama, das zu dessen Lebzeiten auf eine Bühne kam, hatte Lortzing Bühnenmusik komponiert; er selbst trat in der Rolle des Don Juan auf, seine Frau als Donna Anna, wofür Lortzing in einer Frankfurter Zeitung von einem Anonymus eine überschwänglich lobende Kritik erhielt. Gepriesen wurde freilich auch das Drama „dieses genialen Dichters“. Rezensent war der geniale Dichter selbst – es war damals nicht unüblich, Eigenwerbung in Form von Rezensionen zu betreiben.

Datei:Altes Theater Leipzig.jpg
Altes Leipziger Stadttheater, 1906

Am 3. November 1833 gaben die jungen Lortzings ihr Debüt am Leipziger Stadttheater, wo seit 1832 auch Lortzings Eltern Mitglieder des Ensembles von Friedrich Sebald Ringelhardt waren. Hier wurde Albert Lortzing Mitglied des Künstlerclubs Tunnel über der Pleiße, und 1834 schloss er sich der Leipziger FreimaurerlogeBalduin zur Linde“ an. Von 1833 bis 1838 wohnte Lortzing mit seiner Familie im Leipziger Naundörfchen (Nr. 1008), zog dann in die Frankfurter Straße (Nr. 1086, neben der Großen Funkenburg) und erst im Frühjahr 1844 in das Gartenhaus der Funkenburg, das oft als einziger Leipziger Wohnsitz angegeben wird.<ref><templatestyles src="Webarchiv/styles.css" />{{#if:20190828133113

