Zum Inhalt springen

Erhard Ratdolt

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie
Datei:Schwäbisch Gmünd, StadtA E04 Nr. 0481.jpg
Buchdruckerzeichen des Augsburger Buchdruckers Erhard Ratdolt (1447–1528)
Datei:Ratdolt calendarius.jpg
Erhard Ratdolt: Calendarius des Regiomontanus in deutscher Sprache, Venedig 1478, Titelblatt mit Rankenwerk und Druckernamen

Erhard Ratdolt (* 1447 in Augsburg; † vor dem 23. Januar 1528 ebenda) war ein deutscher Drucker und Verleger. Er arbeitete zunächst in Venedig (1476–1485), danach in Augsburg (1486–1522).

Werdegang

Ratdolt verließ Augsburg 1474 und gründete 1476 in Venedig eine Druckerei, zunächst gemeinsam mit Bernhart Maler (Pictor) aus Augsburg und Peter Loslein (oder Loesslein) aus Langenzenn. Ausweislich der Kolophone ihrer Druckwerke schied Loslein aber schon vor 1478, Maler 1478 aus der Werkstatt aus, die danach von Ratdolt allein weitergeführt wurde. Ein Verkaufsverzeichnis von 1484 listet 46 lieferbare Titel auf, darunter eine großformatige Bibel, Messbücher und Breviere, Werke des Augustinus und des Thomas von Aquin, Ausgaben von Terenz, Juvenal, Vergil, Martial, Sallust und Ovid sowie etwa ein Dutzend juristische, astronomische, mathematische und medizinische Werke.

Anfang 1486 kehrte Ratdolt nach Augsburg zurück; ein vom 1. April 1486 datiertes Schriftmusterblatt, mit dem er sich seiner Kundschaft empfahl, bezeugt die Gründung einer neuen Druckerei in seiner Heimatstadt, die in der Folgezeit hauptsächlich prachtvolle liturgische Bücher herstellte, insgesamt etwa 50 bis 60. Von 1489 bis 1491 war der Mathematiker, Astronom und Arzt Johannes Engel für Ratdolt als Korrektor tätig und gab Ephemeriden heraus. Nach 1522 sind keine Druckerzeugnisse aus der Werkstätte von Ratdolt mehr bekannt.

Datei:Ratdolt sphaericulum.jpg
Mehrfarbiger Holzschnitt zur Erläuterung der Mondfinsternis, aus Sphaericum opusculum von Johannes de Sacro Bosco (ca. 1195–1256), gedruckt bei Ratdolt 1485
Datei:Ratdolt.Initialen.jpg
Ratdolts Initialen: litterae florentes

Bedeutung

Ratdolt gilt als einer der bedeutendsten und innovativsten Drucker der Inkunabelzeit. Er schmückte seine Bücher als erster mit gedruckten Zierleisten in Holz- oder Metallschnitt mit Blatt-, Bordüren- und Rankenwerk, die schließlich den Satzspiegel vollständig einrahmten, und schuf damit den typischen Renaissance-Buchschmuck, von dem sich noch William Morris beeinflussen ließ. Er verwendete als erster ausschließlich gedruckte Initialen<ref>1471 hatte Peter Schöffer das Incipit des Valerius Maximus mit einer in Rot und Schwarz gedruckten Initiale versehen, die per Hand ausgeschmückt wurde.</ref>, die so genannten litterae florentes, die aus Blättern und Blumen gebildet waren und die bis dahin üblichen handgemalten Initialen ersetzten. Auch war er ein Pionier des mehrfarbigen Drucks; neben schwarzem und rotem Druck verwendet er in der Widmung der Euklid-Ausgabe an den venezianischen Dogen Giovanni Mocenigo erstmals Gold als Druckfarbe, ebenso in seinen späteren liturgischen Büchern, die sich zudem durch ihre Farbholzschnitte auszeichnen, die nicht mehr von Buchmalern koloriert waren, sondern bei denen verschiedene Farben mit mehreren Druckplatten neben- und übereinander gedruckt wurden, was ein hohes Maß an Präzision in der Herstellung erforderte.

Ratdolts Drucktypen sind eine schöne Renaissance-Antiqua, ähnlich der des Aldus Manutius, sowie eine markante Rotunda (rundgotische Schrift). Außerdem druckte er als einer der ersten in griechischer Schrift.

