Zum Inhalt springen

Alexander Haindorf

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie
Datei:WP Görke-Haindorf.jpg
Alexander Haindorf und seine Enkelkinder Robert und Agnes (Gemälde von Caspar Görke, 1854, heute im LWL-Museum für Kunst und Kultur in Münster)

Alexander Haindorf (* 2. Mai 1784 in Lenhausen (heute Finnentrop); † 16. Oktober 1862 auf Gut Caldenhof bei Hamm) war Mediziner, jüdischer Reformer, Psychologe, Universitätsdozent, Publizist, Kunstsammler und Mitgründer des Westfälischen Kunstvereins.

Leben

Herkunft und Ausbildung

Haindorf wurde als Hirsch-Alexander (hebr. Zwi Nessannel) als Sohn eines Kaufmanns geboren. Erst im Jahr 1808 nahm er den Namen Haindorf an. Durch die strenggläubigen Eltern wurde er zunächst für die Laufbahn eines Rabbiners vorgesehen, daher war seine Kindheit und frühe Jugend von Talmudstudien bestimmt. Schon früh erfuhr er die Ablehnung der jüdischen Bevölkerung durch die katholische Mehrheitsgesellschaft. Nach dem Tod seiner Eltern wuchs er zunächst bei den Großeltern in Hamm auf. Diese versuchten ihn zu einem kaufmännischen Beruf zu drängen und sein wissenschaftliches Interesse zu unterdrücken. Einige Zeit später kam er in das Haus des liberalen Obervorstehers der jüdischen Gemeinden in der Grafschaft Mark Anschel Hertz. Dieser ermöglichte Haindorf als erstem Juden überhaupt den Besuch des Gymnasiums Hammonense. Anschließend studierte Haindorf Medizin, Psychologie und Philosophie in Würzburg, Jena und Heidelberg. Daneben hörte er zahlreiche Vorlesungen aus anderen Fachgebieten, insbesondere aus dem Umfeld der Geschichtswissenschaften. Im Jahr 1810 schloss er sein Studium mit einer preisgekrönten Promotionsarbeit ab. Im folgenden Jahr habilitierte er sich mit einer Schrift über die Pathologie und Therapie der Gemüts- und Geisteskrankheiten.

Medizinische und psychologische Lehrtätigkeit

Anschließend begann er als erster jüdischer Privatdozent mit Vorlesungen in Heidelberg. Als Haindorf eine Anstellung als Universitätsprofessor, nicht nur aus sachlichen, sondern religiösen Gründen, verweigert wurde, verließ er 1812 die Universität und ging bis 1814 auf eine Studienreise nach Frankreich. Dort besuchte er vor allem Irren- und Armenanstalten. Über die Ergebnisse verfasste Haindorf ein Buch. Nach seiner Rückkehr nach Deutschland hielt er zunächst psychologische Vorlesungen in Göttingen und trat 1815 in den preußischen Militärdienst als Lazarettarzt in Wesel ein. Nach seiner Versetzung nach Münster begann er auch dort zunächst an der Universität Münster und nach deren Schließung an der Chirurgischen Lehranstalt zu unterrichten. Eine Anstellung als Professor wurde ihm auf Grund seines Judentums verweigert. Daher eröffnete er eine gerade auch beim westfälischen Adel beliebte Praxis als Nervenarzt.<ref>Bernhard Brilling: Alexander Haindorf - seine Bemühungen um Anstellung als Universitätsprofessor (1812–1815) und seine Tätigkeit als Dozent in Münster (1816–1818 und 1825–1847) In: Westfälische Zeitschrift Bd. 132/133 1981/82 S. 69–120vc</ref>

Verfechter der Emanzipation der jüdischen Bevölkerung

Datei:Münster, Am Kanonengraben 4 -- 2020 -- 8692.jpg
Ehemaliges Gebäude der Marks-Haindorf-Stiftung in Münster

Haindorf war Verfechter der Judenemanzipation – er selbst sprach von Amalgamisierung der jüdischen und christlichen Kultur. Im Jahr 1822 wurde Haindorf Mitglied des reformorientierten Verein für Cultur und Wissenschaft der Juden in Berlin. Einige Jahre später gründete er zusammen mit seinem Schwiegervater, dem Kaufmann Elias Marks, in Hamm den „Verein zur Beförderung von Handwerken unter den Juden und zur Errichtung einer Schulanstalt, worin arme und verwaisete Kinder unterrichtet und künftige jüdische Schullehrer gebildet werden sollen.“ Ziel war die Einbindung der Juden in die bürgerliche Gesellschaft, um so schließlich Toleranz für die Juden selbst zu erreichen. Die zur Lehrerausbildung angeschlossene Musterschule folgte pädagogisch einem ganzheitlichen Ansatz. Dazu gehörten die Einbeziehung der musisch-sportlichen Erziehung und auch Koedukation. Die Schulanstalt versuchte Humanität, praktische Toleranz und preußischen Patriotismus zu vermitteln. Der gute Ruf führte dazu, dass bis 1839 gerade auch hohe, nach Münster versetzte protestantische Beamte ihre Kinder in die Schule schickten. Der Verein wurde von Oberpräsident Ludwig von Vincke unterstützt und seine Zuständigkeit wurde zunächst auf die Regierungsbezirke Münster und Arnsberg und nach dem Zusammenschluss mit einem ähnlichen Verein in Minden auf die gesamte Provinz Westfalen und später auch auf die Rheinprovinz ausgedehnt. Haindorf blieb bis zu seinem Tod Vorsitzender des Vereins. Anschließend wurde dieser in die Marks-Haindorf-Stiftung umgewandelt.