      | {{#ifeq: 20190828133113 | *
    | Vorlage:Webarchiv/Wartung/Stern{{#if: Station 05 – Wohnhaus von Albert Lortzing | {{#invoke:WLink|getEscapedTitle|Station 05 – Wohnhaus von Albert Lortzing}} | {{#invoke:Webarchiv|getdomain|https://notenspur-leipzig.de/notenrouten/leipziger-notenbogen/karte-stationen/stationsansicht/route/notenbogen/station/wohnhaus-von-albert-lortzing/}} }} (Archivversionen)
    | {{#iferror: {{#time: j. F Y|20190828133113}}
         | {{#if:  || }}Vorlage:Webarchiv/Wartung/DatumDer Wert des Parameters {{#if: wayback | wayback | Datum }} muss ein gültiger Zeitstempel der Form YYYYMMDDHHMMSS sein!
         | {{#if: Station 05 – Wohnhaus von Albert Lortzing | {{#invoke:WLink|getEscapedTitle|Station 05 – Wohnhaus von Albert Lortzing}} | {{#invoke:Webarchiv|getdomain|https://notenspur-leipzig.de/notenrouten/leipziger-notenbogen/karte-stationen/stationsansicht/route/notenbogen/station/wohnhaus-von-albert-lortzing/}} }} {{#ifeq:  | [] | [ | ( }}Memento{{#if: {{#if:  | {{{archiv-bot}}} |  }} |  des Vorlage:Referrer }} vom {{#time: j. F Y|20190828133113}} im Internet Archive{{#if:  | ;  }}{{#ifeq:  | [] | ] | ) }}
      }}
  }}
      | {{#if:
          | {{#iferror: {{#time: j. F Y|{{{webciteID}}}}}
    | {{#switch: {{#invoke:Str|len|{{{webciteID}}}}}
       | 16= {{#if: Station 05 – Wohnhaus von Albert Lortzing | {{#invoke:WLink|getEscapedTitle|Station 05 – Wohnhaus von Albert Lortzing}} | {{#invoke:Webarchiv|getdomain|https://notenspur-leipzig.de/notenrouten/leipziger-notenbogen/karte-stationen/stationsansicht/route/notenbogen/station/wohnhaus-von-albert-lortzing/}} }} {{#ifeq:  | [] | [ | ( }}Memento{{#if: {{#if:  | {{{archiv-bot}}} |  }} |  des Vorlage:Referrer }} vom {{#time: j. F Y| 19700101000000 + {{#expr: floor {{#expr: {{#invoke:Str|sub|{{{webciteID}}}|1|10}}/86400}} }} days}} auf WebCite{{#if:  | ;  }}{{#ifeq:  | [] | ] | ) }}
       | 9 = {{#if: Station 05 – Wohnhaus von Albert Lortzing | {{#invoke:WLink|getEscapedTitle|Station 05 – Wohnhaus von Albert Lortzing}} | {{#invoke:Webarchiv|getdomain|https://notenspur-leipzig.de/notenrouten/leipziger-notenbogen/karte-stationen/stationsansicht/route/notenbogen/station/wohnhaus-von-albert-lortzing/}} }} {{#ifeq:  | [] | [ | ( }}Memento{{#if: {{#if:  | {{{archiv-bot}}} |  }} |  des Vorlage:Referrer}} vom {{#time: j. F Y| 19700101000000 + {{#expr: floor {{#expr: {{#invoke:Str|sub|{{#invoke:Expr|base62|{{{webciteID}}}}}|1|10}}/86400}} }} days}} auf WebCite{{#if:  | ;  }}{{#ifeq:  | [] | ] | ) }}
       | #default= Der Wert des Parameters {{#if: webciteID | webciteID | ID }} muss entweder ein Zeitstempel der Form YYYYMMDDHHMMSS oder ein Schüsselwert mit 9 Zeichen oder eine 16-stellige Zahl sein!Vorlage:Webarchiv/Wartung/webcitation{{#if:  || }}
      }}
    | c|{{{webciteID}}}}} {{#if: Station 05 – Wohnhaus von Albert Lortzing | {{#invoke:WLink|getEscapedTitle|Station 05 – Wohnhaus von Albert Lortzing}} | {{#invoke:Webarchiv|getdomain|https://notenspur-leipzig.de/notenrouten/leipziger-notenbogen/karte-stationen/stationsansicht/route/notenbogen/station/wohnhaus-von-albert-lortzing/}} }} (Memento{{#if: {{#if:  | {{{archiv-bot}}} |  }} |  des Vorlage:Referrer}} vom {{#time: j. F Y|{{{webciteID}}}}} auf WebCite{{#if:  | ;  }}{{#ifeq:  | [] | ] | ) }}
  }}
          | {{#if: 
              | Vorlage:Webarchiv/Today
              | {{#if:
                      | Vorlage:Webarchiv/Generisch
                      | {{#if: Station 05 – Wohnhaus von Albert Lortzing | {{#invoke:WLink|getEscapedTitle|Station 05 – Wohnhaus von Albert Lortzing}} | {{#invoke:Webarchiv|getdomain|https://notenspur-leipzig.de/notenrouten/leipziger-notenbogen/karte-stationen/stationsansicht/route/notenbogen/station/wohnhaus-von-albert-lortzing/}} }}  
                 }}}}}}}}{{#if:
    | Vorlage:Webarchiv/archiv-bot
  }}{{#invoke:TemplatePar|check
     |all      = url=
     |opt      = text= wayback= webciteID= archive-is= archive-today= archiv-url= archiv-datum= ()= archiv-bot= format= original=
     |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Webarchiv
     |errNS    = 0
     |template = Vorlage:Webarchiv
     |format   = *
     |preview  = 1
  }}{{#ifexpr: {{#if:20190828133113|1|0}}{{#if:|+1}}{{#if:|+1}}{{#if:|+1}}{{#if:|+1}} <> 1
    | {{#if:  || }}Vorlage:Webarchiv/Wartung/Parameter{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: Genau einer der Parameter 'wayback', 'webciteID', 'archive-today', 'archive-is' oder 'archiv-url' muss angegeben werden.|1}}
  }}{{#if: 
    | {{#switch: {{#invoke:Webarchiv|getdomain|{{{archiv-url}}}}}
        | web.archive.org = 
          {{#if:  || }}{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: Im Parameter 'archiv-url' wurde URL von Internet Archive erkannt, bitte Parameter 'wayback' benutzen.|1}} 
        | webcitation.org = 
          {{#if:  || }}{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: Im Parameter 'archiv-url' wurde URL von WebCite erkannt, bitte Parameter 'webciteID' benutzen.|1}} 
        | archive.today |archive.is |archive.ph |archive.fo |archive.li |archive.md |archive.vn = 
          {{#if:  || }}{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: Im Parameter 'archiv-url' wurde URL von archive.today erkannt, bitte Parameter 'archive-today' benutzen.|1}}
      }}{{#if: 
         | {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}
             | {{#if:  || }}Vorlage:Webarchiv/Wartung/Parameter{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: Der Wert des Parameter 'archiv-datum' ist ungültig oder hat ein ungültiges Format.|1}}
          |  }} 
         | {{#if:  || }}Vorlage:Webarchiv/Wartung/Parameter{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: Der Pflichtparameter 'archiv-datum' wurde nicht angegeben.|1}}
      }}
    | {{#if: 
         | {{#if:  || }}Vorlage:Webarchiv/Wartung/Parameter{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: Der Parameter 'archiv-datum' ist nur in Verbindung mit 'archiv-url' angebbar.|1}}
      }}
  }}{{#if:{{#invoke:URLutil|isHostPathResource|https://notenspur-leipzig.de/notenrouten/leipziger-notenbogen/karte-stationen/stationsansicht/route/notenbogen/station/wohnhaus-von-albert-lortzing/}}
    || {{#if:  || }}
  }}{{#if: Station 05 – Wohnhaus von Albert Lortzing
    | {{#if: {{#invoke:WLink|isBracketedLink|Station 05 – Wohnhaus von Albert Lortzing}}
        | {{#if:  || }}
      }}
    | {{#if:  || }}Vorlage:Webarchiv/Wartung/Linktext_fehlt
  }}{{#switch: 
    |addlarchives|addlpages= {{#if:  || }}{{#if: 1 |Vorlage:Webarchiv/Wartung/Parameter}}{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: enWP-Wert im Parameter 'format'.|1}}
  }}{{#ifeq: {{#invoke:Str|find|https://notenspur-leipzig.de/notenrouten/leipziger-notenbogen/karte-stationen/stationsansicht/route/notenbogen/station/wohnhaus-von-albert-lortzing/%7Carchiv}} |-1
    || {{#ifeq: {{#invoke:Str|find|{{#invoke:Str|cropleft|https://notenspur-leipzig.de/notenrouten/leipziger-notenbogen/karte-stationen/stationsansicht/route/notenbogen/station/wohnhaus-von-albert-lortzing/%7C4}}%7Chttp}} |-1
         || {{#switch: {{#invoke:Webarchiv|getdomain|https://notenspur-leipzig.de/notenrouten/leipziger-notenbogen/karte-stationen/stationsansicht/route/notenbogen/station/wohnhaus-von-albert-lortzing/ }}
              | abendblatt.de | daserste.ndr.de | inarchive.com | webcitation.org = 
              | #default = {{#if:  || }}{{#if: 1 |Vorlage:Webarchiv/Wartung/URL}}{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: Archiv-URL im Parameter 'url' anstatt URL der Originalquelle. Entferne den vor der Original-URL stehenden Mementobestandteil und setze den Archivierungszeitstempel in den Parameter 'wayback', 'webciteID', 'archive.today' oder 'archive-is' ein, sofern nicht bereits befüllt.|1}}
            }} 
       }}
  }}, Notenbogen Leipzig.</ref>
Datei:Lortzinghaus Leipzig.jpg
Lortzings Wohnhaus in Leipzig 1844–1846