Drucke (Auswahl)

          | )
          | {{#if:{{#ifeq:de-DE|de||{{#if:de-DE|1}}}}| ; 
              | )}}}}}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}}}{{#if:https://www.typolexikon.de/rotunda/%7C{{#if:{{#invoke:URLutil%7CisResourceURL%7C1=https://www.typolexikon.de/rotunda/}}%7C%7C}}}}{{#if:Rotunda – Halbgotische Schrift (Schriftklassifikation)|{{#if:{{#invoke:WLink|isValidLinktext|1=Rotunda – Halbgotische Schrift (Schriftklassifikation)|lines=0}}||}}}}{{#if: typolexikon.de| In: {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel=typolexikon.de}}}}{{#if: | {{#if: 2017|,|{{#if: 2020-06-04 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: 2017| {{#if:{{#invoke:DateTime|format|2017|noerror=1}}
            |{{#invoke:DateTime|format|2017|T._Monat JJJJ}}
            |{{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, datum=2017|class=Zitationswartung}} }}{{#if: |,|{{#if: 2020-06-04 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: | S. {{{seiten}}}{{#if: |,|{{#if: 2020-06-04 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| {{#if:2017|{{#if:|archiviert|ehemals}}|{{#if:|Archiviert|Ehemals}}}} {{#if:|vom|im}} Vorlage:Referrer{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| (nicht mehr online verfügbar)}}{{#if: | am {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}|{{#if:590850||(?)}}}}}}{{#if: 2020-06-04|;}}}}{{#if: 2020-06-04| {{#if:2017{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|abgerufen|Abgerufen}} {{#switch: {{#invoke:Str|len| {{#invoke:DateTime|format| 2020-06-04 |ISO|noerror=1}} }}
       |4=im Jahr
       |7=im
       |10=am
       |#default={{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, abruf=2020-06-04|class=Zitationswartung}} }} {{#invoke:DateTime|format|2020-06-04|T._Monat JJJJ}}
    | {{#invoke:TemplUtl|failure|1=Vorlage:Internetquelle | abruf=2026-MM-TT ist Pflichtparameter}} }}{{#if:{{#ifeq:de-DE|de||{{#if:de-DE|1}}}}|{{#if:typolexikon.de2017{{#if: 2020-06-04 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}
       |  (
       | {{#if: | |  (}}
       }}{{#ifeq:{{#if:de-DE|de-DE|de}}|de||
          {{#invoke:Multilingual|format|de-DE|slang=!|split=[%s,]+|shift=m|separator=, }}}}{{#if: |{{#ifeq:{{#if:de-DE|de-DE|de}}|de||, }}{{{kommentar}}}}})}}{{#if: 2017{{#if: 2020-06-04 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}} }}de-DE|{{#if: |: {{
 #if: 
 | {{
     #ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
     | Vorlage:Str trim
     | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
     }}
 | {{#ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
     | „Vorlage:Str trim“
     | {{#invoke:Text|quote
         |1={{#if: 
              | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
              | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}} }}
         |2={{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|de-CH|de}}
         |3=1}} }}

}}{{#if:

   |  (<templatestyles src="Person/styles.css" />{{#if:  | :  }}{{#if:  | , deutsch: „“ }})
   | {{#if: 
       |  ({{#if:  | , deutsch: „“ }})
       | {{#if:  |  (deutsch: „“) }}
 }}

}}{{#if: {{{zitat}}}

   | {{#if: 
       | {{#if: {{{zitat}}}
           | Vorlage:": Text= und 1= gleichzeitig, bzw. Pipe zu viel }} }}
   | Vorlage:": Text= fehlt }}{{#if:  | {{#if: {{#invoke:Text|unstrip|{{{ref}}}}}
             | Vorlage:": Ungültiger Wert: ref=
             | {{{ref}}} }}

