Bruder Wernher
Bruder Wernher war ein etwa 1225–1250 vornehmlich in Österreich und im Interesse der österreichischen Landesherren wirkender, von Walther von der Vogelweide beeinflusster Spruchdichter (Vertreter der Sangspruchdichtung) und hielt wie dieser Verbindungen zum Wiener Hof.
Leben
Seine Herkunft und sein Stand sind unbekannt. Bekannt ist, dass er als fahrender Sänger in den bayrisch-österreichischen Landen (Steiermark und Kärnten) zwischen 1225 und 1250 umherzog. Offenbar nicht sehr vermögend, suchte er Gönner, die er in seinen Liedern ansprach und auf deren Großzügigkeit („milte“) er hoffte.
Bruder Wernher hat einen offensichtlich durch Walther von der Vogelweide beeinflussten Stil, er war entweder ein genauer Student der Werke oder ein Schüler Walthers.
Der Titel „Bruder“ ist irreführend – Wernher war wahrscheinlich kein Ordensangehöriger, sondern Laie. Möglich ist auch ein Eintritt in ein Kloster nach Aufgabe des Lebens als fahrender Sänger. Eine Kreuzzugsteilnahme am Fünften Kreuzzug ist umstritten.
Werke
Überblick
Überliefert sind 76 Strophen und ein religiöses Kreuzlied in acht Tönen. Es ist ungeklärt, ob unter dem Namen „Bruder Wernher“ die Texte mehrerer Autoren zusammengefasst wurden, jedenfalls sind die Strophen stilistisch sehr ähnlich, was eher auf einen einzigen Urheber schließen lässt.
Wernher war kein Minnesänger, sondern ein Spruchdichter, das heißt, eine politische Ausrichtung war in vielen Gedichten zu erkennen. Dennoch ist sein Repertoire weit gefächert: Es gibt neben politischen Liedern auch Lob- und Scheltlieder, religiöse und künstlerische Sprüche.
Anders als Walther von der Vogelweide ist bei Wernhers politischen Sprüchen keine einheitliche Linie durchgehalten. Er befasst sich mit dem Verhältnis Kirche-Staat, Volk und Adel, unterstützte den Adelsaufstand gegen Friedrich II., kritisierte Papst Gregor für seine Untätigkeit oder rief zur Teilnahme am Kreuzzug auf. Ob er selbst an einem Kreuzzug teilgenommen hat, ist umstritten, wenn überhaupt, dann nahm er aber am 5. Kreuzzug teil.
Weiter befasste sich Bruder Wernher mit den adligen Tugenden unter Einbeziehung der christlichen Ethik. Die „Bittlieder“, durch die Wernher seine adligen Zuhörer durch die Blume um Geld bat, geben einen guten Einblick in das harte Leben der Fahrenden Sänger.
Politische Meinungen
- Verhältnis Kirche-Staat
- Wernher trat dafür ein, dass Papst und Kaiser einvernehmlich und gemeinsam die Geschicke des Abendlandes lenken sollten. Anders als bei Walther von der Vogelweide kommt dem Kaiser keine vorgeordnete Rolle dabei zu. Walther argumentiert dabei hauptsächlich mit moralischen Argumenten, wie „gottgewollt“ oder „Lehnspflicht“.
- Kritik an der Kirche
- Wernhers Kritik richtet sich nicht gegen die Institution, sondern gegen korrupte Priester. Er beklagt, dass nicht alle Priester auf Grundlage der christlichen Ethik handeln. Ziel ist Harmonie und Frieden.
- Kritik am Papst
- Seine Kritik am Papst ist inhaltlich scharf: er solle aufwachen und seine Pflichten erfüllen („Gregôrje, bâbest, geistlich vater, wache und brich abe dînem slaf“).
- Kreuzzüge
- Wernher erinnert, dass ein Kreuzzug nicht nur religiöse, sondern auch strategisch wirtschaftliche Aspekte beinhaltet.
- Lob- und Scheltesprüche
- Durch negative Beispiele will Wernher die Vorteile der Befolgung der christlichen Tugenden aufzeigen. Belohnung ist das heil durch den Glauben.