Im Leipziger Ensemble war Lortzing überaus beliebt, glänzte vor allem in Nestroy-Komödien. Seine Neigung zum Improvisieren, zum Abweichen vom genehmigten Rollentext, machte ihn allerdings zum Problemfall für die Theaterpolizei. Auch seine ersten komischen Opern hatten es unter der Leipziger Zensur nicht einfach. Die Oper Zar und Zimmermann, in der es um eine bornierte Obrigkeit geht, wurde am 22. Dezember 1837 in Leipzig uraufgeführt. Lortzing sang selbst den Peter Iwanow. Doch erst die Berliner Aufführung 1839 wurde ein umjubelter Erfolg und brachte den Durchbruch.

Datei:Wiedner Hauptstrasse Lortzing 6.JPG
Waffenschmied-Relief und Gedenktafel am Wiener Wohnhaus Lortzings auf der Wieden
Datei:Gedenktafel Luisenstr 53 Gustav Albert Lortzing.JPG
Gedenktafel am Haus Luisenstraße 53 in Berlin-Mitte

1844 wurde Lortzing Kapellmeister am Stadttheater Leipzig. Im April 1845 waren seine „rheumatischen Beschwerden“ der vorgeschobene Grund für eine Kündigung. An seiner Entlassung konnten auch die wiederholten Proteste des Publikums nichts ändern. In einem offenen Brief, den fast alle im Ensemble unterschrieben, hatte er gegen Maßnahmen des Stadtrats Einspruch erhoben. Zwischen 1845 und 1847 wirkte Lortzing als Kapellmeister am Theater an der Wien. 1846 entstand hier die komische Oper Der Waffenschmied und 1848 schrieb er – ganz im Sinne der zeitgenössischen Freiheitsbewegung (vgl. Märzrevolution) – Text und Musik seiner politischen Oper Regina, benannt nach seiner Frau, ein Werk, in dem es nach heutigen Begriffen um Arbeitskampf, aber auch um Selbstmordterror geht. Letzte abendfüllende Oper war 1849 seine Märchensatire auf den Militärstaat Preußen Rolands Knappen, worin z. B. im Kehrreim gefragt wird: „Und das soll eine Weltordnung sein?“

Datei:Sophien-Friedhof-II Grabstätte Albert-Lortzing 1.jpg
Grabmal auf dem Sophien-Friedhof II. in Berlin-Mitte (2020)

1848 verlor er sein Engagement und musste, um mit der großen Familie zu überleben, noch einmal Engagements als Schauspieler antreten (Gera, Lüneburg). 1850 wurde er in Berlin Kapellmeister am neu eröffneten Friedrich-Wilhelm-Städtischen Theater. Am Morgen des 21. Januar 1851 starb Albert Lortzing, überarbeitet und hochverschuldet. Zur Beerdigung auf dem II. Sophien-Friedhof in Berlin-Mitte vier Tage später fanden sich u. a. Giacomo Meyerbeer, Heinrich Dorn, Wilhelm Taubert und Carl Friedrich Rungenhagen ein. Lortzings Theaterkollegen hatten seinen Sarg mit den – an die gescheiterte Revolution von 1848/1849 erinnernden – Farben Schwarz-Rot-Gold ausgekleidet. Das Ehrengrab der Stadt Berlin mit einem Denkmal, gesetzt von den Mitgliedern des Herzoglichen Hoftheaters in Braunschweig, befindet sich in der Abt. IX-6-47/48.

In Berlin hatte sich zu Beginn des 20. Jahrhunderts ein Komitee zur Errichtung eines Denkmals für den Komponisten gegründet, dem Kaiser Wilhelm II. aus dem Dispositionsfonds 1000 Mark zukommen ließ.<ref>{{#if:|{{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}| |}}}}{{#if:|{{{autor}}}: }}{{#if:|{{#if:Lortzingdenkmal – Bildhauerei in Berlin|[{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivURL|1={{#invoke:URLutil|getNormalized|1={{{archiv-url}}}}}}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel=Lortzingdenkmal – Bildhauerei in Berlin}}]{{#if:| ({{{format}}})}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}|{{#if:https://bildhauerei-in-berlin.de/bildwerk/lortzingdenkmal-4548/%7C{{#if:{{#invoke:TemplUtl%7Cfaculty%7C}}%7C{{#invoke:Vorlage:Internetquelle%7CTitelFormat%7Ctitel={{#invoke:WLink%7CgetEscapedTitle%7C1=Lortzingdenkmal – Bildhauerei in Berlin}}}}|[{{#invoke:URLutil|getNormalized|1=https://bildhauerei-in-berlin.de/bildwerk/lortzingdenkmal-4548/}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{#invoke:WLink|getEscapedTitle|1=Lortzingdenkmal – Bildhauerei in Berlin}}}}]}}{{#if:| ({{{format}}}{{#if:{{#if: 2025-02-21 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}