}}|.{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|{{#if:||{{#ifeq: | JaKeinHinweis |{{#switch:

   |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://www.typolexikon.de/rotunda/
       | {{#if:  | [1] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: 
           | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}
       |   (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.)
     }}{{#switch: 
         |no|0|=
         |#default={{#if:  ||  }}
    }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |opt      = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
    }}{{#if: https://www.typolexikon.de/rotunda/
      | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.typolexikon.de/rotunda/}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
      | {{#if: 
           | {{#if:  ||  }}
           | {{#if:  ||  }}
        }}
    }}{{#if: 
       | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
         }}
    }}{{#switch: deadurl
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://www.typolexikon.de/rotunda/ Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. )  {{#if: 
            | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: 
          |no|0|=
          |#default= {{#if:  ||  }}
        }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |all      = inline= url=
         |opt      = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
       }}{{#if: https://www.typolexikon.de/rotunda/
       | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.typolexikon.de/rotunda/}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
    }}{{#if: 
         | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
           }}
    }}{{#switch: deadurl
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}[https://www.typolexikon.de/rotunda/ }}|{{#switch: 
   |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://www.typolexikon.de/rotunda/
       | {{#if:  | [2] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: 
           | {{#if:  | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}
       |   (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.)
     }}{{#switch: 
         |no|0|=
         |#default={{#if:  ||  }}
    }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |opt      = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
    }}{{#if: https://www.typolexikon.de/rotunda/
      | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.typolexikon.de/rotunda/}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
      | {{#if: 
           | {{#if:  ||  }}
           | {{#if:  ||  }}
        }}
    }}{{#if: 
       | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
         }}
    }}{{#switch: 
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://www.typolexikon.de/rotunda/ Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. )  {{#if: 
            | {{#if:  | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: 
          |no|0|=
          |#default= {{#if:  ||  }}
        }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |all      = inline= url=
         |opt      = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
       }}{{#if: https://www.typolexikon.de/rotunda/
       | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.typolexikon.de/rotunda/}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
    }}{{#if: 
         | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
           }}
    }}{{#switch: 
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}[https://www.typolexikon.de/rotunda/ }} }}}}}}}}}}{{#if:|
        {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivBot|stamp={{{archiv-bot}}}|text={{#if:|Vorlage:Webarchiv/archiv-bot}}

}}}}{{#invoke:TemplatePar|check |all= url= titel= |opt= autor= hrsg= format= sprache= titelerg= werk= seiten= datum= abruf= zugriff= abruf-verborgen= archiv-url= archiv-datum= archiv-bot= kommentar= zitat= AT= CH= offline= |cat= {{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Internetquelle}} |template= Vorlage:Internetquelle |format=0 |preview=1 }}</ref> Sie ist auch das erste Buch mit gedruckten mathematischen Abbildungen,<ref>GW 09428 (Digitalisat)</ref> worauf Ratdolt in seiner Widmung mit berechtigtem Stolz hinweist.<ref>Widmung 1482</ref>

Literatur

  • G. R. Redgrave: Erhard Ratdolt and his work at Venice. London, 1894
  • {{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}{{#ifeq: 0 | 0
   | {{#if: 168
       |
       | Vorlage:NDB – bitte Seitenzahl(en) angeben
     }}{{#if: 11878790X
         | {{#if: {{#invoke:URIutil|isDNBvalid|11878790X}}
             | {{#if: 
                 | Vorlage:NDB – Wenn GND dann kein SFZ angeben
               }}
             | Vorlage:NDB – GND unzulässig
           }}
         | {{#if: 
             | {{#if: 
                 | {{#ifeq: 590847 | 4526413
                     |
                     | Vorlage:NDB7= ist obsolet, jetzt SFZ=
                   }}
               }}
             | {{#ifeq:  | 1
                 | 
                 | 
               }}
           }}
     }}{{#if: 
         | {{#ifeq: 590847 | 11376103
             |
             | Vorlage:NDBWerktitel= war ein Irrtum, jetzt Werkliste=
           }}
       }}