Werkliste
- „Ez wolte ein affe über einen sê“
- „Gregôrje, bâbest, geistlich vater, wache und brich abe dînem slaf“
- „Ich wil dem kriuze singen“
- „Sûsâ, wie waetlich der ûz Osterîche vert“
- „Swenne ich von Akers kume gewant“
- „Ich gan dem edelen künege wol“
Literatur
- Horst Brunner: Die Töne Bruder Wernhers. Bemerkungen zur Form und formgeschichtlichen Stellung, in: Martin Just und Reinhard Wiesend (Hrsg.): Liedstudien: Wolfgang Osthoff zum 60. Geburtstag. Tutzing 1989, ISBN 3-7952-0613-8, S. 47–60.
- Horst Brunner: Bruder Wernher, in: Die deutsche Literatur des Mittelalters. Verfasserlexikon. Band 10, Berlin / New York 1999, Spalte 897–903.
- Udo Gerdes: Bruder Wernher. Beiträge zur Deutung seiner Sprüche (= Göppinger Arbeiten zur Germanistik. Band 97), Göppingen 1973.
- Udo Gerdes: Zeitgeschichte in der Spruchdichtung. Beobachtungen an der Lyrik Bruder Wernhers, in: Euphorion 67/1973, S. 117–156.
- {{ #if:Richard Moritz Meyer|Richard Moritz Meyer: |}}{{ #if:ADB:Wernher (Spruchdichter)|{{ #if:Bruder Wernher|Bruder Wernher|Bruder Wernher }}|{{#ifeq: {{#switch: 42
| 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }} | 0 | {{ #if:Bruder Wernher|Bruder Wernher|Bruder Wernher }} | [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb000{{#switch: 42 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }}/images/index.html?seite={{#switch: 42 | 1={{ #expr: 74 + 16 }} | 2={{ #expr: 74 + 2 }} | 3={{ #expr: 74 + 2 }} | 4={{ #expr: 74 + 2 }} | 5={{ #expr: 74 + 2 }} | 6={{ #expr: 74 + 2 }} | 7={{ #expr: 74 + 2 }} | 8={{ #expr: 74 + 2 }} | 9={{#switch: 74 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 74 < 449 | {{ #expr: 74 + 2 }} | {{ #expr: 74 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 74 + 2 }} | 11={{ #expr: 74 + 2 }} | 12={{ #expr: 74 + 2 }} | 13={{ #expr: 74 + 2 }} | 14={{ #expr: 74 + 2 }} | 15={{ #expr: 74 + 2 }} | 16={{ #expr: 74 + 2 }} | 17={{ #expr: 74 + 2 }} | 18={{ #expr: 74 + 2 }} | 19={{ #expr: 74 + 2 }} | 20={{ #expr: 74 + 2 }} | 21={{ #expr: 74 + 2 }} | 22={{ #expr: 74 + 2 }} | 23={{ #expr: 74 + 2 }} | 24={{ #expr: 74 + 2 }} | 25={{ #expr: 74 + 2 }} | 26={{ #expr: 74 + 2 }} | 27={{ #expr: 74 + 2 }} | 28={{ #expr: 74 + 2 }} | 29={{ #expr: 74 + 2 }} | 30={{ #expr: 74 + 2 }} | 31={{ #expr: 74 + 2 }} | 32={{ #expr: 74 + 2 }} | 33={{ #expr: 74 + 2 }} | 34={{ #expr: 74 + 2 }} | 35={{ #expr: 74 + 2 }} | 36={{ #expr: 74 + 2 }} | 37={{ #expr: 74 + 2 }} | 38={{ #expr: 74 + 2 }} | 39={{ #expr: 74 + 2 }} | 40={{ #expr: 74 + 2 }} | 41={{ #expr: 74 + 2 }} | 42={{ #expr: 74 + 2 }} | 43={{ #expr: 74 + 2 }} | 44={{ #expr: 74 + 2 }} | 45={{ #expr: 74 + 6 }} | 46={{ #expr: 74 + 2 }} | 47={{ #expr: 74 + 2 }} | 48={{ #expr: 74 + 2 }} | 49={{ #expr: 74 + 2 }} | 50={{ #expr: 74 + 2 }} | 51={{ #expr: 74 + 2 }} | 52={{ #expr: 74 + 2 }} | 53={{ #expr: 74 + 2 }} | 54={{ #expr: 74 + 2 }} | 55={{ #expr: 74 + 3 }} | 56=74 | #default = 74 }} {{ #if:Bruder Wernher|Bruder Wernher|Bruder Wernher }}] }} }}{{#ifeq:Vorlage:Str rightc|.