          | )
          | {{#if:{{#ifeq:de|de||{{#if:de|1}}}}| ; 
              | )}}}}}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}}}{{#if:https://bildhauerei-in-berlin.de/bildwerk/lortzingdenkmal-4548/%7C{{#if:{{#invoke:URLutil%7CisResourceURL%7C1=https://bildhauerei-in-berlin.de/bildwerk/lortzingdenkmal-4548/}}%7C%7C}}}}{{#if:Lortzingdenkmal – Bildhauerei in Berlin|{{#if:{{#invoke:WLink|isValidLinktext|1=Lortzingdenkmal – Bildhauerei in Berlin|lines=0}}||}}}}{{#if: | In: {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{{werk}}}}}}}{{#if: | {{{hrsg}}}{{#if: |,|{{#if: 2025-02-21 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format|{{{datum}}}|noerror=1}}
            |{{#invoke:DateTime|format|{{{datum}}}|T._Monat JJJJ}}
            |{{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, datum={{{datum}}}|class=Zitationswartung}} }}{{#if: |,|{{#if: 2025-02-21 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: | S. {{{seiten}}}{{#if: |,|{{#if: 2025-02-21 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| {{#if:|{{#if:|archiviert|ehemals}}|{{#if:|Archiviert|Ehemals}}}} {{#if:|vom|im}} Vorlage:Referrer{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| (nicht mehr online verfügbar)}}{{#if: | am {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}|{{{archiv-datum}}}{{#if:9042||(?)}}}}}}{{#if: 2025-02-21|;}}}}{{#if: 2025-02-21| {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|abgerufen|Abgerufen}} {{#switch: {{#invoke:Str|len| {{#invoke:DateTime|format| 2025-02-21 |ISO|noerror=1}} }}
       |4=im Jahr
       |7=im
       |10=am
       |#default={{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, abruf=2025-02-21|class=Zitationswartung}} }} {{#invoke:DateTime|format|2025-02-21|T._Monat JJJJ}}
    | {{#invoke:TemplUtl|failure|1=Vorlage:Internetquelle | abruf=2026-MM-TT ist Pflichtparameter}} }}{{#if:{{#ifeq:de|de||{{#if:de|1}}}}|{{#if:{{#if: 2025-02-21 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}
       |  (
       | {{#if: | |  (}}
       }}{{#ifeq:{{#if:de|de|de}}|de||
          {{#invoke:Multilingual|format|de|slang=!|split=[%s,]+|shift=m|separator=, }}}}{{#if: |{{#ifeq:{{#if:de|de|de}}|de||, }}{{{kommentar}}}}})}}{{#if: {{#if: 2025-02-21 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}} }}de|{{#if: |: {{
 #if: 
 | {{
     #ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
     | Vorlage:Str trim
     | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
     }}
 | {{#ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
     | „Vorlage:Str trim“
     | {{#invoke:Text|quote
         |1={{#if: 
              | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
              | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}} }}
         |2={{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|de-CH|de}}
         |3=1}} }}

}}{{#if:

   |  (<templatestyles src="Person/styles.css" />{{#if:  | :  }}{{#if:  | , deutsch: „“ }})
   | {{#if: 
       |  ({{#if:  | , deutsch: „“ }})
       | {{#if:  |  (deutsch: „“) }}
 }}

}}{{#if: {{{zitat}}}

   | {{#if: 
       | {{#if: {{{zitat}}}
           | Vorlage:": Text= und 1= gleichzeitig, bzw. Pipe zu viel }} }}
   | Vorlage:": Text= fehlt }}{{#if:  | {{#if: {{#invoke:Text|unstrip|{{{ref}}}}}
             | Vorlage:": Ungültiger Wert: ref=
             | {{{ref}}} }}

}}|.{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|{{#if:||{{#ifeq: | JaKeinHinweis |{{#switch:

   |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://bildhauerei-in-berlin.de/bildwerk/lortzingdenkmal-4548/
       | {{#if:  | [1] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: 
           | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}
       |   (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.)
     }}{{#switch: 
         |no|0|=
         |#default={{#if:  ||  }}
    }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |opt      = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
    }}{{#if: https://bildhauerei-in-berlin.de/bildwerk/lortzingdenkmal-4548/
      | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://bildhauerei-in-berlin.de/bildwerk/lortzingdenkmal-4548/}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
      | {{#if: 
           | {{#if:  ||  }}
           | {{#if:  ||  }}
        }}
    }}{{#if: 
       | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
         }}
    }}{{#switch: deadurl
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://bildhauerei-in-berlin.de/bildwerk/lortzingdenkmal-4548/ Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. )  {{#if: 
            | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: 
          |no|0|=
          |#default= {{#if:  ||  }}
        }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |all      = inline= url=
         |opt      = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
       }}{{#if: https://bildhauerei-in-berlin.de/bildwerk/lortzingdenkmal-4548/
       | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://bildhauerei-in-berlin.de/bildwerk/lortzingdenkmal-4548/}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
    }}{{#if: 
         | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
           }}
    }}{{#switch: deadurl
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}[https://bildhauerei-in-berlin.de/bildwerk/lortzingdenkmal-4548/ }}|{{#switch: 
   |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://bildhauerei-in-berlin.de/bildwerk/lortzingdenkmal-4548/
       | {{#if:  | [2] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: 
           | {{#if:  | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}
       |   (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.)
     }}{{#switch: 
         |no|0|=
         |#default={{#if:  ||  }}
    }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |opt      = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
    }}{{#if: https://bildhauerei-in-berlin.de/bildwerk/lortzingdenkmal-4548/
      | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://bildhauerei-in-berlin.de/bildwerk/lortzingdenkmal-4548/}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
      | {{#if: 
           | {{#if:  ||  }}
           | {{#if:  ||  }}
        }}
    }}{{#if: 
       | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
         }}
    }}{{#switch: 
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://bildhauerei-in-berlin.de/bildwerk/lortzingdenkmal-4548/ Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. )  {{#if: 
            | {{#if:  | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: 
          |no|0|=
          |#default= {{#if:  ||  }}
        }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |all      = inline= url=
         |opt      = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
       }}{{#if: https://bildhauerei-in-berlin.de/bildwerk/lortzingdenkmal-4548/
       | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://bildhauerei-in-berlin.de/bildwerk/lortzingdenkmal-4548/}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
    }}{{#if: 
         | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
           }}
    }}{{#switch: 
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}[https://bildhauerei-in-berlin.de/bildwerk/lortzingdenkmal-4548/ }} }}}}}}}}}}{{#if:|
        {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivBot|stamp={{{archiv-bot}}}|text={{#if:|Vorlage:Webarchiv/archiv-bot}}