}}{{#if:

   | {{#if: 
       |
       | 
     }}

}}

| 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }} | 0 | {{ #if:Ratdolt, Erhard|Ratdolt, Erhard|Erhard Ratdolt }} | [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb000{{#switch: 27 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }}/images/index.html?seite={{#switch: 27 | 1={{ #expr: 341 + 16 }} | 2={{ #expr: 341 + 2 }} | 3={{ #expr: 341 + 2 }} | 4={{ #expr: 341 + 2 }} | 5={{ #expr: 341 + 2 }} | 6={{ #expr: 341 + 2 }} | 7={{ #expr: 341 + 2 }} | 8={{ #expr: 341 + 2 }} | 9={{#switch: 341 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 341 < 449 | {{ #expr: 341 + 2 }} | {{ #expr: 341 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 341 + 2 }} | 11={{ #expr: 341 + 2 }} | 12={{ #expr: 341 + 2 }} | 13={{ #expr: 341 + 2 }} | 14={{ #expr: 341 + 2 }} | 15={{ #expr: 341 + 2 }} | 16={{ #expr: 341 + 2 }} | 17={{ #expr: 341 + 2 }} | 18={{ #expr: 341 + 2 }} | 19={{ #expr: 341 + 2 }} | 20={{ #expr: 341 + 2 }} | 21={{ #expr: 341 + 2 }} | 22={{ #expr: 341 + 2 }} | 23={{ #expr: 341 + 2 }} | 24={{ #expr: 341 + 2 }} | 25={{ #expr: 341 + 2 }} | 26={{ #expr: 341 + 2 }} | 27={{ #expr: 341 + 2 }} | 28={{ #expr: 341 + 2 }} | 29={{ #expr: 341 + 2 }} | 30={{ #expr: 341 + 2 }} | 31={{ #expr: 341 + 2 }} | 32={{ #expr: 341 + 2 }} | 33={{ #expr: 341 + 2 }} | 34={{ #expr: 341 + 2 }} | 35={{ #expr: 341 + 2 }} | 36={{ #expr: 341 + 2 }} | 37={{ #expr: 341 + 2 }} | 38={{ #expr: 341 + 2 }} | 39={{ #expr: 341 + 2 }} | 40={{ #expr: 341 + 2 }} | 41={{ #expr: 341 + 2 }} | 42={{ #expr: 341 + 2 }} | 43={{ #expr: 341 + 2 }} | 44={{ #expr: 341 + 2 }} | 45={{ #expr: 341 + 6 }} | 46={{ #expr: 341 + 2 }} | 47={{ #expr: 341 + 2 }} | 48={{ #expr: 341 + 2 }} | 49={{ #expr: 341 + 2 }} | 50={{ #expr: 341 + 2 }} | 51={{ #expr: 341 + 2 }} | 52={{ #expr: 341 + 2 }} | 53={{ #expr: 341 + 2 }} | 54={{ #expr: 341 + 2 }} | 55={{ #expr: 341 + 3 }} | 56=341 | #default = 341 }} {{ #if:Ratdolt, Erhard|Ratdolt, Erhard|Erhard Ratdolt }}] }} }}{{#ifeq:Vorlage:Str rightc|.||.}} In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 27, Duncker & Humblot, Leipzig {{#switch: 27 | 1=1875 | 2=1875 | 3=1876 | 4=1876 | 5=1877 | 6=1877 | 7=1877 | 8=1878 | 9=1879 | 10=1879 | 11=1880 | 12=1880 | 13=1881 | 14=1881 | 15=1882 | 16=1882 | 17=1883 | 18=1883 | 19=1884 | 20=1884 | 21=1885 | 22=1885 | 23=1886 | 24=1887 | 25=1887 | 26=1888 | 27=1888 | 28=1889 | 29=1889 | 30=1890 | 31=1890 | 32=1891 | 33=1891 | 34=1892 | 35=1893 | 36=1893 | 37=1894 | 38=1894 | 39=1895 | 40=1896 | 41=1896 | 42=1897 | 43=1898 | 44=1898 | 45=1900 | 46=1902 | 47=1903 | 48=1904 | 49=1904 | 50=1905 | 51=1906 | 52=1906 | 53=1907 | 54=1908 | 55=1910 | 56=1912 | #default = Vorlage:ADB – bitte Band und Seitenzahlen korrekt angeben{{#ifeq:0|0|}} }}, S. 341{{ #if:343 | {{ #ifexpr: {{#switch: 27 | 1={{ #expr: 341 + 16 }} | 2={{ #expr: 341 + 2 }} | 3={{ #expr: 341 + 2 }} | 4={{ #expr: 341 + 2 }} | 5={{ #expr: 341 + 2 }} | 6={{ #expr: 341 + 2 }} | 7={{ #expr: 341 + 2 }} | 8={{ #expr: 341 + 2 }} | 9={{#switch: 341 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 341 < 449 | {{ #expr: 341 + 2 }} | {{ #expr: 341 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 341 + 2 }} | 11={{ #expr: 341 + 2 }} | 12={{ #expr: 341 + 2 }} | 13={{ #expr: 341 + 2 }} | 14={{ #expr: 341 + 2 }} | 15={{ #expr: 341 + 2 }} | 16={{ #expr: 341 + 2 }} | 17={{ #expr: 341 + 2 }} | 18={{ #expr: 341 + 2 }} | 19={{ #expr: 341 + 2 }} | 20={{ #expr: 341 + 2 }} | 21={{ #expr: 341 + 2 }} | 22={{ #expr: 341 + 2 }} | 23={{ #expr: 341 + 2 }} | 24={{ #expr: 341 + 2 }} | 25={{ #expr: 341 + 2 }} | 26={{ #expr: 341 + 2 }} | 27={{ #expr: 341 + 2 }} | 28={{ #expr: 341 + 2 }} | 29={{ #expr: 341 + 2 }} | 30={{ #expr: 341 + 2 }} | 31={{ #expr: 341 + 2 }} | 32={{ #expr: 341 + 2 }} | 33={{ #expr: 341 + 2 }} | 34={{ #expr: 341 + 2 }} | 35={{ #expr: 341 + 2 }} | 36={{ #expr: 341 + 2 }} | 37={{ #expr: 341 + 2 }} | 38={{ #expr: 341 + 2 }} | 39={{ #expr: 341 + 2 }} | 40={{ #expr: 341 + 2 }} | 41={{ #expr: 341 + 2 }} | 42={{ #expr: 341 + 2 }} | 43={{ #expr: 341 + 2 }} | 44={{ #expr: 341 + 2 }} | 45={{ #expr: 341 + 6 }} | 46={{ #expr: 341 + 2 }} | 47={{ #expr: 341 + 2 }} | 48={{ #expr: 341 + 2 }} | 49={{ #expr: 341 + 2 }} | 50={{ #expr: 341 + 2 }} | 51={{ #expr: 341 + 2 }} | 52={{ #expr: 341 + 2 }} | 53={{ #expr: 341 + 2 }} | 54={{ #expr: 341 + 2 }} | 55={{ #expr: 341 + 3 }} | 56=341 | #default = 341 }} != {{#switch: 27 | 1={{ #expr: 343 + 16 }} | 2={{ #expr: 343 + 2 }} | 3={{ #expr: 343 + 2 }} | 4={{ #expr: 343 + 2 }} | 5={{ #expr: 343 + 2 }} | 6={{ #expr: 343 + 2 }} | 7={{ #expr: 343 + 2 }} | 8={{ #expr: 343 + 2 }} | 9={{#switch: 343 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 343 < 449 | {{ #expr: 343 + 2 }} | {{ #expr: 343 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 343 + 2 }} | 11={{ #expr: 343 + 2 }} | 12={{ #expr: 343 + 2 }} | 13={{ #expr: 343 + 2 }} | 14={{ #expr: 343 + 2 }} | 15={{ #expr: 343 + 2 }} | 16={{ #expr: 343 + 2 }} | 17={{ #expr: 343 + 2 }} | 18={{ #expr: 343 + 2 }} | 19={{ #expr: 343 + 2 }} | 20={{ #expr: 343 + 2 }} | 21={{ #expr: 343 + 2 }} | 22={{ #expr: 343 + 2 }} | 23={{ #expr: 343 + 2 }} | 24={{ #expr: 343 + 2 }} | 25={{ #expr: 343 + 2 }} | 26={{ #expr: 343 + 2 }} | 27={{ #expr: 343 + 2 }} | 28={{ #expr: 343 + 2 }} | 29={{ #expr: 343 + 2 }} | 30={{ #expr: 343 + 2 }} | 31={{ #expr: 343 + 2 }} | 32={{ #expr: 343 + 2 }} | 33={{ #expr: 343 + 2 }} | 34={{ #expr: 343 + 2 }} | 35={{ #expr: 343 + 2 }} | 36={{ #expr: 343 + 2 }} | 37={{ #expr: 343 + 2 }} | 38={{ #expr: 343 + 2 }} | 39={{ #expr: 343 + 2 }} | 40={{ #expr: 343 + 2 }} | 41={{ #expr: 343 + 2 }} | 42={{ #expr: 343 + 2 }} | 43={{ #expr: 343 + 2 }} | 44={{ #expr: 343 + 2 }} | 45={{ #expr: 343 + 6 }} | 46={{ #expr: 343 + 2 }} | 47={{ #expr: 343 + 2 }} | 48={{ #expr: 343 + 2 }} | 49={{ #expr: 343 + 2 }} | 50={{ #expr: 343 + 2 }} | 51={{ #expr: 343 + 2 }} | 52={{ #expr: 343 + 2 }} | 53={{ #expr: 343 + 2 }} | 54={{ #expr: 343 + 2 }} | 55={{ #expr: 343 + 3 }} | 56=343 | #default = 343 }} |{{ #ifexpr: {{#switch: 27 | 1={{ #expr: 343 + 16 }} | 2={{ #expr: 343 + 2 }} | 3={{ #expr: 343 + 2 }} | 4={{ #expr: 343 + 2 }} | 5={{ #expr: 343 + 2 }} | 6={{ #expr: 343 + 2 }} | 7={{ #expr: 343 + 2 }} | 8={{ #expr: 343 + 2 }} | 