Kunstkenner und Publizist

Datei:Haindorf Grab.jpg
Grab von Alexander Haindorf auf dem jüdischen Friedhof Münster

Über diese Tätigkeit hinaus war Haindorf Mitglied zahlreicher nichtjüdischer Vereine in Münster und Westfalen. 1829 war er im Vorstand des Kunstvereins für die Rheinlande und Westfalen tätig. Im Jahr 1831 war er Mitbegründer des Westfälischen Kunstvereins. Als Kunstkenner sammelte Haindorf im Laufe seines Lebens etwa 400 Gemälde, Plastiken und Kleinkunstwerke vor allem altdeutscher und altniederländischer Meister. Das letzte von ihm erworbene Werk war die Mitteltafel des Fröndenberger Altars. Die Sammlung wurde zu einem wichtigen Grundstock des Landesmuseums Münster.<ref>{{#if: Diethard Aschoff|Diethard Aschoff: }}Alexander Haindorf. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL){{#if:20|. Band 20, Bautz, {{#switch:20 |1=Hamm 1975. 2., unveränderte Auflage. Hamm 1990, ISBN 3-88309-013-1 |2=Hamm 1990, ISBN 3-88309-032-8 |3=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-035-2 |4=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-038-7 |5=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-043-3 |6=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-044-1 |7=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-048-4 |8=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-053-0 |9=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-058-1 |10=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-062-X |11=Herzberg 1996, ISBN 3-88309-064-6 |12=Herzberg 1997, ISBN 3-88309-068-9 |13=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-072-7 |14=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-073-5 |15=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-077-8 |16=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-079-4 |17=Herzberg 2000, ISBN 3-88309-080-8 |18=Herzberg 2001, ISBN 3-88309-086-7 |19=Nordhausen 2001, ISBN 3-88309-089-1 |20=Nordhausen 2002, ISBN 3-88309-091-3 |21=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-110-3 |22=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-133-2 |23=Nordhausen 2004, ISBN 3-88309-155-3 |24=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-247-9 |25=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-332-7 |26=Nordhausen 2006, ISBN 3-88309-354-8 |27=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-393-2 |28=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-413-7 |29=Nordhausen 2008, ISBN 978-3-88309-452-6 |30=Nordhausen 2009, ISBN 978-3-88309-478-6 |31=Nordhausen 2010, ISBN 978-3-88309-544-8 |32=Nordhausen 2011, ISBN 978-3-88309-615-5 |33=Nordhausen 2012, ISBN 978-3-88309-690-2 |34=Nordhausen 2013, ISBN 978-3-88309-766-4 |35=Nordhausen 2014, ISBN 978-3-88309-882-1 |36=Nordhausen 2015, ISBN 978-3-88309-920-0 |37=Nordhausen 2016, ISBN 978-3-95948-142-7 |38=Nordhausen 2017, ISBN 978-3-95948-259-2 |39=Nordhausen 2018, ISBN 978-3-95948-350-6 |40=Nordhausen 2019, ISBN 978-3-95948-426-8 |41=Nordhausen 2020, ISBN 978-3-95948-474-9 |42=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-505-0 |43=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-536-4 |44=Nordhausen 2022, ISBN 978-3-95948-556-2 |45=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-584-5 |46=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-590-6 |47=Nordhausen 2024, ISBN 978-3-689-11006-2 |48=Nordhausen 2025, ISBN 978-3-689-11017-8 }}{{#if:|, Sp. }}{{#if:693-706|, Sp. {{#iferror:{{#expr:693-706}}|693-706|{{#expr:1*693-706*0}}–{{#expr:-(0*693-706*1)}}}}}}}}{{#if:|}}{{#if:|}}.{{#if: 20 | |{{#ifeq:||}}}}
juedischeliteraturwestfalen.de: Alexander Haindorf, Diethard Aschoff, in: Friedrich W. Bautz: Biographisch-bibliographisches Kirchenlexikon. Hamm 1975ff. Band XX (2002), abgerufen am 8. April 2014</ref> Der Fröndenberger Altar ist seit 1950 im Besitz des Museums für Kunst und Kulturgeschichte in Dortmund. Teil der von Haindorf gemeinsam mit seiner Tochter Sophie und Schwiegersohn Jakob Loeb aufgebauten Kunstsammlung war das Gemälde "Die Vision des Hl. Bernhard" von Johannes Koerbecke, das im Oktober 2025 restituiert wurde.<ref>{{#if:|{{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}| |}}}}{{#if:|{{{autor}}}: }}{{#if:|{{#if:München: Gemälde von Johannes Koerbecke an Erben restituiert|[{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivURL|1={{#invoke:URLutil|getNormalized|1={{{archiv-url}}}}}}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel=München: Gemälde von Johannes Koerbecke an Erben restituiert}}]{{#if:| ({{{format}}})}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}|{{#if:https://www.kunstforum.de/nachrichten/muenchen-gemaelde-von-johannes-koerbecke-an-erben-restituiert/%7C{{#if:{{#invoke:TemplUtl%7Cfaculty%7C}}%7C{{#invoke:Vorlage:Internetquelle%7CTitelFormat%7Ctitel={{#invoke:WLink%7CgetEscapedTitle%7C1=München: Gemälde von Johannes Koerbecke an Erben restituiert}}}}|[{{#invoke:URLutil|getNormalized|1=https://www.kunstforum.de/nachrichten/muenchen-gemaelde-von-johannes-koerbecke-an-erben-restituiert/}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{#invoke:WLink|getEscapedTitle|1=München: Gemälde von Johannes Koerbecke an Erben restituiert}}}}]}}{{#if:| ({{{format}}}{{#if:www.kunstforum.de{{#if: 2025-11-27 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}