}}}}{{#invoke:TemplatePar|check |all= url= titel= |opt= autor= hrsg= format= sprache= titelerg= werk= seiten= datum= abruf= zugriff= abruf-verborgen= archiv-url= archiv-datum= archiv-bot= kommentar= zitat= AT= CH= offline= |cat= {{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Internetquelle}} |template= Vorlage:Internetquelle |format=0 |preview=1 }}</ref><ref>{{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}</ref>

In zahlreichen deutschen Städten wird mit einer Lortzingstraße seiner gedacht. In Dortmund gibt es den Lortzingplatz. Und in Freiburg die Lortzingschule in der Lortzingstraße 1.

Werke (Auswahl)

Literatur

  • Irmlind Capelle: Chronologisch-thematisches Verzeichnis der Werke von Gustav Albert Lortzing (LoWV). Studio, Köln 1994, ISBN 3-89564-003-4.
  • Irmlind Capelle: Albert Lortzing. Sämtliche Briefe. Bärenreiter, Kassel 1995, ISBN 3-7618-1178-0.
  • Vorlage:MGG2
  • Irmlind Capelle: Albert Lortzing. Eine Annäherung in 77 biografischen Stationen. Allitera, München 2025, ISBN 978-3-96233-537-3.
  • Georg Richard Kruse: Albert Lortzing (= Berühmte Musiker. Lebens- und Charakterbilder nebst Einführung in die Werke der Meister. Band VII). Harmonie, Berlin 1899 (online im Internet Archive).
  • Jürgen Lodemann: Lortzing. Leben und Werk des dichtenden, komponierenden und singenden Publikumslieblings, Familienvaters und komisch tragischen Spielopernweltmeisters aus Berlin. Steidl, Göttingen 2000, ISBN 3-88243-733-2.
  • Jürgen Lodemann: Oper – O reiner Unsinn – Albert Lortzing, Opernmacher. Edition WUZ, Nr. 19, Freiberg am Neckar 2005
  • {{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}{{#ifeq: 0 | 0
   | {{#if: 189
       |
       | Vorlage:NDB – bitte Seitenzahl(en) angeben
     }}{{#if: 118574469
         | {{#if: {{#invoke:URIutil|isDNBvalid|118574469}}
             | {{#if: 
                 | Vorlage:NDB – Wenn GND dann kein SFZ angeben
               }}
             | Vorlage:NDB – GND unzulässig
           }}
         | {{#if: 
             | {{#if: 
                 | {{#ifeq: 9039 | 4526413
                     |
                     | Vorlage:NDB7= ist obsolet, jetzt SFZ=
                   }}
               }}
             | {{#ifeq:  | 1
                 | 
                 | 
               }}
           }}
     }}{{#if: 
         | {{#ifeq: 9039 | 11376103
             |
             | Vorlage:NDBWerktitel= war ein Irrtum, jetzt Werkliste=
           }}
       }}

}}{{#if:

   | {{#if: 
       |
       | 
     }}

}}

  • Thomas Schipperges (Hrsg.): Lortzing und Leipzig. Musikleben zwischen Öffentlichkeit, Bürgerlichkeit und Privatheit : Bericht über die Internationale Tagung an der Hochschule für Musik und Theater „Felix Mendelssohn Bartholdy“ Leipzig im Rahmen des vierten Mitgliedertreffens der Albert-Lortzing-Gesellschaft vom 25. bis 28. Juni 2009. Verlag Georg Olms, Hildesheim 2014, ISBN 978-3-487-15148-9.
  • Heinz Schirmag: Albert Lortzing. Glanz und Elend eines Künstlerlebens. Henschel, Berlin 1995, ISBN 3-89487-196-2.
  • {{ #if:Hans Michel Schletterer|Hans Michel Schletterer: |}}{{ #if:ADB:Lortzing, Albert|{{ #if:Lortzing, Albert|Lortzing, Albert|Albert Lortzing }}|{{#ifeq: {{#switch: 19