9={{#switch: 343 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 343 < 449 | {{ #expr: 343 + 2 }} | {{ #expr: 343 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 343 + 2 }} | 11={{ #expr: 343 + 2 }} | 12={{ #expr: 343 + 2 }} | 13={{ #expr: 343 + 2 }} | 14={{ #expr: 343 + 2 }} | 15={{ #expr: 343 + 2 }} | 16={{ #expr: 343 + 2 }} | 17={{ #expr: 343 + 2 }} | 18={{ #expr: 343 + 2 }} | 19={{ #expr: 343 + 2 }} | 20={{ #expr: 343 + 2 }} | 21={{ #expr: 343 + 2 }} | 22={{ #expr: 343 + 2 }} | 23={{ #expr: 343 + 2 }} | 24={{ #expr: 343 + 2 }} | 25={{ #expr: 343 + 2 }} | 26={{ #expr: 343 + 2 }} | 27={{ #expr: 343 + 2 }} | 28={{ #expr: 343 + 2 }} | 29={{ #expr: 343 + 2 }} | 30={{ #expr: 343 + 2 }} | 31={{ #expr: 343 + 2 }} | 32={{ #expr: 343 + 2 }} | 33={{ #expr: 343 + 2 }} | 34={{ #expr: 343 + 2 }} | 35={{ #expr: 343 + 2 }} | 36={{ #expr: 343 + 2 }} | 37={{ #expr: 343 + 2 }} | 38={{ #expr: 343 + 2 }} | 39={{ #expr: 343 + 2 }} | 40={{ #expr: 343 + 2 }} | 41={{ #expr: 343 + 2 }} | 42={{ #expr: 343 + 2 }} | 43={{ #expr: 343 + 2 }} | 44={{ #expr: 343 + 2 }} | 45={{ #expr: 343 + 6 }} | 46={{ #expr: 343 + 2 }} | 47={{ #expr: 343 + 2 }} | 48={{ #expr: 343 + 2 }} | 49={{ #expr: 343 + 2 }} | 50={{ #expr: 343 + 2 }} | 51={{ #expr: 343 + 2 }} | 52={{ #expr: 343 + 2 }} | 53={{ #expr: 343 + 2 }} | 54={{ #expr: 343 + 2 }} | 55={{ #expr: 343 + 3 }} | 56=343 | #default = 343 }} = {{ #expr: {{#switch: 27 | 1={{ #expr: 341 + 16 }} | 2={{ #expr: 341 + 2 }} | 3={{ #expr: 341 + 2 }} | 4={{ #expr: 341 + 2 }} | 5={{ #expr: 341 + 2 }} | 6={{ #expr: 341 + 2 }} | 7={{ #expr: 341 + 2 }} | 8={{ #expr: 341 + 2 }} | 9={{#switch: 341 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 341 < 449 | {{ #expr: 341 + 2 }} | {{ #expr: 341 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 341 + 2 }} | 11={{ #expr: 341 + 2 }} | 12={{ #expr: 341 + 2 }} | 13={{ #expr: 341 + 2 }} | 14={{ #expr: 341 + 2 }} | 15={{ #expr: 341 + 2 }} | 16={{ #expr: 341 + 2 }} | 17={{ #expr: 341 + 2 }} | 18={{ #expr: 341 + 2 }} | 19={{ #expr: 341 + 2 }} | 20={{ #expr: 341 + 2 }} | 21={{ #expr: 341 + 2 }} | 22={{ #expr: 341 + 2 }} | 23={{ #expr: 341 + 2 }} | 24={{ #expr: 341 + 2 }} | 25={{ #expr: 341 + 2 }} | 26={{ #expr: 341 + 2 }} | 27={{ #expr: 341 + 2 }} | 28={{ #expr: 341 + 2 }} | 29={{ #expr: 341 + 2 }} | 30={{ #expr: 341 + 2 }} | 31={{ #expr: 341 + 2 }} | 32={{ #expr: 341 + 2 }} | 33={{ #expr: 341 + 2 }} | 34={{ #expr: 341 + 2 }} | 35={{ #expr: 341 + 2 }} | 36={{ #expr: 341 + 2 }} | 37={{ #expr: 341 + 2 }} | 38={{ #expr: 341 + 2 }} | 39={{ #expr: 341 + 2 }} | 40={{ #expr: 341 + 2 }} | 41={{ #expr: 341 + 2 }} | 42={{ #expr: 341 + 2 }} | 43={{ #expr: 341 + 2 }} | 44={{ #expr: 341 + 2 }} | 45={{ #expr: 341 + 6 }} | 46={{ #expr: 341 + 2 }} | 47={{ #expr: 341 + 2 }} | 48={{ #expr: 341 + 2 }} | 49={{ #expr: 341 + 2 }} | 50={{ #expr: 341 + 2 }} | 51={{ #expr: 341 + 2 }} | 52={{ #expr: 341 + 2 }} | 53={{ #expr: 341 + 2 }} | 54={{ #expr: 341 + 2 }} | 55={{ #expr: 341 + 3 }} | 56=341 | #default = 341 }} + 1 }} | f|–343}}|}} |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{ #if:ADB:Ratdolt, Erhard||{{#ifeq:0|0|}}}}

