Basiliskos
{{#if: behandelt den oströmischen Kaiser bzw. Usurpator Basiliskos; zum Unterkaiser unter Zenon im Jahr 477 siehe Basiliskos der Jüngere.
| Vorlage:Hinweisbaustein | {{#ifeq: 0 | 0 |}}
}}
Basiliskos (Vorlage:GrcS, {{#invoke:Vorlage:lang|full|CODE=la |SCRIPTING=Latn |SERVICE=lateinisch}}; † 476) war ein spätantiker oströmischer Politiker. Zunächst Heermeister (magister militum) und Konsul 465, ließ er sich 475 in Konstantinopel zum oströmischen Kaiser ausrufen. Seine Usurpation gegen Kaiser Zenon währte jedoch nur 20 Monate; er wurde 476 gestürzt und hingerichtet.
Leben
Basiliskos war der Bruder der Kaiserin Verina und damit der Schwager des oströmischen Kaisers Leo I., der von 457 bis 474 regierte. Er gehörte somit zur kaiserlichen Familie. Er war Heermeister (magister militum), zunächst in Thrakien, wo er gegen die Goten kämpfte, und dann Kommandeur bei dem fehlgeschlagenen Feldzug gegen den Vandalenkönig Geiserich im Jahr 468 (Vandalenfeldzug von 468). In späteren Quellen wird Basiliskos in diesem Zusammenhang wahlweise Verrat oder Versagen vorgeworfen. 465 bekleidete er das Konsulat.
Die Antipathie gegen den neuen Kaiser Zenon, dessen Legitimität umstritten war, führte Ende 474 zu einer Verschwörung im Palast, von der Zenon jedoch erfuhr, so dass es ihm noch gelang, am 9. Januar 475 aus Konstantinopel zu fliehen. Einen Tag später erhob man Basiliskos zum Kaiser, der mit Billigung des Senats den Thron bestieg. Im Hintergrund soll seine Schwester Verina die Fäden gezogen haben; jedenfalls war sie diejenige, die ihn krönte.
Basiliskos wurde von Romulus Augustulus, der ab 31. Oktober 475 ebenfalls als Usurpator in Italien regierte, nach Ausweis einiger Inschriften wohl offiziell als Kollege anerkannt. Jedenfalls krönte Basiliskos seine Frau Zenonis zur Kaiserin, seinen Sohn Marcus erhob er zum Caesar und wenig später zum Augustus (Mitkaiser).
Als Zenon jedoch im Folgejahr mit einem starken Heer aus Isaurien zurückkehrte und vor Konstantinopel erschien, führte die Misswirtschaft des Basiliskos und die unter anderem aus dessen Religionspolitik resultierende Unzufriedenheit mit ihm dazu, dass er von seinen Truppen im Stich gelassen wurde. Basiliskos wurde unter maßgeblicher Beteiligung der Generäle Illus und Armatus, der die Seiten wechselte und dafür von Zenon mit der Erhebung seines Sohnes zum Caesar belohnt wurde, gestürzt: Man öffnete Zenon die Tore, und dieser residierte ab Juli oder Anfang August 476 wieder in der Hauptstadt.
Einige spätantike Quellen wie Johannes Malalas berichten, dass Basiliskos in den Schutzbereich einer Kirche floh, sich und seine Familie dann aber Zenon unter dem feierlichen Versprechen auslieferte, dass kein Blut vergossen werden würde. Zenon, heißt es, hielt sein Versprechen auf seine Weise: Er sandte seine Gefangenen nach Limna in Kappadokien und ließ sie dort in eine trockene Zisterne einmauern, wo sie verhungerten. Ob diese Geschichte stimmt, ist ungewiss; sicher ist nur, dass Basiliskos den Tod fand.
Literatur
- Wolfram Brandes: Familienbande? Odoaker, Basiliskos und Harmatios. In: Klio. Band 75, 1993, S. 407–437.
- Peter Crawford: The Roman Emperor Zeno. The Perils of Power Politics in Fifth-Century Constantinople. Pen & Sword, Barnsley 2019.