          | )
          | {{#if:{{#ifeq:de-DE|de||{{#if:de-DE|1}}}}| ; 
              | )}}}}}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}}}{{#if:https://www.kunstforum.de/nachrichten/muenchen-gemaelde-von-johannes-koerbecke-an-erben-restituiert/%7C{{#if:{{#invoke:URLutil%7CisResourceURL%7C1=https://www.kunstforum.de/nachrichten/muenchen-gemaelde-von-johannes-koerbecke-an-erben-restituiert/}}%7C%7C}}}}{{#if:München: Gemälde von Johannes Koerbecke an Erben restituiert|{{#if:{{#invoke:WLink|isValidLinktext|1=München: Gemälde von Johannes Koerbecke an Erben restituiert|lines=0}}||}}}}{{#if: www.kunstforum.de| In: {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel=www.kunstforum.de}}}}{{#if: | {{{hrsg}}}{{#if: |,|{{#if: 2025-11-27 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format|{{{datum}}}|noerror=1}}
            |{{#invoke:DateTime|format|{{{datum}}}|T._Monat JJJJ}}
            |{{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, datum={{{datum}}}|class=Zitationswartung}} }}{{#if: |,|{{#if: 2025-11-27 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: | S. {{{seiten}}}{{#if: |,|{{#if: 2025-11-27 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| {{#if:|{{#if:|archiviert|ehemals}}|{{#if:|Archiviert|Ehemals}}}} {{#if:|vom|im}} Vorlage:Referrer{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| (nicht mehr online verfügbar)}}{{#if: | am {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}|{{{archiv-datum}}}{{#if:1099296||(?)}}}}}}{{#if: 2025-11-27|;}}}}{{#if: 2025-11-27| {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|abgerufen|Abgerufen}} {{#switch: {{#invoke:Str|len| {{#invoke:DateTime|format| 2025-11-27 |ISO|noerror=1}} }}
       |4=im Jahr
       |7=im
       |10=am
       |#default={{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, abruf=2025-11-27|class=Zitationswartung}} }} {{#invoke:DateTime|format|2025-11-27|T._Monat JJJJ}}
    | {{#invoke:TemplUtl|failure|1=Vorlage:Internetquelle | abruf=2026-MM-TT ist Pflichtparameter}} }}{{#if:{{#ifeq:de-DE|de||{{#if:de-DE|1}}}}|{{#if:www.kunstforum.de{{#if: 2025-11-27 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}
       |  (
       | {{#if: | |  (}}
       }}{{#ifeq:{{#if:de-DE|de-DE|de}}|de||
          {{#invoke:Multilingual|format|de-DE|slang=!|split=[%s,]+|shift=m|separator=, }}}}{{#if: |{{#ifeq:{{#if:de-DE|de-DE|de}}|de||, }}{{{kommentar}}}}})}}{{#if: {{#if: 2025-11-27 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}} }}de-DE|{{#if: |: {{
 #if: 
 | {{
     #ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
     | Vorlage:Str trim
     | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
     }}
 | {{#ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
     | „Vorlage:Str trim“
     | {{#invoke:Text|quote
         |1={{#if: 
              | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
              | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}} }}
         |2={{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|de-CH|de}}
         |3=1}} }}

}}{{#if:

   |  (<templatestyles src="Person/styles.css" />{{#if:  | :  }}{{#if:  | , deutsch: „“ }})
   | {{#if: 
       |  ({{#if:  | , deutsch: „“ }})
       | {{#if:  |  (deutsch: „“) }}
 }}

}}{{#if: {{{zitat}}}

   | {{#if: 
       | {{#if: {{{zitat}}}
           | Vorlage:": Text= und 1= gleichzeitig, bzw. Pipe zu viel }} }}
   | Vorlage:": Text= fehlt }}{{#if:  | {{#if: {{#invoke:Text|unstrip|{{{ref}}}}}
             | Vorlage:": Ungültiger Wert: ref=
             | {{{ref}}} }}

