Zum Inhalt springen

Briseis

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie

Vorlage:Hinweisbaustein

Datei:Briseis Phoinix Louvre G152.jpg
Briseis und Phoinix, rotfigurige Kylix, um 490 v. Chr., Louvre (G 152)
Datei:Wall painting - Briseis taken away from Achilles - Pompeii (VI 8 5) - Napoli MAN 9105 - 01.jpg
Achilleus’ Übergabe der Briseis, Wandgemälde aus Pompeji, 1. Jh. n. Chr.
Datei:(1) Flaxman Ilias 1793, gestochen 1795, 184 x 310 mm.jpg
Briseis wird aus Achilles’ Zelt geführt, Illustration zur Ilias, John Flaxman, 1793
Datei:Giovanni Battista Tiepolo 044.jpg
Eurybates und Talthybios führen Agamemnon Briseis, die Konkubine des Achilleus, zu. Giovanni Battista Tiepolo, 1757
Datei:Carracci Achille et Briseis.jpg
Achilleus und Briseis, Kupferstich von Jacques Joseph Coiny nach Agostino Carracci, 1798

Briseis (Vorlage:GrcS) ist eine Figur aus Homers Ilias. Die Tochter des Brises<ref>Hyginus, Fabulae 106.</ref> war die Lieblingssklavin des griechischen Kriegers Achilleus. Ihr wirklicher Name war Hippodameia, „Briseis“ ist eigentlich ein Patronym, das „Brises’ Tochter“ bedeutet.

In der Ilias

Es gibt mehrere Versionen der Sage der Briseis. Laut der Ilias erbeutete Achilleus sie während des Trojanischen Krieges in Lyrnessos, der Stadt des Euenos. Bei der Eroberung von Lyrnessos wurden Euenos und seine Söhne Mynes und Epistrophos getötet,<ref>Homer, Ilias 2,691–693.</ref> ebenso drei Brüder der Briseis,<ref>Homer, Ilias 19,292–294.</ref> sie selbst wurde dem Achilleus als Sklavin und Konkubine zugesprochen. Nach Patroklos’ Worten<ref>Homer, Ilias 19,297–298.</ref> durfte sie darauf hoffen, Achilleus’ Ehefrau zu werden.

Der Heerführer Agamemnon jedoch nahm Achilleus Briseis weg, als er seine eigene Sklavin, Chryseis, wegen eines Orakels und zur Abwendung weiterer Pfeile des Apollon ihrem Vater zurückgeben musste.

Daraufhin zog Achilleus sich aus dem Kampf um Troja zurück<ref>Bibliotheke des Apollodor, Epitome 4,1</ref>. Da dies eine entscheidende Schwächung der Griechen bedeutete, gab Agamemnon Briseis zurück, zusammen mit sieben weiteren Frauen und einem Eid, nicht mit ihr geschlafen zu haben.<ref>Homer, Ilias 19,258–265.</ref>

Rezeption

Antike

Der römische Dichter Ovid erwähnt Briseis in seinen Amores<ref>Ovid, Amores 1,9; 2,8. Außerdem in Ars amatoria 2,713 und 3,189.</ref> und thematisiert die Liebe der Briseis zu Achilleus im dritten Brief seiner Heroides, einer Sammlung von Liebesbriefen berühmter mythologischer Frauen. Dabei lässt er Briseis nicht nur selbst sprechen, sondern stellt die Liebe von Achilles und Briseis, die in Homers Erzählung eher eine Nebenrolle spielt, ins Zentrum seiner Darstellung.<ref>Detlev Hofmann, Christoph Schliebnitz, Hermann Stocker (Hrsg.): Ovid – Heroides – Briefe der Heroinen, Reclam, Ditzingen 2000, S. 299.</ref> So klagt Briseis Achilles an, dass er sich für sie nicht interessiere – „Du wehrst dich sogar dagegen, dass ich (Dir) zurückgegeben werde, Achilles!“<ref>Ovid, Heroides 3,25. Übersetzung: Detlev Hofmann, Christoph Schliebnitz, Hermann Stocker (Hrsg.): Ovid – Heroides – Briefe der Heroinen, Reclam, Ditzingen 2000, S. 27.</ref> – und fleht ihn an, sie, wenn schon nicht als Ehefrau, doch wenigstens als Sklavin mit sich nach Griechenland zu nehmen.<ref>Ovid, Heroides 3,69.</ref> Zum Ende des Briefes klagt Briseis: „Wenn deine Liebe sich in Abscheu gegen mich gewandelt hat, dann bringe mich lieber dazu zu sterben, als dass du mich zwingst ohne dich zu leben.“<ref>Ovid, Heroides 3,139f. Übersetzung: Detlev Hofmann, Christoph Schliebnitz, Hermann Stocker (Hrsg.): Ovid – Heroides – Briefe der Heroinen, Reclam, Ditzingen, 2000, 35.</ref>

