Butandiole
Butandiole (synonym auch Butylenglycole) sind kettenförmige organische Verbindungen aus vier Kohlenstoff- und acht Wasserstoffatomen sowie zwei Hydroxygruppen, somit Diole.
Je nach Anordnung der Hydroxygruppe unterscheidet man – unter Vernachlässigung der Stereochemie – vier Butandiole. 1,2-Butandiol und 1,3-Butandiol sind chiral und enthalten je ein Stereozentrum. Entsprechend gibt es zwei Stereoisomere: (R)-1,2-Butandiol und (S)-1,2-Butandiol sowie (R)-1,3-Butandiol und (S)-1,3-Butandiol. 2,3-Butandiol enthält zwei Stereozentren mit dem gleichen Substitutionsmuster, somit existieren drei Stereoisomere: (R,R)-2,3-Butandiol, (S,S)-2,3-Butandiol und meso-2,3-Butandiol.
| Butandiole | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Strukturformel | 1,2-Butandiol Strukturformel | 1,3-Butandiol Strukturformel | 1,4-Butandiol Strukturformel | 2,3-Butandiol Strukturformel | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Name | 1,2-Butandiol | 1,3-Butandiol | 1,4-Butandiol | 2,3-Butandiol | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Stereoisomere | (R)-1,2-Butandiol (S)-1,2-Butandiol |
(R)-1,3-Butandiol (S)-1,3-Butandiol |
keine | (R,R)-2,3-Butandiol (S,S)-2,3-Butandiol (R,S)-2,3-Butandiol | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| CAS-Nummer | Vorlage:CASRN Vorlage:CASRN (R) Vorlage:CASRN (S) |
Vorlage:CASRN Vorlage:CASRN (R) Vorlage:CASRN (S) |
Vorlage:CASRN | Vorlage:CASRN Vorlage:CASRN (R,R) Vorlage:CASRN (S,S) Vorlage:CASRN (R,S) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| PubChem | {{#switch: 11429 | 0 | }} | - = – | valid|1|2=/^[1-9]%d?%d?%d?%d?%d?%d?%d?%d?$/ | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:PubChem}} | template= Vorlage:PubChem | format=
}} }}{{#invoke:TemplatePar|check |
all= 1= | opt= 2= | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:PubChem}} | template= Vorlage:PubChem | format=
}}{{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}}||{{#ifeq: 0 | 0 | }} }} |
{{#switch: 7896 | 0 | }} | - = – | valid|1|2=/^[1-9]%d?%d?%d?%d?%d?%d?%d?%d?$/ | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:PubChem}} | template= Vorlage:PubChem | format=
}} }}{{#invoke:TemplatePar|check |
all= 1= | opt= 2= | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:PubChem}} | template= Vorlage:PubChem | format=
}}{{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}}||{{#ifeq: 0 | 0 | }} }} |
{{#switch: 8064 | 0 | }} | - = – | valid|1|2=/^[1-9]%d?%d?%d?%d?%d?%d?%d?%d?$/ | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:PubChem}} | template= Vorlage:PubChem | format=
}} }}{{#invoke:TemplatePar|check |
all= 1= | opt= 2= | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:PubChem}} | template= Vorlage:PubChem | format=
}}{{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}}||{{#ifeq: 0 | 0 | }} }} |
{{#switch: 262 | 0 | }} | - = – | valid|1|2=/^[1-9]%d?%d?%d?%d?%d?%d?%d?%d?$/ | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:PubChem}} | template= Vorlage:PubChem | format=
}} }}{{#invoke:TemplatePar|check |
all= 1= | opt= 2= | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:PubChem}} | template= Vorlage:PubChem | format=
}}{{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}}||{{#ifeq: 0 | 0 | }} }} |
| ECHA-Infocard | Vorlage:ECHA | Vorlage:ECHA | Vorlage:ECHA | Vorlage:ECHA | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Schmelzpunkt | −114 °C<ref name="GESTIS-12" /> | <−50 °C<ref name="GESTIS-13" /> | 20 °C<ref name="GESTIS-14" /> | 19 °C<ref name="GESTIS-23" /> | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Siedepunkt | 192 °C<ref name="GESTIS-12" /> | 207 °C<ref name="GESTIS-13" /> | 230 °C<ref name="GESTIS-14" /> | 180 °C<ref name="GESTIS-23" /> | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Dichte (20 °C) | 1,01 g·cm−3<ref name="GESTIS-12" /> | 1,01 g·cm−3<ref name="GESTIS-13" /> | 1,02 g·cm−3<ref name="GESTIS-14" /> | 1,01 g·cm−3<ref name="GESTIS-23" /> | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Flammpunkt | 102 °C<ref name="GESTIS-12" /> | 116 °C<ref name="GESTIS-13" /> | ca. 130 °C<ref name="GESTIS-14" /> | 85 °C<ref name="GESTIS-23" /> | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Toxikologische Daten | Vorlage:ToxDaten | Vorlage:ToxDaten | Vorlage:ToxDaten | Vorlage:ToxDaten | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Die weiter denkbaren Butandiole 1,1-Butandiol und 2,2-Butandiol sind nach der Erlenmeyerregel als geminale Diole nicht stabil, da die Hydroxygruppen am gleichen C-Atom gebunden sind und daher zur Abspaltung von Wasser neigen.