}}|.{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|{{#if:||{{#ifeq: | JaKeinHinweis |{{#switch:

   |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://www.kunstforum.de/nachrichten/muenchen-gemaelde-von-johannes-koerbecke-an-erben-restituiert/
       | {{#if:  | [1] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: 
           | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}
       |   (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.)
     }}{{#switch: 
         |no|0|=
         |#default={{#if:  ||  }}
    }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |opt      = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
    }}{{#if: https://www.kunstforum.de/nachrichten/muenchen-gemaelde-von-johannes-koerbecke-an-erben-restituiert/
      | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.kunstforum.de/nachrichten/muenchen-gemaelde-von-johannes-koerbecke-an-erben-restituiert/}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
      | {{#if: 
           | {{#if:  ||  }}
           | {{#if:  ||  }}
        }}
    }}{{#if: 
       | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
         }}
    }}{{#switch: deadurl
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://www.kunstforum.de/nachrichten/muenchen-gemaelde-von-johannes-koerbecke-an-erben-restituiert/ Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. )  {{#if: 
            | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: 
          |no|0|=
          |#default= {{#if:  ||  }}
        }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |all      = inline= url=
         |opt      = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
       }}{{#if: https://www.kunstforum.de/nachrichten/muenchen-gemaelde-von-johannes-koerbecke-an-erben-restituiert/
       | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.kunstforum.de/nachrichten/muenchen-gemaelde-von-johannes-koerbecke-an-erben-restituiert/}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
    }}{{#if: 
         | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
           }}
    }}{{#switch: deadurl
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}[https://www.kunstforum.de/nachrichten/muenchen-gemaelde-von-johannes-koerbecke-an-erben-restituiert/ }}|{{#switch: 
   |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://www.kunstforum.de/nachrichten/muenchen-gemaelde-von-johannes-koerbecke-an-erben-restituiert/
       | {{#if:  | [2] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: 
           | {{#if:  | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}
       |   (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.)
     }}{{#switch: 
         |no|0|=
         |#default={{#if:  ||  }}
    }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |opt      = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
    }}{{#if: https://www.kunstforum.de/nachrichten/muenchen-gemaelde-von-johannes-koerbecke-an-erben-restituiert/
      | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.kunstforum.de/nachrichten/muenchen-gemaelde-von-johannes-koerbecke-an-erben-restituiert/}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
      | {{#if: 
           | {{#if:  ||  }}
           | {{#if:  ||  }}
        }}
    }}{{#if: 
       | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
         }}
    }}{{#switch: 
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://www.kunstforum.de/nachrichten/muenchen-gemaelde-von-johannes-koerbecke-an-erben-restituiert/ Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. )  {{#if: 
            | {{#if:  | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: 
          |no|0|=
          |#default= {{#if:  ||  }}
        }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |all      = inline= url=
         |opt      = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
       }}{{#if: https://www.kunstforum.de/nachrichten/muenchen-gemaelde-von-johannes-koerbecke-an-erben-restituiert/
       | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.kunstforum.de/nachrichten/muenchen-gemaelde-von-johannes-koerbecke-an-erben-restituiert/}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
    }}{{#if: 
         | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
           }}
    }}{{#switch: 
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}[https://www.kunstforum.de/nachrichten/muenchen-gemaelde-von-johannes-koerbecke-an-erben-restituiert/ }} }}}}}}}}}}{{#if:|
        {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivBot|stamp={{{archiv-bot}}}|text={{#if:|Vorlage:Webarchiv/archiv-bot}}

}}}}{{#invoke:TemplatePar|check |all= url= titel= |opt= autor= hrsg= format= sprache= titelerg= werk= seiten= datum= abruf= zugriff= abruf-verborgen= archiv-url= archiv-datum= archiv-bot= kommentar= zitat= AT= CH= offline= |cat= {{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Internetquelle}} |template= Vorlage:Internetquelle |format=0 |preview=1 }}</ref> Außerdem war Haindorf ein produktiver Publizist. Anfänglich schrieb er vor allem über medizinische Themen, später wandte er sich populärwissenschaftlichen historischen Darstellungen zu. So verfasste er als „historisches Lesebuch für Frauen und Mädchen aus den gebildeten Ständen“ eine Geschichte der Deutschen (Hamm 1821), eine Geschichte Spaniens und Portugals (1830) sowie eine Geschichte Italiens (1835). Die letzten Jahre verbrachte er bei seiner Tochter in Hamm.

Andenken

Begraben wurde Hainsdorf auf dem jüdischen Friedhof in Münster. Sein Leben und Wirken wird im Jüdischen Museum Westfalen dargestellt. Im Oktober 2010 übergaben Haindorfs Nachfahren dessen aus 2861 Büchern bestehende Bibliothek an die Universitäts- und Landesbibliothek Münster (ULB).<ref>Westfälischer Anzeiger vom 20. Oktober 2012, Ein Universalgelehrter aus Hamm, Hammer Lokalteil</ref>

Literatur

  • Gudrun Calov: Museen und Sammler des 19. Jahrhunderts in Deutschland. In: Museumskunde 38, 1969, {{#invoke:URIutil|{{#ifeq:1|1|linkISSN|targetISSN}}|0027-4178|0}}{{#ifeq:1|0|[!]