| 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }} | 0 | {{ #if:Lortzing, Albert|Lortzing, Albert|Albert Lortzing }} | [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb000{{#switch: 19 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }}/images/index.html?seite={{#switch: 19 | 1={{ #expr: 203 + 16 }} | 2={{ #expr: 203 + 2 }} | 3={{ #expr: 203 + 2 }} | 4={{ #expr: 203 + 2 }} | 5={{ #expr: 203 + 2 }} | 6={{ #expr: 203 + 2 }} | 7={{ #expr: 203 + 2 }} | 8={{ #expr: 203 + 2 }} | 9={{#switch: 203 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 203 < 449 | {{ #expr: 203 + 2 }} | {{ #expr: 203 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 203 + 2 }} | 11={{ #expr: 203 + 2 }} | 12={{ #expr: 203 + 2 }} | 13={{ #expr: 203 + 2 }} | 14={{ #expr: 203 + 2 }} | 15={{ #expr: 203 + 2 }} | 16={{ #expr: 203 + 2 }} | 17={{ #expr: 203 + 2 }} | 18={{ #expr: 203 + 2 }} | 19={{ #expr: 203 + 2 }} | 20={{ #expr: 203 + 2 }} | 21={{ #expr: 203 + 2 }} | 22={{ #expr: 203 + 2 }} | 23={{ #expr: 203 + 2 }} | 24={{ #expr: 203 + 2 }} | 25={{ #expr: 203 + 2 }} | 26={{ #expr: 203 + 2 }} | 27={{ #expr: 203 + 2 }} | 28={{ #expr: 203 + 2 }} | 29={{ #expr: 203 + 2 }} | 30={{ #expr: 203 + 2 }} | 31={{ #expr: 203 + 2 }} | 32={{ #expr: 203 + 2 }} | 33={{ #expr: 203 + 2 }} | 34={{ #expr: 203 + 2 }} | 35={{ #expr: 203 + 2 }} | 36={{ #expr: 203 + 2 }} | 37={{ #expr: 203 + 2 }} | 38={{ #expr: 203 + 2 }} | 39={{ #expr: 203 + 2 }} | 40={{ #expr: 203 + 2 }} | 41={{ #expr: 203 + 2 }} | 42={{ #expr: 203 + 2 }} | 43={{ #expr: 203 + 2 }} | 44={{ #expr: 203 + 2 }} | 45={{ #expr: 203 + 6 }} | 46={{ #expr: 203 + 2 }} | 47={{ #expr: 203 + 2 }} | 48={{ #expr: 203 + 2 }} | 49={{ #expr: 203 + 2 }} | 50={{ #expr: 203 + 2 }} | 51={{ #expr: 203 + 2 }} | 52={{ #expr: 203 + 2 }} | 53={{ #expr: 203 + 2 }} | 54={{ #expr: 203 + 2 }} | 55={{ #expr: 203 + 3 }} | 56=203 | #default = 203 }} {{ #if:Lortzing, Albert|Lortzing, Albert|Albert Lortzing }}] }} }}{{#ifeq:Vorlage:Str rightc|.||.}} In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 19, Duncker & Humblot, Leipzig {{#switch: 19 | 1=1875 | 2=1875 | 3=1876 | 4=1876 | 5=1877 | 6=1877 | 7=1877 | 8=1878 | 9=1879 | 10=1879 | 11=1880 | 12=1880 | 13=1881 | 14=1881 | 15=1882 | 16=1882 | 17=1883 | 18=1883 | 19=1884 | 20=1884 | 21=1885 | 22=1885 | 23=1886 | 24=1887 | 25=1887 | 26=1888 | 27=1888 | 28=1889 | 29=1889 | 30=1890 | 31=1890 | 32=1891 | 33=1891 | 34=1892 | 35=1893 | 36=1893 | 37=1894 | 38=1894 | 39=1895 | 40=1896 | 41=1896 | 42=1897 | 43=1898 | 44=1898 | 45=1900 | 46=1902 | 47=1903 | 48=1904 | 49=1904 | 50=1905 | 51=1906 | 52=1906 | 53=1907 | 54=1908 | 55=1910 | 56=1912 | #default = Vorlage:ADB – bitte Band und Seitenzahlen korrekt angeben{{#ifeq:0|0|}} }}, S. 203{{ #if:207 | {{ #ifexpr: {{#switch: 19 | 1={{ #expr: 203 + 16 }} | 2={{ #expr: 203 + 2 }} | 3={{ #expr: 203 + 2 }} | 4={{ #expr: 203 + 2 }} | 5={{ #expr: 203 + 2 }} | 6={{ #expr: 203 + 2 }} | 7={{ #expr: 203 + 2 }} | 8={{ #expr: 203 + 2 }} | 9={{#switch: 203 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 203 < 449 | {{ #expr: 203 + 2 }} | {{ #expr: 203 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 203 + 2 }} | 11={{ #expr: 203 + 2 }} | 12={{ #expr: 203 + 2 }} | 13={{ #expr: 203 + 2 }} | 14={{ #expr: 203 + 2 }} | 15={{ #expr: 203 + 2 }} | 16={{ #expr: 203 + 2 }} | 17={{ #expr: 203 + 2 }} | 18={{ #expr: 203 + 2 }} | 19={{ #expr: 203 + 2 }} | 20={{ #expr: 203 + 2 }} | 21={{ #expr: 203 + 2 }} | 22={{ #expr: 203 + 2 }} | 23={{ #expr: 203 + 2 }} | 24={{ #expr: 203 + 2 }} | 25={{ #expr: 203 + 2 }} | 26={{ #expr: 203 + 2 }} | 27={{ #expr: 203 + 2 }} | 28={{ #expr: 203 + 2 }} | 29={{ #expr: 203 + 2 }} | 30={{ #expr: 203 + 2 }} | 31={{ #expr: 203 + 2 }} | 32={{ #expr: 203 + 2 }} | 33={{ #expr: 203 + 2 }} | 34={{ #expr: 203 + 2 }} | 35={{ #expr: 203 + 2 }} | 36={{ #expr: 203 + 2 }} | 37={{ #expr: 203 + 2 }} | 38={{ #expr: 203 + 2 }} | 39={{ #expr: 203 + 2 }} | 40={{ #expr: 203 + 2 }} | 41={{ #expr: 203 + 2 }} | 42={{ #expr: 203 + 2 }} | 43={{ #expr: 203 + 2 }} | 44={{ #expr: 203 + 2 }} | 45={{ #expr: 203 + 6 }} | 46={{ #expr: 203 + 2 }} | 47={{ #expr: 203 + 2 }} | 48={{ #expr: 203 + 2 }} | 49={{ #expr: 203 + 2 }} | 50={{ #expr: 203 + 2 }} | 51={{ #expr: 203 + 2 }} | 52={{ #expr: 203 + 2 }} | 53={{ #expr: 203 + 2 }} | 54={{ #expr: 203 + 2 }} | 55={{ #expr: 203 + 3 }} | 56=203 | #default = 203 }} != {{#switch: 19 | 1={{ #expr: 207 + 16 }} | 2={{ #expr: 207 + 2 }} | 3={{ #expr: 207 + 2 }} | 4={{ #expr: 207 + 2 }} | 5={{ #expr: 207 + 2 }} | 6={{ #expr: 207 + 2 }} | 7={{ #expr: 207 + 2 }} | 8={{ #expr: 207 + 2 }} | 9={{#switch: 207 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 207 < 449 | {{ #expr: 207 + 2 }} | {{ #expr: 207 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 207 + 2 }} | 11={{ #expr: 207 + 2 }} | 12={{ #expr: 207 + 2 }} | 13={{ #expr: 207 + 2 }} | 14={{ #expr: 207 + 2 }} | 15={{ #expr: 207 + 2 }} | 16={{ #expr: 207 + 2 }} | 17={{ #expr: 207 + 2 }} | 18={{ #expr: 207 + 2 }} | 19={{ #expr: 207 + 2 }} | 20={{ #expr: 207 + 2 }} | 21={{ #expr: 207 + 2 }} | 22={{ #expr: 207 + 2 }} | 23={{ #expr: 207 + 2 }} | 24={{ #expr: 207 + 2 }} | 25={{ #expr: 207 + 2 }} | 26={{ #expr: 207 + 2 }} | 27={{ #expr: 207 + 2 }} | 28={{ #expr: 207 + 2 }} | 29={{ #expr: 207 + 2 }} | 30={{ #expr: 207 + 2 }} | 31={{ #expr: 207 + 2 }} | 32={{ #expr: 207 + 2 }} | 33={{ #expr: 207 + 2 }} | 34={{ #expr: 207 + 2 }} | 35={{ #expr: 207 + 2 }} | 36={{ #expr: 207 + 2 }} | 37={{ #expr: 207 + 2 }} | 38={{ #expr: 207 + 2 }} | 39={{ #expr: 207 + 2 }} | 40={{ #expr: 207 + 2 }} | 41={{ #expr: 207 + 2 }} | 42={{ #expr: 207 + 2 }} | 43={{ #expr: 207 + 2 }} | 44={{ #expr: 207 + 2 }} | 45={{ #expr: 207 + 6 }} | 46={{ #expr: 207 + 2 }} | 47={{ #expr: 207 + 2 }} | 48={{ #expr: 207 + 2 }} | 49={{ #expr: 207 + 2 }} | 50={{ #expr: 207 + 2 }} | 51={{ #expr: 207 + 2 }} | 52={{ #expr: 207 + 2 }} | 53={{ #expr: 207 + 2 }} | 54={{ #expr: 207 + 2 }} | 55={{ #expr: 207 + 3 }} | 56=207 | #default = 207 }} |{{ #ifexpr: {{#switch: 19 | 1={{ #expr: 207 + 16 }} | 2={{ #expr: 207 + 2 }} | 3={{ #expr: 207 + 2 }} | 4={{ #expr: 207 + 2 }} | 5={{ #expr: 207 + 2 }} | 6={{ #expr: 207 + 2 }} | 7={{ #expr: 207 + 2 }} | 8={{ #expr: 207 + 2 }} | 9={{#switch: 207 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 207 < 449 | {{ #expr: 207 + 2 }} | {{ #expr: 207 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 207 + 2 }} | 11={{ #expr: 207 + 2 }} | 12={{ #expr: 207 + 2 }} | 13={{ #expr: 207 + 2 }} | 14={{ #expr: 207 + 2 }} | 15={{ #expr: 207 + 2 }} | 16={{ #expr: 207 + 2 }} | 17={{ #expr: 207 + 2 }} | 18={{ #expr: 207 + 2 }} | 19={{ #expr: 207 + 2 }} | 20={{ #expr: 207 + 2 }} | 21={{ #expr: 207 + 2 }} | 22={{ #expr: 207 + 2 }} | 23={{ #expr: 207 + 2 }} | 24={{ #expr: 207 + 2 }} | 25={{ #expr: 207 + 2 }} | 26={{ #expr: 207 + 2 }} | 27={{ #expr: 207 + 2 }} | 28={{ #expr: 207 + 2 }} | 29={{ #expr: 207 + 2 }} | 30={{ #expr: 207 + 2 }} | 31={{ #expr: 207 + 2 }} | 32={{ #expr: 207 + 2 }} | 33={{ #expr: 207 + 2 }} | 34={{ #expr: 207 + 2 }} | 35={{ #expr: 207 + 2 }} | 36={{ #expr: 207 + 2 }} | 37={{ #expr: 207 + 2 }} | 38={{ #expr: 207 + 2 }} | 39={{ #expr: 207 + 2 }} | 40={{ #expr: 207 + 2 }} | 41={{ #expr: 207 + 2 }} | 42={{ #expr: 207 + 2 }} | 43={{ #expr: 207 + 2 }} | 44={{ #expr: 207 + 2 }} | 45={{ #expr: 207 + 6 }} | 46={{ #expr: 207 + 2 }} | 47={{ #expr: 207 + 2 }} | 48={{ #expr: 207 + 2 }} | 49={{ #expr: 207 + 2 }} | 50={{ #expr: 207 + 2 }} | 51={{ #expr: 207 + 2 }} | 52={{ #expr: 207 + 2 }} | 53={{ #expr: 207 + 2 }} | 54={{ #expr: 207 + 2 }} | 55={{ #expr: 207 + 3 }} | 56=207 | #default = 207 }} = {{ #expr: {{#switch: 19 | 1={{ #expr: 203 + 16 }} | 2={{ #expr: 203 + 2 }} | 3={{ #expr: 203 + 2 }} | 4={{ #expr: 203 + 2 }} | 5={{ #expr: 203 + 2 }} | 6={{ #expr: 203 + 2 }} | 7={{ #expr: 203 + 2 }} | 8={{ #expr: 203 + 2 }} | 9={{#switch: 203 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 203 < 449 | {{ #expr: 203 + 2 }} | {{ #expr: 203 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 203 + 2 }} | 11={{ #expr: 203 + 2 }} | 12={{ #expr: 203 + 2 }} | 13={{ #expr: 203 + 2 }} | 14={{ #expr: 203 + 2 }} | 15={{ #expr: 203 + 2 }} | 16={{ #expr: 203 + 2 }} | 17={{ #expr: 203 + 2 }} | 18={{ #expr: 203 + 2 }} | 19={{ #expr: 203 + 2 }} | 20={{ #expr: 203 + 2 }} | 21={{ #expr: 203 + 2 }} | 22={{ #expr: 203 + 2 }} | 23={{ #expr: 203 + 2 }} | 24={{ #expr: 203 + 2 }} | 25={{ #expr: 203 + 2 }} | 26={{ #expr: 203 + 2 }} | 27={{ #expr: 203 + 2 }} | 28={{ #expr: 203 + 2 }} | 29={{ #expr: 203 + 2 }} | 30={{ #expr: 203 + 2 }} | 31={{ #expr: 203 + 2 }} | 32={{ #expr: 203 + 2 }} | 33={{ #expr: 203 + 2 }} | 34={{ #expr: 203 + 2 }} | 35={{ #expr: 203 + 2 }} | 36={{ #expr: 203 + 2 }} | 37={{ #expr: 203 + 2 }} | 38={{ #expr: 203 + 2 }} | 39={{ #expr: 203 + 2 }} | 40={{ #expr: 203 + 2 }} | 41={{ #expr: 203 + 2 }} | 42={{ #expr: 203 + 2 }} | 43={{ #expr: 203 + 2 }} | 44={{ #expr: 203 + 2 }} | 45={{ #expr: 203 + 6 }} | 46={{ #expr: 203 + 2 }} | 47={{ #expr: 203 + 2 }} | 48={{ #expr: 203 + 2 }} | 49={{ #expr: 203 + 2 }} | 50={{ #expr: 203 + 2 }} | 51={{ #expr: 203 + 2 }} | 52={{ #expr: 203 + 2 }} | 53={{ #expr: 203 + 2 }} | 54={{ #expr: 203 + 2 }} | 55={{ #expr: 203 + 3 }} | 56=203 | #default = 203 }} + 1 }} | f|–207}}|}} |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{ #if:ADB:Lortzing, Albert||{{#ifeq:0|0|}}}}