Auch der römische Dichter Properz behandelt Briseis mehrfach in seinen Elegien.<ref>Properz, Elegien 2,8; 2,9; 2,20 und 2,22.</ref>

Neuzeit

In ihrem Roman For the Most Beautiful erzählt die britische Autorin Emily Hauser über den Trojanischen Krieg aus den beiden weiblichen Ich-Perspektiven ihrer Hauptfiguren Briseis und Chryseis.<ref>Emily Hauser: For the Most Beautiful, Transworld Publishers, London, 2017; dt. Übersetzung: Emily Hauser: Tochter des Sturms – Die Frauen von Troja, Goldmann, München 2018.</ref>

Auch in Pat Barkers Roman The Silence of the Girls wird der Trojanische Krieg aus Sicht von Briseis als weiblicher Hauptfigur geschildert.<ref>Pat Barker: The Silence of the Girls, Hamish Hamilton und Penguin Books, London, 2018; dt. Titel: Die Stille der Frauen, Lago, München 2020.</ref>

Außerdem spielt sie eine Rolle in dem Roman Das Lied des Achill von Madeline Miller, indem sie auf Patroklos Wunsch von Achill als Ehrenpreis beansprucht und somit vor der Vergewaltigung gerettet wird. Patroklos lehrt sie Griechisch und mit der Zeit entsteht eine emotionale Freundschaft zwischen ihnen.<ref>{{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}</ref>

Als Heinrich Schliemann im Sommer 1879 ein Kindermädchen für seine (griechischen) Kinder suchte und sich nach Empfehlung von Rudolf Virchow für die Berliner Anwaltstochter Marie Mellien entschied, machte er zur Bedingung, dass Marie sich für die Dauer der Anstellung einen griechischen Vornamen zulegte. Aus den von Schliemann dafür vorgeschlagenen Namen wählte sie „Briseis“.

Nach Briseis ist auch der am 4. November 1907 von Joel Hastings Metcalf in Taunton entdeckte Asteroid (655) Briseïs benannt.

Film

Literatur

| S I | Suppl. I = Supplementband I | S II | Suppl. II = Supplementband II | S III | Suppl. III = Supplementband III | S IV | Suppl. IV = Supplementband IV | S V | Suppl. V = Supplementband V | S VI | Suppl. VI = Supplementband VI | S VII | Suppl. VII = Supplementband VII | S VIII | Suppl. VIII = Supplementband VIII | S IX | Suppl. IX = Supplementband IX | S X | Suppl. X = Supplementband X | S XI | Suppl. XI = Supplementband XI | S XII | Suppl. XII = Supplementband XII | S XIII | Suppl. XIII = Supplementband XIII | S XIV | Suppl. XIV = Supplementband XIV | S XV | Suppl. XV = Supplementband XV | R=Registerband | #default = Band III,1 }}, Stuttgart {{#switch: III,1 | I,1=1893 | I,2=1894 | II,1=1895 | II,2=1896 | III,1=1897 | III,2=1899 | IV,1=1900 | IV,2=1901 | V,1=1903 | V,2=1905 | VI,1=1907 | VI,2=1909 | VII,1=1910 | VII,2=1912 | VIII,1=1912 | VIII,2=1913 | IX,1=1914 | IX,2=1916 | X,1=1918 | X,2=1919 | XI,1=1921 | XI,2=1922 | XII,1=1924 | XII,2=1925 | XIII,1=1926 | XIII,2=1927 | XIV,1=1928 | XIV,2=1930 | XV,1=1931 | XV,2=1932 | XVI,1=1933 | XVI,2=1935 | XVII,1=1936 | XVII,2=1937 | XVIII,1=1939 | XVIII,2=1942 | XVIII,3=1949 | XVIII,4=1949 | XIX,1=1937 | XIX,2=1938 | XX,1=1941 | XX,2=1950 | XXI,1=1951 | XXI,2=1952 | XXII,1=1953 | XXII,2=1954 | XXIII,1=1957 | XXIII,2=1959 | XXIV=1963