||.}} In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 42, Duncker & Humblot, Leipzig {{#switch: 42 | 1=1875 | 2=1875 | 3=1876 | 4=1876 | 5=1877 | 6=1877 | 7=1877 | 8=1878 | 9=1879 | 10=1879 | 11=1880 | 12=1880 | 13=1881 | 14=1881 | 15=1882 | 16=1882 | 17=1883 | 18=1883 | 19=1884 | 20=1884 | 21=1885 | 22=1885 | 23=1886 | 24=1887 | 25=1887 | 26=1888 | 27=1888 | 28=1889 | 29=1889 | 30=1890 | 31=1890 | 32=1891 | 33=1891 | 34=1892 | 35=1893 | 36=1893 | 37=1894 | 38=1894 | 39=1895 | 40=1896 | 41=1896 | 42=1897 | 43=1898 | 44=1898 | 45=1900 | 46=1902 | 47=1903 | 48=1904 | 49=1904 | 50=1905 | 51=1906 | 52=1906 | 53=1907 | 54=1908 | 55=1910 | 56=1912 | #default = Vorlage:ADB – bitte Band und Seitenzahlen korrekt angeben{{#ifeq:0|0|}} }}, S. 74{{ #if:76 | {{ #ifexpr: {{#switch: 42 | 1={{ #expr: 74 + 16 }} | 2={{ #expr: 74 + 2 }} | 3={{ #expr: 74 + 2 }} | 4={{ #expr: 74 + 2 }} | 5={{ #expr: 74 + 2 }} | 6={{ #expr: 74 + 2 }} | 7={{ #expr: 74 + 2 }} | 8={{ #expr: 74 + 2 }} | 9={{#switch: 74 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 74 < 449 | {{ #expr: 74 + 2 }} | {{ #expr: 74 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 74 + 2 }} | 11={{ #expr: 74 + 2 }} | 12={{ #expr: 74 + 2 }} | 13={{ #expr: 74 + 2 }} | 14={{ #expr: 74 + 2 }} | 15={{ #expr: 74 + 2 }} | 16={{ #expr: 74 + 2 }} | 17={{ #expr: 74 + 2 }} | 18={{ #expr: 74 + 2 }} | 19={{ #expr: 74 + 2 }} | 20={{ #expr: 74 + 2 }} | 21={{ #expr: 74 + 2 }} | 22={{ #expr: 74 + 2 }} | 23={{ #expr: 74 + 2 }} | 24={{ #expr: 74 + 2 }} | 25={{ #expr: 74 + 2 }} | 26={{ #expr: 74 + 2 }} | 27={{ #expr: 74 + 2 }} | 28={{ #expr: 74 + 2 }} | 29={{ #expr: 74 + 2 }} | 30={{ #expr: 74 + 2 }} | 31={{ #expr: 74 + 2 }} | 32={{ #expr: 74 + 2 }} | 33={{ #expr: 74 + 2 }} | 34={{ #expr: 74 + 2 }} | 35={{ #expr: 74 + 2 }} | 36={{ #expr: 74 + 2 }} | 37={{ #expr: 74 + 2 }} | 38={{ #expr: 74 + 2 }} | 39={{ #expr: 74 + 2 }} | 40={{ #expr: 74 + 2 }} | 41={{ #expr: 74 + 2 }} | 42={{ #expr: 74 + 2 }} | 43={{ #expr: 74 + 2 }} | 44={{ #expr: 74 + 2 }} | 45={{ #expr: 74 + 6 }} | 46={{ #expr: 74 + 2 }} | 47={{ #expr: 74 + 2 }} | 48={{ #expr: 74 + 2 }} | 49={{ #expr: 74 + 2 }} | 50={{ #expr: 74 + 2 }} | 51={{ #expr: 74 + 2 }} | 52={{ #expr: 74 + 2 }} | 53={{ #expr: 74 + 2 }} | 54={{ #expr: 74 + 2 }} | 55={{ #expr: 74 + 3 }} | 56=74 | #default = 74 }} != {{#switch: 42 | 1={{ #expr: 76 + 16 }} | 2={{ #expr: 76 + 2 }} | 3={{ #expr: 76 + 2 }} | 4={{ #expr: 76 + 2 }} | 5={{ #expr: 76 + 2 }} | 6={{ #expr: 76 + 2 }} | 7={{ #expr: 76 + 2 }} | 8={{ #expr: 76 + 2 }} | 9={{#switch: 76 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 76 < 449 | {{ #expr: 76 + 2 }} | {{ #expr: 76 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 76 + 2 }} | 11={{ #expr: 76 + 2 }} | 12={{ #expr: 76 + 2 }} | 13={{ #expr: 76 + 2 }} | 14={{ #expr: 76 + 2 }} | 15={{ #expr: 76 + 2 }} | 16={{ #expr: 76 + 2 }} | 17={{ #expr: 76 + 2 }} | 18={{ #expr: 76 + 2 }} | 19={{ #expr: 76 + 2 }} | 20={{ #expr: 76 + 2 }} | 21={{ #expr: 76 + 2 }} | 22={{ #expr: 76 + 2 }} | 23={{ #expr: 76 + 2 }} | 24={{ #expr: 76 + 2 }} | 25={{ #expr: 76 + 2 }} | 26={{ #expr: 76 + 2 }} | 27={{ #expr: 76 + 2 }} | 28={{ #expr: 76 + 2 }} | 29={{ #expr: 76 + 2 }} | 30={{ #expr: 76 + 2 }} | 31={{ #expr: 76 + 2 }} | 32={{ #expr: 76 + 2 }} | 33={{ #expr: 76 + 2 }} | 34={{ #expr: 76 + 2 }} | 35={{ #expr: 76 + 2 }} | 36={{ #expr: 76 + 2 }} | 37={{ #expr: 76 + 2 }} | 38={{ #expr: 76 + 2 }} | 39={{ #expr: 76 + 2 }} | 40={{ #expr: 76 + 2 }} | 41={{ #expr: 76 + 2 }} | 42={{ #expr: 76 + 2 }} | 43={{ #expr: 76 + 2 }} | 44={{ #expr: 76 + 2 }} | 45={{ #expr: 76 + 6 }} | 46={{ #expr: 76 + 2 }} | 47={{ #expr: 76 + 2 }} | 48={{ #expr: 76 + 2 }} | 49={{ #expr: 76 + 2 }} | 50={{ #expr: 76 + 2 }} | 51={{ #expr: 76 + 2 }} | 52={{ #expr: 76 + 2 }} | 53={{ #expr: 76 + 2 }} | 54={{ #expr: 76 + 2 }} | 55={{ #expr: 76 + 3 }} | 56=76 | #default = 76 }} |{{ #ifexpr: {{#switch: 42 | 1={{ #expr: 76 + 16 }} | 2={{ #expr: 76 + 2 }} | 3={{ #expr: 76 + 2 }} | 4={{ #expr: 76 + 2 }} | 5={{ #expr: 76 + 2 }} | 6={{ #expr: 76 + 2 }} | 7={{ #expr: 76 + 2 }} | 8={{ #expr: 76 + 2 }} | 9={{#switch: 76 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 76 < 449 | {{ #expr: 76 + 2 }} | {{ #expr: 76 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 76 + 2 }} | 11={{ #expr: 76 + 2 }} | 12={{ #expr: 76 + 2 }} | 13={{ #expr: 76 + 2 }} | 14={{ #expr: 76 + 2 }} | 15={{ #expr: 76 + 2 }} | 16={{ #expr: 76 + 2 }} | 17={{ #expr: 76 + 2 }} | 18={{ #expr: 76 + 2 }} | 19={{ #expr: 76 + 2 }} | 20={{ #expr: 76 + 2 }} | 21={{ #expr: 76 + 2 }} | 22={{ #expr: 76 + 2 }} | 23={{ #expr: 76 + 2 }} | 24={{ #expr: 76 + 2 }} | 25={{ #expr: 76 + 2 }} | 26={{ #expr: 76 + 2 }} | 27={{ #expr: 76 + 2 }} | 28={{ #expr: 76 + 2 }} | 29={{ #expr: 76 + 2 }} | 30={{ #expr: 76 + 2 }} | 31={{ #expr: 76 + 2 }} | 32={{ #expr: 76 + 2 }} | 33={{ #expr: 76 + 2 }} | 34={{ #expr: 76 + 2 }} | 35={{ #expr: 76 + 2 }} | 36={{ #expr: 76 + 2 }} | 37={{ #expr: 76 + 2 }} | 38={{ #expr: 76 + 2 }} | 39={{ #expr: 76 + 2 }} | 40={{ #expr: 76 + 2 }} | 41={{ #expr: 76 + 2 }} | 42={{ #expr: 76 + 2 }} | 43={{ #expr: 76 + 2 }} | 44={{ #expr: 76 + 2 }} | 45={{ #expr: 76 + 6 }} | 46={{ #expr: 76 + 2 }} | 47={{ #expr: 76 + 2 }} | 48={{ #expr: 76 + 2 }} | 49={{ #expr: 76 + 2 }} | 50={{ #expr: 76 + 2 }} | 51={{ #expr: 76 + 2 }} | 52={{ #expr: 76 + 2 }} | 53={{ #expr: 76 + 2 }} | 54={{ #expr: 76 + 2 }} | 55={{ #expr: 76 + 3 }} | 56=76 | #default = 