  • Hans Christoph Worbs: Albert Lortzing. Rowohlt, Reinbek 1980, ISBN 3-499-50281-X.

Weblinks

Datei:DBPB 1951 74 Albert Lortzing.jpg
Briefmarke (1951) zum 100. Todestag
[{{canonicalurl:Commons:Category:{{#if:|{{{1}}}|Albert Lortzing}}|uselang=de}} Commons: {{#if:|{{{2}}}|{{#if:|{{{1}}}|{{#invoke:WLink|getArticleBase}}}}}}]{{#switch:1

|X|x= |0|-= |S|s= – Sammlung von Bildern |1|= – Sammlung von Bildern{{#if: 01

    | {{#switch: {{#invoke:TemplUtl|faculty|0}}/{{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}
        |1/=  und Videos
        |1/1=, Videos und Audiodateien
        |/1=  und Audiodateien}}
    | , Videos und Audiodateien
  }}

|#default= – }}{{#if:

   | {{#ifeq: {{#invoke:Str|left||9}} 
       | category: 
| FEHLER: Ohne Category: angeben!}}}}

Vorlage:Wikidata-Registrierung

[[q:{{#if:|:}}{{#if:|{{{1}}}|Albert Lortzing}}|Wikiquote: {{#if:|{{{2}}}|{{#if:|{{{1}}}|Albert Lortzing}}}}]]{{#switch: 1

|1= – Zitate |X|x={{#switch: 0

      |0|4|10|12|14|100=}}

|0|-= |#default=  – {{{3}}}

}} {{#if: | ({{#ifeq:{{{lang}}}|{{{lang}}}|Vorlage:Hinweisbaustein|{{{lang}}} }}) }}

{{#if: | {{#switch: 0 |0|4|10|12|14|100=}}}}

| {{#if: 
    | Vorlage:DNB-Portal – veraltete Parametrisierung 3=
  }}

}}

Einzelnachweise

<references responsive />

{{#ifeq: p | p | | {{#if: 118574469n8313269324787785 | |

}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 118574469 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 118574469 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n83132693 | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n83132693 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 24787785 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 24787785 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung

{{#if: Lortzing, Albert | {{#if: Lortzing, Gustav Albert (vollständiger Name) | {{#if: deutscher Komponist, Librettist, Schauspieler, Sänger und Dirigent | {{#if: 23. Oktober 1801 | {{#if: Berlin | {{#if: 21. Januar 1851 | {{#if: Berlin |

Vorlage:Wikidata-Registrierung