- {{ #if:Ludo Moritz Hartmann|Ludo Moritz Hartmann: |}}{{ #if:RE:Basiliskos 2|{{ #if:Basiliskos 2|Basiliskos 2|Basiliskos }}.|{{ #if:Basiliskos 2|Basiliskos 2|Basiliskos }}.}} In: Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft (RE). {{#switch: III,1
| S I | Suppl. I = Supplementband I | S II | Suppl. II = Supplementband II | S III | Suppl. III = Supplementband III | S IV | Suppl. IV = Supplementband IV | S V | Suppl. V = Supplementband V | S VI | Suppl. VI = Supplementband VI | S VII | Suppl. VII = Supplementband VII | S VIII | Suppl. VIII = Supplementband VIII | S IX | Suppl. IX = Supplementband IX | S X | Suppl. X = Supplementband X | S XI | Suppl. XI = Supplementband XI | S XII | Suppl. XII = Supplementband XII | S XIII | Suppl. XIII = Supplementband XIII | S XIV | Suppl. XIV = Supplementband XIV | S XV | Suppl. XV = Supplementband XV | R=Registerband | #default = Band III,1 }}, Stuttgart {{#switch: III,1 | I,1=1893 | I,2=1894 | II,1=1895 | II,2=1896 | III,1=1897 | III,2=1899 | IV,1=1900 | IV,2=1901 | V,1=1903 | V,2=1905 | VI,1=1907 | VI,2=1909 | VII,1=1910 | VII,2=1912 | VIII,1=1912 | VIII,2=1913 | IX,1=1914 | IX,2=1916 | X,1=1918 | X,2=1919 | XI,1=1921 | XI,2=1922 | XII,1=1924 | XII,2=1925 | XIII,1=1926 | XIII,2=1927 | XIV,1=1928 | XIV,2=1930 | XV,1=1931 | XV,2=1932 | XVI,1=1933 | XVI,2=1935 | XVII,1=1936 | XVII,2=1937 | XVIII,1=1939 | XVIII,2=1942 | XVIII,3=1949 | XVIII,4=1949 | XIX,1=1937 | XIX,2=1938 | XX,1=1941 | XX,2=1950 | XXI,1=1951 | XXI,2=1952 | XXII,1=1953 | XXII,2=1954 | XXIII,1=1957 | XXIII,2=1959 | XXIV=1963
| I A,1=1914 | I A,2=1920 | II A,1=1921 | II A,2=1923 | III A,1=1927 | III A,2=1929 | IV A,1=1931 | IV A,2=1932 | V A,1=1934 | V A,2=1934 | VI A,1=1936 | VI A,2=1937 | VII A,1=1939 | VII A,2=1948 | VIII A,1=1955 | VIII A,2=1958 | IX A,1=1961 | IX A,2=1967 | X A=1972
| Suppl. I=1903 | Suppl. II=1913 | Suppl. III=1918 | Suppl. IV=1924 | Suppl. V=1931 | Suppl. VI=1935 | Suppl. VII=1940 | Suppl. VIII=1956 | Suppl. IX=1962 | Suppl. X=1965 | Suppl. XI=1968 | Suppl. XII=1970 | Suppl. XIII=1973 | Suppl. XIV=1974 | Suppl. XV=1978
|S I=1903 |S II=1913 |S III=1918 |S IV=1924 |S V=1931 |S VI=1935 |S VII=1940 |S VIII=1956 |S IX=1962 |S X=1965 |S XI=1968 |S XII=1970 |S XIII=1973 |S XIV=1974 |S XV=1978 |R=1980
| #default = 1893ff. }}{{#if:101|, {{#ifeq: III,1|R|S.|Sp.}} 101{{#if:102|{{#ifexpr:101<>102|{{#ifexpr: 101+1=102| f{{#if:|.}}|–102}}}} |}}|}}{{#if:|, |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{#invoke:TemplatePar|match |template=Vorlage:RE |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:RE |format=@@@ |1=1=+ |2=2=N>0 |3=3=n |4=4=* |5=5=* |6=6=* |7=7=* |8=Fundstelle=*}}{{#if:III,1|{{#switch: III,1 | I,1 | I,2 | II,1 | II,2 | III,1 | III,2 | IV,1 | IV,2 | V,1 | V,2 | VI,1 | VI,2 | VII,1 | VII,2 | VIII,1 | VIII,2 | IX,1 | IX,2 | X,1 | X,2 | XI,1 | XI,2 | XII,1 | XII,2 | XIII,1 | XIII,2 | XIV,1 | XIV,2 | XV,1 | XV,2 | XVI,1 | XVI,2 | XVII,1 | XVII,2 | XVIII,1 | XVIII,2 | XVIII,3 | XVIII,4 | XIX,1 | XIX,2 | XX,1 | XX,2 | XXI,1 | XXI,2 | XXII,1 | XXII,2 | XXIII,1 | XXIII,2 | XXIV
| I A,1 | I A,2 | II A,1 | II A,2 | III A,1 | III A,2 | IV A,1 | IV A,2 | V A,1 | V A,2 | VI A,1 | VI A,2 | VII A,1 | VII A,2 | VIII A,1 | VIII A,2 | IX A,1 | IX A,2 | X A
| Suppl. I | Suppl. II | Suppl. III | Suppl. IV | Suppl. V | Suppl. VI | Suppl. VII | Suppl. VIII | Suppl. IX | Suppl. X | Suppl. XI | Suppl. XII | Suppl. XIII | Suppl. XIV | Suppl. XV
|S I |S II |S III |S IV |S V |S VI |S VII |S VIII |S IX |S X |S XI |S XII |S XIII |S XIV |S XV |R= | #default = Vorlage:RE: Ungültige Bandnummer. }}|}}