76 }} = {{ #expr: {{#switch: 42 | 1={{ #expr: 74 + 16 }} | 2={{ #expr: 74 + 2 }} | 3={{ #expr: 74 + 2 }} | 4={{ #expr: 74 + 2 }} | 5={{ #expr: 74 + 2 }} | 6={{ #expr: 74 + 2 }} | 7={{ #expr: 74 + 2 }} | 8={{ #expr: 74 + 2 }} | 9={{#switch: 74 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 74 < 449 | {{ #expr: 74 + 2 }} | {{ #expr: 74 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 74 + 2 }} | 11={{ #expr: 74 + 2 }} | 12={{ #expr: 74 + 2 }} | 13={{ #expr: 74 + 2 }} | 14={{ #expr: 74 + 2 }} | 15={{ #expr: 74 + 2 }} | 16={{ #expr: 74 + 2 }} | 17={{ #expr: 74 + 2 }} | 18={{ #expr: 74 + 2 }} | 19={{ #expr: 74 + 2 }} | 20={{ #expr: 74 + 2 }} | 21={{ #expr: 74 + 2 }} | 22={{ #expr: 74 + 2 }} | 23={{ #expr: 74 + 2 }} | 24={{ #expr: 74 + 2 }} | 25={{ #expr: 74 + 2 }} | 26={{ #expr: 74 + 2 }} | 27={{ #expr: 74 + 2 }} | 28={{ #expr: 74 + 2 }} | 29={{ #expr: 74 + 2 }} | 30={{ #expr: 74 + 2 }} | 31={{ #expr: 74 + 2 }} | 32={{ #expr: 74 + 2 }} | 33={{ #expr: 74 + 2 }} | 34={{ #expr: 74 + 2 }} | 35={{ #expr: 74 + 2 }} | 36={{ #expr: 74 + 2 }} | 37={{ #expr: 74 + 2 }} | 38={{ #expr: 74 + 2 }} | 39={{ #expr: 74 + 2 }} | 40={{ #expr: 74 + 2 }} | 41={{ #expr: 74 + 2 }} | 42={{ #expr: 74 + 2 }} | 43={{ #expr: 74 + 2 }} | 44={{ #expr: 74 + 2 }} | 45={{ #expr: 74 + 6 }} | 46={{ #expr: 74 + 2 }} | 47={{ #expr: 74 + 2 }} | 48={{ #expr: 74 + 2 }} | 49={{ #expr: 74 + 2 }} | 50={{ #expr: 74 + 2 }} | 51={{ #expr: 74 + 2 }} | 52={{ #expr: 74 + 2 }} | 53={{ #expr: 74 + 2 }} | 54={{ #expr: 74 + 2 }} | 55={{ #expr: 74 + 3 }} | 56=74 | #default = 74 }} + 1 }} | f|–76}}|}} |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{ #if:ADB:Wernher (Spruchdichter)||{{#ifeq:0|0|}}}}
- {{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}{{#ifeq: 0 | 0
| {{#if: 841
|
| Vorlage:NDB – bitte Seitenzahl(en) angeben
}}{{#if: 118631543
| {{#if: {{#invoke:URIutil|isDNBvalid|118631543}}
| {{#if:
| Vorlage:NDB – Wenn GND dann kein SFZ angeben
}}
| Vorlage:NDB – GND unzulässig
}}
| {{#if:
| {{#if:
| {{#ifeq: 13514 | 4526413
|
| Vorlage:NDB – 7= ist obsolet, jetzt SFZ=
}}
}}
| {{#ifeq: | 1
|
|
}}
}}
}}{{#if:
| {{#ifeq: 13514 | 11376103
|
| Vorlage:NDB – Werktitel= war ein Irrtum, jetzt Werkliste=
}}
}}
}}{{#if:
| {{#if:
|
|
}}
}}
- Anton Emanuel Schönbach: Beiträge zur Erklärung altdeutscher Dichtwerke, Heft 3/4: Die Sprüche des Bruder Wernher. Wien 1904/05.
- Franz Viktor Spechtler (Hrsg.): Bruder Wernher: Abbildung und Transkription der gesamten Überlieferung, Band 1: Abbildungen; Band 2: Transkription (= Litterae. Band 27), Göppingen 1982, 1984, ISBN 3-87452-214-8.
- {{#if: Fritz Peter Knapp|Fritz Peter Knapp: }}Wernher, Bruder. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL){{#if:13|. Band 13, Bautz, {{#switch:13