| I A,1=1914 | I A,2=1920 | II A,1=1921 | II A,2=1923 | III A,1=1927 | III A,2=1929 | IV A,1=1931 | IV A,2=1932 | V A,1=1934 | V A,2=1934 | VI A,1=1936 | VI A,2=1937 | VII A,1=1939 | VII A,2=1948 | VIII A,1=1955 | VIII A,2=1958 | IX A,1=1961 | IX A,2=1967 | X A=1972

| Suppl. I=1903 | Suppl. II=1913 | Suppl. III=1918 | Suppl. IV=1924 | Suppl. V=1931 | Suppl. VI=1935 | Suppl. VII=1940 | Suppl. VIII=1956 | Suppl. IX=1962 | Suppl. X=1965 | Suppl. XI=1968 | Suppl. XII=1970 | Suppl. XIII=1973 | Suppl. XIV=1974 | Suppl. XV=1978

|S I=1903 |S II=1913 |S III=1918 |S IV=1924 |S V=1931 |S VI=1935 |S VII=1940 |S VIII=1956 |S IX=1962 |S X=1965 |S XI=1968 |S XII=1970 |S XIII=1973 |S XIV=1974 |S XV=1978 |R=1980

| #default = 1893ff. }}{{#if:856|, {{#ifeq: III,1|R|S.|Sp.}} 856{{#if:857|{{#ifexpr:856<>857|{{#ifexpr: 856+1=857| f{{#if:|.}}|–857}}}} |}}|}}{{#if:|, |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{#invoke:TemplatePar|match |template=Vorlage:RE |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:RE |format=@@@ |1=1=+ |2=2=N>0 |3=3=n |4=4=* |5=5=* |6=6=* |7=7=* |8=Fundstelle=*}}{{#if:III,1|{{#switch: III,1 | I,1 | I,2 | II,1 | II,2 | III,1 | III,2 | IV,1 | IV,2 | V,1 | V,2 | VI,1 | VI,2 | VII,1 | VII,2 | VIII,1 | VIII,2 | IX,1 | IX,2 | X,1 | X,2 | XI,1 | XI,2 | XII,1 | XII,2 | XIII,1 | XIII,2 | XIV,1 | XIV,2 | XV,1 | XV,2 | XVI,1 | XVI,2 | XVII,1 | XVII,2 | XVIII,1 | XVIII,2 | XVIII,3 | XVIII,4 | XIX,1 | XIX,2 | XX,1 | XX,2 | XXI,1 | XXI,2 | XXII,1 | XXII,2 | XXIII,1 | XXIII,2 | XXIV

| I A,1 | I A,2 | II A,1 | II A,2 | III A,1 | III A,2 | IV A,1 | IV A,2 | V A,1 | V A,2 | VI A,1 | VI A,2 | VII A,1 | VII A,2 | VIII A,1 | VIII A,2 | IX A,1 | IX A,2 | X A

| Suppl. I | Suppl. II | Suppl. III | Suppl. IV | Suppl. V | Suppl. VI | Suppl. VII | Suppl. VIII | Suppl. IX | Suppl. X | Suppl. XI | Suppl. XII | Suppl. XIII | Suppl. XIV | Suppl. XV

|S I |S II |S III |S IV |S V |S VI |S VII |S VIII |S IX |S X |S XI |S XII |S XIII |S XIV |S XV |R= | #default = Vorlage:RE: Ungültige Bandnummer. }}|}}