- {{#switch: 2|1 = Arnold Hugh Martin Jones, John Robert Martindale, John Morris|2 = John Robert Martindale|3A = John Robert Martindale|3B = John Robert Martindale}}: {{ #if:Basiliscus 2|Basiliscus 2|Basiliskos }}. In: The Prosopography of the Later Roman Empire (PLRE). Band 2, Cambridge University Press, Cambridge {{#switch: 2|1 = 1971|2 = 1980|3A = 1992|3B = 1992}}, ISBN {{#switch: 2|1 = 0-521-07233-6|2 = 0-521-20159-4|3A = 0-521-20160-8|3B = 0-521-20160-8}}, S. 212{{#if:214|–214|}}{{#if:|, |}}{{#if: | ({{{5}}})}}.{{#invoke:TemplatePar|match
|template=Vorlage:PLRE |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:PLRE |format=@@@ |1=1=+ |2=2=N>0 |3=3=n |4=4=* |5=5=* |6=Fundstelle=*}}{{#if:2|{{#switch: 2 |1 |2 |3A |3B = |#default=Vorlage:PLRE: Ungültige Bandnummer.}}|}}
- Jan Prostko-Prostynski: Basiliskos. Ein in Rom anerkannter Usurpator. In: Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik. Band 133, 2000, S. 259–265 (online (PDF; 69 kB)).
- Michael Redies: Die Usurpation des Basiliskos (475–476) im Kontext der aufsteigenden monophysitischen Kirche. In: Antiquité Tardive. Band 5, 1997, S. 211–221.
Weblinks
|X|x= |0|-= |S|s= – Sammlung von Bildern |1|= – Sammlung von Bildern{{#if:
| {{#switch: {{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}/{{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}
|1/= und Videos
|1/1=, Videos und Audiodateien
|/1= und Audiodateien}}
| , Videos und Audiodateien
}}
|#default= – }}{{#if: Basiliscus
| {{#ifeq: {{#invoke:Str|left|basiliscus|9}}
| category:
| FEHLER: Ohne Category: angeben!}}}}Vorlage:Wikidata-Registrierung
- {{#if: Hugh Elton | Hugh Elton:}} Kurzbiografie (englisch) bei De Imperatoribus Romanis (mit Literaturangaben)
Anmerkungen
<references />
{{#ifeq: p | p | | {{#if: 10238300659475670 | |
}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 102383006 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 102383006 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 59475670 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 59475670 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung
{{#if: Basiliskos | {{#if: Flavius Basiliscus | {{#if: oströmischer Gegenkaiser in den Jahren 475 und 476 | {{#if: 5. Jahrhundert | {{#if: | {{#if: 476 | {{#if: || Personendaten | |
|---|---|
| NAME | Basiliskos
}} |
| ALTERNATIVNAMEN | Flavius Basiliscus
}} |
| KURZBESCHREIBUNG | oströmischer Gegenkaiser in den Jahren 475 und 476
}} |
| GEBURTSDATUM | 5. Jahrhundert
}} |
| GEBURTSORT |
}} |
| STERBEDATUM | 476
}} |
| STERBEORT |
}} |
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Mehrdeutigkeitshinweis
- Seiten mit defekten Dateilinks
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:RE
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:PLRE
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Schwesterprojekt
- Wikipedia:GND fehlt
- Wikipedia:Normdaten-TYP falsch oder fehlend
- Wikipedia:GND in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:GND in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Wikipedia:LCCN in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:LCCN in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Wikipedia:VIAF in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:VIAF in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Kaiser (Byzanz)
- Kaiser (Rom)
- Römischer Konsul (Spätantike)
- Oströmischer Heermeister
- Thrakische Dynastie
- Geboren im 5. Jahrhundert
- Gestorben 476
- Mann
- Römer