Weblinks

[{{canonicalurl:Commons:Category:{{#if:|{{{1}}}|Erhard Ratdolt}}|uselang=de}} Commons: {{#if:|{{{2}}}|{{#if:|{{{1}}}|{{#invoke:WLink|getArticleBase}}}}}}]{{#switch:1

|X|x= |0|-= |S|s= – Sammlung von Bildern |1|= – Sammlung von Bildern{{#if:

    | {{#switch: {{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}/{{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}
        |1/=  und Videos
        |1/1=, Videos und Audiodateien
        |/1=  und Audiodateien}}
    | , Videos und Audiodateien
  }}

|#default= – }}{{#if:

   | {{#ifeq: {{#invoke:Str|left||9}} 
       | category: 
| FEHLER: Ohne Category: angeben!}}}}

Vorlage:Wikidata-Registrierung

| a = docs/Erhard+Ratdolt.htm Werke von Erhard Ratdolt] im Gesamtkatalog der Wiegendrucke | d = doPrint.asp?search=1&search=Suche+starten&pr=Erhard+Ratdolt Drucke von Erhard Ratdolt] im Gesamtkatalog der Wiegendrucke | w | #default = docs/Erhard+Ratdolt.htm Erhard Ratdolt] im Gesamtkatalog der Wiegendrucke (GW-Nummer Erhard+Ratdolt) }}

Anmerkungen

<references/>

{{#ifeq: p | p | | {{#if: 11878790Xn/82/12977925398656 | |

}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 11878790X | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 11878790X | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n/82/129779 | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n/82/129779 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 25398656 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 25398656 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung

{{#if: Ratdolt, Erhard | {{#if: | {{#if: deutscher Drucker und Verleger | {{#if: 1447 | {{#if: Augsburg | {{#if: vor 22. Januar 1528 | {{#if: |

Vorlage:Wikidata-Registrierung