}}{{#ifeq:0|1

        |{{#switch:00
                  |11= (print/online)
                  |10= (print)
                  |01= (online)
          }}

}}{{#ifeq:0|0

        |{{#ifeq:0|0
              |{{#if:{{#invoke:URIutil|isISSNvalid|1=0027-4178}}
                    |
                    |{{#invoke:TemplUtl|failure|ISSN ungültig}}}}}}

}}, S. 1–196, bes. S. 103.

  • Wilhelm Schulte: Westfälische Köpfe. 300 Lebensbilder bedeutender Westfalen. 2. verbesserte Auflage. Aschendorff, Münster 1977, ISBN 3-402-05700-X, S. 100f.
  • {{ #if:Josef Bernhard Nordhoff|Josef Bernhard Nordhoff: |}}{{ #if:ADB:Haindorf, Alexander|{{ #if:Haindorf, Alexander|Haindorf, Alexander|Alexander Haindorf }}|{{#ifeq: {{#switch: 10

| 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }} | 0 | {{ #if:Haindorf, Alexander|Haindorf, Alexander|Alexander Haindorf }} | [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb000{{#switch: 10 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }}/images/index.html?seite={{#switch: 10 | 1={{ #expr: 392 + 16 }} | 2={{ #expr: 392 + 2 }} | 3={{ #expr: 392 + 2 }} | 4={{ #expr: 392 + 2 }} | 5={{ #expr: 392 + 2 }} | 6={{ #expr: 392 + 2 }} | 7={{ #expr: 392 + 2 }} | 8={{ #expr: 392 + 2 }} | 9={{#switch: 392 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 392 < 449 | {{ #expr: 392 + 2 }} | {{ #expr: 392 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 392 + 2 }} | 11={{ #expr: 392 + 2 }} | 12={{ #expr: 392 + 2 }} | 13={{ #expr: 392 + 2 }} | 14={{ #expr: 392 + 2 }} | 15={{ #expr: 392 + 2 }} | 16={{ #expr: 392 + 2 }} | 17={{ #expr: 392 + 2 }} | 18={{ #expr: 392 + 2 }} | 19={{ #expr: 392 + 2 }} | 20={{ #expr: 392 + 2 }} | 21={{ #expr: 392 + 2 }} | 22={{ #expr: 392 + 2 }} | 23={{ #expr: 392 + 2 }} | 24={{ #expr: 392 + 2 }} | 25={{ #expr: 392 + 2 }} | 26={{ #expr: 392 + 2 }} | 27={{ #expr: 392 + 2 }} | 28={{ #expr: 392 + 2 }} | 29={{ #expr: 392 + 2 }} | 30={{ #expr: 392 + 2 }} | 31={{ #expr: 392 + 2 }} | 32={{ #expr: 392 + 2 }} | 33={{ #expr: 392 + 2 }} | 34={{ #expr: 392 + 2 }} | 35={{ #expr: 392 + 2 }} | 36={{ #expr: 392 + 2 }} | 37={{ #expr: 392 + 2 }} | 38={{ #expr: 392 + 2 }} | 39={{ #expr: 392 + 2 }} | 40={{ #expr: 392 + 2 }} | 41={{ #expr: 392 + 2 }} | 42={{ #expr: 392 + 2 }} | 43={{ #expr: 392 + 2 }} | 44={{ #expr: 392 + 2 }} | 45={{ #expr: 392 + 6 }} | 46={{ #expr: 392 + 2 }} | 47={{ #expr: 392 + 2 }} | 48={{ #expr: 392 + 2 }} | 49={{ #expr: 392 + 2 }} | 50={{ #expr: 392 + 2 }} | 51={{ #expr: 392 + 2 }} | 52={{ #expr: 392 + 2 }} | 53={{ #expr: 392 + 2 }} | 54={{ #expr: 392 + 2 }} | 55={{ #expr: 392 + 3 }} | 56=392 | #default = 392 }} {{ #if:Haindorf, Alexander|Haindorf, Alexander|Alexander Haindorf }}] }} }}{{#ifeq:Vorlage:Str rightc|.||.}} In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 10, Duncker & Humblot, Leipzig {{#switch: 10 | 1=1875 | 2=1875 | 3=1876 | 4=1876 | 5=1877 | 6=1877 | 7=1877 | 8=1878 | 9=1879 | 10=1879 | 11=1880 | 12=1880 | 13=1881 | 14=1881 | 15=1882 | 16=1882 | 17=1883 | 18=1883 | 19=1884 | 20=1884 | 21=1885 | 22=1885 | 23=1886 | 24=1887 | 25=1887 | 26=1888 | 27=1888 | 28=1889 | 29=1889 | 30=1890 | 31=1890 | 32=1891 | 33=1891 | 34=1892 | 35=1893 | 36=1893 | 37=1894 | 38=1894 | 39=1895 | 40=1896 | 41=1896 | 42=1897 | 43=1898 | 44=1898 | 45=1900 | 46=1902 | 47=1903 | 48=1904 | 49=1904 | 50=1905 | 51=1906 | 52=1906 | 53=1907 | 54=1908 | 55=1910 | 56=1912 | #default = Vorlage:ADB – bitte Band und Seitenzahlen korrekt angeben{{#ifeq:0|0|}} }}, S. 392{{ #if:393 | {{ #ifexpr: {{#switch: 10 | 1={{ #expr: 392 + 16 }} | 2={{ #expr: 392 + 2 }} | 3={{ #expr: 392 + 2 }} | 4={{ #expr: 392 + 2 }} | 5={{ #expr: 392 + 2 }} | 6={{ #expr: 392 + 2 }} | 7={{ #expr: 392 + 2 }} | 8={{ #expr: 392 + 2 }} | 9={{#switch: 392 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 392 < 449 | {{ #expr: 392 + 2 }} | {{ #expr: 392 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 392 + 2 }} | 11={{ #expr: 392 + 2 }} | 12={{ #expr: 392 + 2 }} | 13={{ #expr: 392 + 2 }} | 14={{ #expr: 392 + 2 }} | 15={{ #expr: 392 + 2 }} | 16={{ #expr: 392 + 2 }} | 17={{ #expr: 392 + 2 }} | 18={{ #expr: 392 + 2 }} | 19={{ #expr: 392 + 2 }} | 20={{ #expr: 392 + 2 }} | 21={{ #expr: 392 + 2 }} | 22={{ #expr: 392 + 2 }} | 23={{ #expr: 392 + 2 }} | 24={{ #expr: 392 + 2 }} | 25={{ #expr: 392 + 2 }} | 26={{ #expr: 392 + 2 }} | 27={{ #expr: 392 + 2 }} | 28={{ #expr: 392 + 2 }} | 29={{ #expr: 392 + 2 }} | 30={{ #expr: 392 + 2 }} | 31={{ #expr: 392 + 2 }} | 32={{ #expr: 392 + 2 }} | 33={{ #expr: 392 + 2 }} | 34={{ #expr: 392 + 2 }} | 35={{ #expr: 392 + 2 }} | 36={{ #expr: 392 + 2 }} | 37={{ #expr: 392 + 2 }} | 38={{ #expr: 392 + 2 }} | 39={{ #expr: 392 + 2 }} | 40={{ #expr: 392 + 2 }} | 41={{ #expr: 392 + 2 }} | 42={{ #expr: 392 + 2 }} | 43={{ #expr: 392 + 2 }} | 44={{ #expr: 392 + 2 }} | 45={{ #expr: 392 + 6 }} | 46={{ #expr: 392 + 2 }} | 47={{ #expr: 392 + 2 }} | 48={{ #expr: 392 + 2 }} | 49={{ #expr: 392 + 2 }} | 50={{ #expr: 392 + 2 }} | 51={{ #expr: 392 + 2 }} | 52={{ #expr: 392 + 2 }} | 53={{ #expr: 392 + 2 }} | 54={{ #expr: 392 + 2 }} | 55={{ #expr: 392 + 3 }} | 56=392 | #default = 392 }} != {{#switch: 10 | 1={{ #expr: 393 + 16 }} | 2={{ #expr: 393 + 2 }} | 3={{ #expr: 393 + 2 }} | 4={{ #expr: 393 + 2 }} | 5={{ #expr: 393 + 2 }} | 6={{ #expr: 393 + 2 }} | 7={{ #expr: 393 + 2 }} | 8={{ #expr: 393 + 2 }} | 9={{#switch: 393 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 393 < 449 | {{ #expr: 393 + 2 }} | {{ #expr: 393 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 393 + 2 }} | 11={{ #expr: 393 + 2 }} | 12={{ #expr: 393 + 2 }} | 13={{ #expr: 393 + 2 }} | 14={{ #expr: 393 + 2 }} | 15={{ #expr: 393 + 2 }} | 16={{ #expr: 393 + 2 }} | 17={{ #expr: 393 + 2 }} | 18={{ #expr: 393 + 2 }} | 19={{ #expr: 393 + 2 }} | 20={{ #expr: 393 + 2 }} | 21={{ #expr: 393 + 2 }} | 22={{ #expr: 393 + 2 }} | 23={{ #expr: 393 + 2 }} | 24={{ #expr: 393 + 2 }} | 25={{ #expr: 393 + 2 }} | 26={{ #expr: 393 + 2 }} | 27={{ #expr: 393 + 2 }} | 28={{ #expr: 393 + 2 }} | 29={{ #expr: 393 + 2 }} | 30={{ #expr: 393 + 2 }} | 31={{ #expr: 393 + 2 }} | 32={{ #expr: 393 + 2 }} | 33={{ #expr: 393 + 2 }} | 34={{ #expr: 393 + 2 }} | 35={{ #expr: 393 + 2 }} | 36={{ #expr: 393 + 2 }} | 37={{ #expr: 393 + 2 }} | 38={{ #expr: 393 + 2 }} | 39={{ #expr: 393 + 2 }} | 40={{ #expr: 393 + 2 }} | 41={{ #expr: 393 + 2 }} | 42={{ #expr: 393 + 2 }} | 43={{ #expr: 393 + 2 }} | 44={{ #expr: 393 + 2 }} | 45={{ #expr: 393 + 6 }} | 46={{ #expr: 393 + 2 }} | 47={{ #expr: 393 + 2 }} | 48={{ #expr: 393 + 2 }} | 49={{ #expr: 393 + 2 }} | 50={{ #expr: 393 + 2 }} | 51={{ #expr: 393 + 2 }} | 52={{ #expr: 393 + 2 }} | 53={{ #expr: 393 + 2 }} | 54={{ #expr: 393 + 2 }} | 55={{ #expr: 393 + 3 }} | 56=393 | #default = 393 }} |{{ #ifexpr: {{#switch: 10 | 1={{ #expr: 393 + 16 }} | 2={{ #expr: 393 + 2 }} | 3={{ #expr: 393 + 2 }} | 4={{ #expr: 393 + 2 }} | 5={{ #expr: 393 + 2 }} | 6={{ #expr: 393 + 2 }} | 7={{ #expr: 393 + 2 }} | 8={{ #expr: 393 + 2 }} | 9={{#switch: 393 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 393 < 449 | {{ #expr: 393 + 2 }} | {{ #expr: 393 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 393 + 2 }} | 11={{ #expr: 393 + 2 }} | 12={{ #expr: 393 + 2 }} | 13={{ #expr: 393 + 2 }} | 14={{ #expr: 393 + 2 }} | 15={{ #expr: 393 + 2 }} | 16={{ #expr: 393 + 2 }} | 17={{ #expr: 393 + 2 }} | 18={{ #expr: 393 + 2 }} | 19={{ #expr: 393 + 2 }} | 20={{ #expr: 393 + 2 }} | 21={{ #expr: 393 + 2 }} | 22={{ #expr: 393 + 2 }} | 23={{ #expr: 393 + 2 }} | 24={{ #expr: 393 + 2 }} | 25={{ #expr: 393 + 2 }} | 26={{ #expr: 393 + 2 }} | 27={{ #expr: 393 + 2 }} | 28={{ #expr: 393 + 2 }} | 29={{ #expr: 393 + 2 }} | 30={{ #expr: 393 + 2 }} | 31={{ #expr: 393 + 2 }} | 32={{ #expr: 393 + 2 }} | 33={{ #expr: 393 + 2 }} | 34={{ #expr: 393 + 2 }} | 35={{ #expr: 393 + 2 }} | 36={{ #expr: 393 + 2 }} | 37={{ #expr: 393 + 2 }} | 38={{ #expr: 393 + 2 }} | 39={{ #expr: 393 + 2 }} | 40={{ #expr: 393 + 2 }} | 41={{ #expr: 393 + 2 }} | 42={{ #expr: 393 + 2 }} | 43={{ #expr: 393 + 2 }} | 44={{ #expr: 393 + 2 }} | 45={{ #expr: 393 + 6 }} | 46={{ #expr: 393 + 2 }} | 47={{ #expr: 393 + 2 }} | 48={{ #expr: 393 + 2 }} | 49={{ #expr: 393 + 2 }} | 50={{ #expr: 393 + 2 }} | 51={{ #expr: 393 + 2 }} | 52={{ #expr: 393 + 2 }} | 53={{ #expr: 393 + 2 }} | 54={{ #expr: 393 + 2 }} | 55={{ #expr: 393 + 3 }} | 56=393 | #default = 393 }} = {{ #expr: {{#switch: 10 | 1={{ #expr: 392 + 16 }} | 2={{ #expr: 392 + 2 }} | 3={{ #expr: 392 + 2 }} | 4={{ #expr: 392 + 2 }} | 5={{ #expr: 392 + 2 }} | 6={{ #expr: 392 + 2 }} | 7={{ #expr: 392 + 2 }} | 8={{ #expr: 392 + 2 }} | 9={{#switch: 392 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 392 < 449 | {{ #expr: 392 + 2 }} | {{ #expr: 392 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 392 + 2 }} | 11={{ #expr: 392 + 2 }} | 12={{ #expr: 392 + 2 }} | 13={{ #expr: 392 + 2 }} | 14={{ #expr: 392 + 2 }} | 15={{ #expr: 392 + 2 }} | 16={{ #expr: 392 + 2 }} | 17={{ #expr: 392 + 2 }} | 18={{ #expr: 392 + 2 }} | 19={{ #expr: 392 + 2 }} | 20={{ #expr: 392 + 2 }} | 21={{ #expr: 392 + 2 }} | 22={{ #expr: 392 + 2 }} | 23={{ #expr: 392 + 2 }} | 24={{ #expr: 392 + 2 }} | 25={{ #expr: 392 + 2 }} | 26={{ #expr: 392 + 2 }} | 27={{ #expr: 392 + 2 }} | 28={{ #expr: 392 + 2 }} | 29={{ #expr: 392 + 2 }} | 30={{ #expr: 392 + 2 }} | 31={{ #expr: 392 + 2 }} | 32={{ #expr: 392 + 2 }} | 33={{ #expr: 392 + 2 }} | 34={{ #expr: 392 + 2 }} | 35={{ #expr: 392 + 2 }} | 36={{ #expr: 392 + 2 }} | 37={{ #expr: 392 + 2 }} | 38={{ #expr: 392 + 2 }} | 39={{ #expr: 392 + 2 }} | 40={{ #expr: 392 + 2 }} | 41={{ #expr: 392 + 2 }} | 42={{ #expr: 392 + 2 }} | 43={{ #expr: 392 + 2 }} | 44={{ #expr: 392 + 2 }} | 45={{ #expr: 392 + 6 }} | 46={{ #expr: 392 + 2 }} | 47={{ #expr: 392 + 2 }} | 48={{ #expr: 392 + 2 }} | 49={{ #expr: 392 + 2 }} | 50={{ #expr: 392 + 2 }} | 51={{ #expr: 392 + 2 }} | 52={{ #expr: 392 + 2 }} | 53={{ #expr: 392 + 2 }} | 54={{ #expr: 392 + 2 }} | 55={{ #expr: 392 + 3 }} | 56=392 | #default = 392 }} + 1 }} | f|–393}}|}} |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{ #if:ADB:Haindorf, Alexander||{{#ifeq:0|0|}}}}