|1=Hamm 1975. 2., unveränderte Auflage. Hamm 1990, ISBN 3-88309-013-1 |2=Hamm 1990, ISBN 3-88309-032-8 |3=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-035-2 |4=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-038-7 |5=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-043-3 |6=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-044-1 |7=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-048-4 |8=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-053-0 |9=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-058-1 |10=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-062-X |11=Herzberg 1996, ISBN 3-88309-064-6 |12=Herzberg 1997, ISBN 3-88309-068-9 |13=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-072-7 |14=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-073-5 |15=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-077-8 |16=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-079-4 |17=Herzberg 2000, ISBN 3-88309-080-8 |18=Herzberg 2001, ISBN 3-88309-086-7 |19=Nordhausen 2001, ISBN 3-88309-089-1 |20=Nordhausen 2002, ISBN 3-88309-091-3 |21=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-110-3 |22=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-133-2 |23=Nordhausen 2004, ISBN 3-88309-155-3 |24=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-247-9 |25=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-332-7 |26=Nordhausen 2006, ISBN 3-88309-354-8 |27=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-393-2 |28=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-413-7 |29=Nordhausen 2008, ISBN 978-3-88309-452-6 |30=Nordhausen 2009, ISBN 978-3-88309-478-6 |31=Nordhausen 2010, ISBN 978-3-88309-544-8 |32=Nordhausen 2011, ISBN 978-3-88309-615-5 |33=Nordhausen 2012, ISBN 978-3-88309-690-2 |34=Nordhausen 2013, ISBN 978-3-88309-766-4 |35=Nordhausen 2014, ISBN 978-3-88309-882-1 |36=Nordhausen 2015, ISBN 978-3-88309-920-0 |37=Nordhausen 2016, ISBN 978-3-95948-142-7 |38=Nordhausen 2017, ISBN 978-3-95948-259-2 |39=Nordhausen 2018, ISBN 978-3-95948-350-6 |40=Nordhausen 2019, ISBN 978-3-95948-426-8 |41=Nordhausen 2020, ISBN 978-3-95948-474-9 |42=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-505-0 |43=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-536-4 |44=Nordhausen 2022, ISBN 978-3-95948-556-2 |45=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-584-5 |46=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-590-6 |47=Nordhausen 2024, ISBN 978-3-689-11006-2 |48=Nordhausen 2025, ISBN 978-3-689-11017-8 }}{{#if:|, Sp. }}{{#if:870-870|, Sp. {{#iferror:{{#expr:870-870}}|870-870|{{#expr:1*870-870*0}}–{{#expr:-(0*870-870*1)}}}}}}}}{{#if:|}}{{#if:https://web.archive.org/web/20070629161013/http://www.bautz.de/bbkl/w/wernher.shtml%7C}}.{{#if: 13 | |{{#ifeq:||}}}}
Weblinks
|1|= – Quellen und Volltexte |0|-= |X|x= |#default= –
}}{{#if: | ({{#invoke:Multilingual|format|{{{lang}}}|slang=!|shift=m}}) }}{{#invoke:TemplatePar|check
|opt= 1= 2= lang= suffix= |template=Vorlage:Wikisource |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Schwesterprojekt }}
- }} Literatur von und über {{#invoke:WLink|getArticleBase}} im Katalog der {{#ifeq: Bruder Wernher | Deutsche Nationalbibliothek | DNB | Deutschen Nationalbibliothek}}{{#ifeq: 0 | 0
| {{#if:
| Vorlage:DNB-Portal – veraltete Parametrisierung 3=
}}
}}
- Informationen zu Bruder Wernher im eLibrary Austria Projekt (eLib.at)
- Bruder Wernher im Codex Manesse
- eLibrary Austria (eLib.at) Volltext von „Gregôrje, bâbest, geistlich vater, wache …“
{{#ifeq: p | p | | {{#if: 118631543n/85/65428113145542416496640785 | |
}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 118631543 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 118631543 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n/85/65428 | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n/85/65428 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 113145542416496640785 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 113145542416496640785 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung
{{#if: Wernher, Bruder | {{#if: Bruder Werner | {{#if: mittelhochdeutscher Spruchdichter | {{#if: 13. Jahrhundert | {{#if: | {{#if: 13. Jahrhundert | {{#if: || Personendaten | |
|---|---|
| NAME | Wernher, Bruder
}} |
| ALTERNATIVNAMEN | Bruder Werner
}} |
| KURZBESCHREIBUNG | mittelhochdeutscher Spruchdichter
}} |
| GEBURTSDATUM | 13. Jahrhundert
}} |
| GEBURTSORT |
}} |
| STERBEDATUM | 13. Jahrhundert
}} |
| STERBEORT |
}} |
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:ADB
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:ADB/ohne Wikisource-Link
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:NDB
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:NDB/GND fehlt der NDB
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:NDB/ohne GND
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:BBKL
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:DNB-Portal/ohne GND
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:DNB-Portal
- Wikipedia:GND fehlt
- Wikipedia:Normdaten-TYP falsch oder fehlend
- Wikipedia:GND in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:GND in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Wikipedia:LCCN in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:LCCN in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Wikipedia:VIAF in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:VIAF in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Autor
- Literatur des Mittelalters
- Literatur (13. Jahrhundert)
- Literatur (Mittelhochdeutsch)
- Spruchdichtung
- Geboren im 13. Jahrhundert
- Gestorben im 13. Jahrhundert
- Mann