Verwendung
Alle Butandiole dienen als Glycerinersatz und Lösungsmittel sowie zur Synthese von Kunststoffen und Epoxidharzen.
Weblinks
|X|x= |0|-= |S|s= – Sammlung von Bildern |1|= – Sammlung von Bildern{{#if:
| {{#switch: {{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}/{{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}
|1/= und Videos
|1/1=, Videos und Audiodateien
|/1= und Audiodateien}}
| , Videos und Audiodateien
}}
|#default= – }}{{#if: Butanediols
| {{#ifeq: {{#invoke:Str|left|butanediols|9}}
| category:
| FEHLER: Ohne Category: angeben!}}}}Vorlage:Wikidata-Registrierung
Einzelnachweise
<references> <ref name="GESTIS-12">Eintrag zu Vorlage:Linktext-Check in der GESTIS-Stoffdatenbank des IFA{{#if: 2019-08-07 | Vorlage:Abrufdatum }} (JavaScript erforderlich){{#invoke:TemplatePar|valid|ZVG|2=/^[1-9]%d%d%d%d?%d?$/ |cat={{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:GESTIS}} |errNS=0 |template=Vorlage:GESTIS |format= |preview=1 }}{{#if: 584-03-2 | {{#invoke:TemplatePar|valid|CAS|2=/^[1-9]%d%d?%d?%d?%d?%d?%-%d%d%-%d$/ |cat={{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:GESTIS}} |errNS=0 |template=Vorlage:GESTIS |format= |preview=1 }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |all= ZVG= |opt= CAS= Name= Abruf= |cat={{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:GESTIS}} |errNS=0 |template=Vorlage:GESTIS |format= |preview=1 }}</ref> <ref name="GESTIS-13">Eintrag zu Vorlage:Linktext-Check in der GESTIS-Stoffdatenbank des IFA{{#if: 2019-12-22 | Vorlage:Abrufdatum }} (JavaScript erforderlich){{#invoke:TemplatePar|valid|ZVG|2=/^[1-9]%d%d%d%d?%d?$/ |cat={{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:GESTIS}} |errNS=0 |template=Vorlage:GESTIS |format= |preview=1 }}{{#if: | {{#invoke:TemplatePar|valid|CAS|2=/^[1-9]%d%d?%d?%d?%d?%d?%-%d%d%-%d$/ |cat={{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:GESTIS}} |errNS=0 |template=Vorlage:GESTIS |format= |preview=1 }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |all= ZVG= |opt= CAS= Name= Abruf= |cat={{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:GESTIS}} |errNS=0 |template=Vorlage:GESTIS |format= |preview=1 }}</ref> <ref name="GESTIS-14">Eintrag zu Vorlage:Linktext-Check in der GESTIS-Stoffdatenbank des IFA{{#if: 2019-04-24 | Vorlage:Abrufdatum }} (JavaScript erforderlich){{#invoke:TemplatePar|valid|ZVG|2=/^[1-9]%d%d%d%d?%d?$/ |cat={{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:GESTIS}} |errNS=0 |template=Vorlage:GESTIS |format= |preview=1 }}{{#if: 110-63-4 | {{#invoke:TemplatePar|valid|CAS|2=/^[1-9]%d%d?%d?%d?%d?%d?%-%d%d%-%d$/ |cat={{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:GESTIS}} |errNS=0 |template=Vorlage:GESTIS |format= |preview=1 }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |all= ZVG= |opt= CAS= Name= Abruf= |cat={{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:GESTIS}} |errNS=0 |template=Vorlage:GESTIS |format= |preview=1 }}</ref> <ref name="GESTIS-23">Eintrag zu Vorlage:Linktext-Check in der GESTIS-Stoffdatenbank des IFA{{#if: 2018-05-29 | Vorlage:Abrufdatum }} (JavaScript erforderlich){{#invoke:TemplatePar|valid|ZVG|2=/^[1-9]%d%d%d%d?%d?$/ |cat={{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:GESTIS}} |errNS=0 |template=Vorlage:GESTIS |format= |preview=1 }}{{#if: | {{#invoke:TemplatePar|valid|CAS|2=/^[1-9]%d%d?%d?%d?%d?%d?%-%d%d%-%d$/ |cat={{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:GESTIS}} |errNS=0 |template=Vorlage:GESTIS |format= |preview=1 }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |all= ZVG= |opt= CAS= Name= Abruf= |cat={{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:GESTIS}} |errNS=0 |template=Vorlage:GESTIS |format= |preview=1 }}</ref> <ref name="merck-23">Datenblatt Vorlage:Linktext-Check bei MerckVorlage:Abrufdatum</ref> </references>