|1=Hamm 1975. 2., unveränderte Auflage. Hamm 1990, ISBN 3-88309-013-1 |2=Hamm 1990, ISBN 3-88309-032-8 |3=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-035-2 |4=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-038-7 |5=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-043-3 |6=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-044-1 |7=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-048-4 |8=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-053-0 |9=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-058-1 |10=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-062-X |11=Herzberg 1996, ISBN 3-88309-064-6 |12=Herzberg 1997, ISBN 3-88309-068-9 |13=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-072-7 |14=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-073-5 |15=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-077-8 |16=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-079-4 |17=Herzberg 2000, ISBN 3-88309-080-8 |18=Herzberg 2001, ISBN 3-88309-086-7 |19=Nordhausen 2001, ISBN 3-88309-089-1 |20=Nordhausen 2002, ISBN 3-88309-091-3 |21=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-110-3 |22=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-133-2 |23=Nordhausen 2004, ISBN 3-88309-155-3 |24=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-247-9 |25=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-332-7 |26=Nordhausen 2006, ISBN 3-88309-354-8 |27=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-393-2 |28=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-413-7 |29=Nordhausen 2008, ISBN 978-3-88309-452-6 |30=Nordhausen 2009, ISBN 978-3-88309-478-6 |31=Nordhausen 2010, ISBN 978-3-88309-544-8 |32=Nordhausen 2011, ISBN 978-3-88309-615-5 |33=Nordhausen 2012, ISBN 978-3-88309-690-2 |34=Nordhausen 2013, ISBN 978-3-88309-766-4 |35=Nordhausen 2014, ISBN 978-3-88309-882-1 |36=Nordhausen 2015, ISBN 978-3-88309-920-0 |37=Nordhausen 2016, ISBN 978-3-95948-142-7 |38=Nordhausen 2017, ISBN 978-3-95948-259-2 |39=Nordhausen 2018, ISBN 978-3-95948-350-6 |40=Nordhausen 2019, ISBN 978-3-95948-426-8 |41=Nordhausen 2020, ISBN 978-3-95948-474-9 |42=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-505-0 |43=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-536-4 |44=Nordhausen 2022, ISBN 978-3-95948-556-2 |45=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-584-5 |46=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-590-6 |47=Nordhausen 2024, ISBN 978-3-689-11006-2 |48=Nordhausen 2025, ISBN 978-3-689-11017-8 }}{{#if:|, Sp. }}{{#if:693–706|, Sp. {{#iferror:{{#expr:693–706}}|693–706|{{#expr:1*693–706*0}}–{{#expr:-(0*693–706*1)}}}}}}}}{{#if:|}}{{#if:https://web.archive.org/web/20070629200934/http://www.bautz.de/bbkl/h/haindorf_a.shtml%7C}}.{{#if: 20 | |{{#ifeq:||}}}}

  • Susanne Freund: Alexander Haindorf. Reformer – Pädagoge – Mediziner – Kunstsammler. Jüdische Miniaturen Bd. 263. Hentrich & Hentrich, Leipzig 2021, ISBN 978-3-95565-419-1.
  • Detlef Berntzen: Die Kunstsammlung des Dr. Alexander Haindorf. Hamm 2022, ISBN 9798358893597

Weblinks

| {{#if: 
    | Vorlage:DNB-Portal – veraltete Parametrisierung 3=
  }}

}}

Einzelnachweise

<references />

{{#ifeq: p | p | | {{#if: 118544969n8207155759875841 | |

}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 118544969 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 118544969 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n82071557 | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n82071557 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 59875841 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 59875841 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung

{{#if: Haindorf, Alexander | {{#if: Haindorf, Hirsch-Alexander (Geburtsname) | {{#if: Mediziner, Publizist und jüdischer Reformer | {{#if: 2. Mai 1784 | {{#if: Lenhausen, heute Finnentrop | {{#if: 16. Oktober 1862 | {{#if: bei Hamm |

Vorlage:Wikidata-Registrierung