| 1,1=1886 | 1,2=1890 | 2,1=1894 | 2,2=1897 | 3,1=1902 | 3,2=1909 | 4=1915 | 5=1924 | 6=1937 | #default = 1,1 }}{{#if:820|, Sp. 820{{#if:821|{{#ifexpr:820<>821|{{#ifexpr: 820+1=821| f.|–821}}}}|}}|}}{{#if:|, {{{Fundstelle}}}}} ([{{#switch: 1,1 | 1,1=https://www.archive.org/details/ausfhrlicheslexi11rosc/page/{{#if:820%7C{{#ifexpr:993<=820|{{#expr:floor((820+1)/2)+2}}|{{#expr:floor((820+1)/2)}}}}|n0}}/mode/1up | 1,2=https://www.archive.org/details/ausfhrlicheslexi12rosc/page/{{#if:820%7Cn{{#expr:floor((820-1433)/2)+4}}%7Cn1}}/mode/1up | 2,1=https://www.archive.org/details/ausfhrlichesle0201rosc/page/{{#if:820%7Cn{{#expr:floor((820+27)/2)}}%7Cn5}}/mode/1up | 2,2=https://www.archive.org/details/ausfhrlichesle0202rosc/page/{{#if:820%7Cn{{#expr:floor((820-1775)/2)+9}}%7Cn9}}/mode/1up | 3,1=https://www.archive.org/details/ausfhrlichesle0301rosc/page/{{#if:820%7C{{#expr:floor((820+1)/2) {{#ifexpr:54<820 and 820 <=142|+2}} {{#ifexpr:142<820 and 820 <=374|+4}} {{#ifexpr:374<820 and 820 <=426|+6}} {{#ifexpr:426<820 and 820 <=526|+8}} {{#ifexpr:526<820 and 820 <=974|+10}} {{#ifexpr:974<820 and 820 <=1570|+8}} {{#ifexpr:1570<820 |+10}} }}|n5}}/mode/1up | 3,2=https://www.archive.org/details/ausfhrlichesle0302rosc/page/{{#if:820%7Cn{{#expr:floor((820-1663)/2)+7}}%7Cn5}}/mode/1up | 4=https://www.archive.org/details/ausfhrlichesle04roscuoft/page/{{#if:820%7Cn{{#expr:floor((820+11)/2)}}%7Cn3}}/mode/1up | 5=https://www.archive.org/details/ausfhrlichesle05rosc/page/{{#if:820%7Cn{{#expr:floor((820+11)/2)}}%7Cn3}}/mode/1up | 6=https://www.archive.org/details/roscher1/Roscher67UZSuppl/page/{{#if:820%7Cn{{#expr:floor((820+5)/2)+1}}%7Cn0}}/mode/1up | #default = 1,1 }} Digitalisat]).{{#invoke:TemplatePar|match |template=Vorlage:Roscher |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Roscher |format=@@@ |1=1=+ |2=2=N>0 |3=3=n |4=4=* |5=5=* |6=6=* |7=Fundstelle=*}}{{#switch: 1,1 | 1,1 | 1,2 | 2,1 | 2,2 | 3,1 | 3,2 | 4 | 5 | 6= | #default = Vorlage:Roscher: Ungültige Bandnummer. }}

Weblinks

[{{canonicalurl:Commons:Category:{{#if:Briseis|Briseis|Briseis}}|uselang=de}} Commons: {{#if:Briseis|Briseis|{{#if:Briseis|Briseis|{{#invoke:WLink|getArticleBase}}}}}}]{{#switch:1

|X|x= |0|-= |S|s= – Sammlung von Bildern |1|= – Sammlung von Bildern{{#if:

    | {{#switch: {{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}/{{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}
        |1/=  und Videos
        |1/1=, Videos und Audiodateien
        |/1=  und Audiodateien}}
    | , Videos und Audiodateien
  }}

|#default= – }}{{#if: Briseis

   | {{#ifeq: {{#invoke:Str|left|briseis|9}} 
       | category: 
| FEHLER: Ohne Category: angeben!}}}}

Vorlage:Wikidata-Registrierung

Anmerkungen

<references />

{{#ifeq: p | p | | {{#if: 124566685nb202000685425539929 | |

}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 124566685 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 124566685 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: nb2020006854 | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: nb2020006854 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 25539929 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 25539929 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung