Ferdinand Gotthelf Hand
Ferdinand Gotthelf Hand (* 15. Februar 1786 in Plauen; † 14. März 1851 in Jena<ref>Todesanzeige in Weimarische Zeitung vom 18. März 1851, S. 217.</ref>) war ein deutscher klassischer Philologe.
Leben
Ferdinand Hand, vorgebildet in Sorau, wo sein Vater Johann Christian Hand (* 12. Dezember 1743 in Calau; † 21. April 1807 in Sorau) als Superintendent tätig war, studierte seit 1803 in Leipzig bei Gottfried Hermann und Friedrich August Carus und promovierte 1807 zum Doktor der Philosophie. 1809 erfolgte die Habilitation. 1810 wurde er in der Nachfolge von Franz Passow Professor am Wilhelm-Ernst-Gymnasium in Weimar.
1817 wurde Hand außerordentlicher Professor der Philosophie und griechischen Literatur und noch im selben Jahr ordentlicher Professor sowie Mitdirektor des philologischen Seminars in Jena. Er unterrichtete seit 1818 an wöchentlich zwei Tagen die Prinzessinnen Marie und Augusta (die spätere Kaiserin) von Sachsen-Weimar-Eisenach, die er auch 1824 auf ein Jahr nach Sankt Petersburg begleitete.<ref>Günter Schmidt: Ertrag einer Reise. Ferdinand Hand in Petersburg. In: Weimar und der Osten: historische und kulturelle Beziehungen des Thüringer Raumes zu Sankt Petersburg. Red. Erhard Hexelschneider, Jena 2003, S. 71–81.</ref> Dort wurde er 1825 zum korrespondierenden Mitglied der Russischen Akademie der Wissenschaften<ref>{{#if:|{{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}| |}}}}{{#if:|{{{autor}}}: }}{{#if:|{{#if:Ausländische Mitglieder der Russischen Akademie der Wissenschaften seit 1724|[{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivURL|1={{#invoke:URLutil|getNormalized|1={{{archiv-url}}}}}}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel=Ausländische Mitglieder der Russischen Akademie der Wissenschaften seit 1724}}]{{#if:| ({{{format}}})}}{{#if:Ferdinand Gotthelf Hand| Ferdinand Gotthelf Hand{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel=Ferdinand Gotthelf Hand}}}}}}|{{#if:https://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-50005.ln-en%7C{{#if:{{#invoke:TemplUtl%7Cfaculty%7C}}%7C{{#invoke:Vorlage:Internetquelle%7CTitelFormat%7Ctitel={{#invoke:WLink%7CgetEscapedTitle%7C1=Ausländische Mitglieder der Russischen Akademie der Wissenschaften seit 1724}}}}|[{{#invoke:URLutil|getNormalized|1=https://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-50005.ln-en}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{#invoke:WLink|getEscapedTitle|1=Ausländische Mitglieder der Russischen Akademie der Wissenschaften seit 1724}}}}]}}{{#if:| ({{{format}}}{{#if:Ferdinand Gotthelf Handras.ruRussische Akademie der Wissenschaften{{#if: 2015-08-14 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}
| )
| {{#if:{{#ifeq:englisch|de||{{#if:englisch|1}}}}| ;
| )}}}}}}{{#if:Ferdinand Gotthelf Hand| Ferdinand Gotthelf Hand{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel=Ferdinand Gotthelf Hand}}}}}}}}{{#if:https://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-50005.ln-en%7C{{#if:{{#invoke:URLutil%7CisResourceURL%7C1=https://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-50005.ln-en}}%7C%7C}}}}{{#if:Ausländische Mitglieder der Russischen Akademie der Wissenschaften seit 1724|{{#if:{{#invoke:WLink|isValidLinktext|1=Ausländische Mitglieder der Russischen Akademie der Wissenschaften seit 1724|lines=0}}||}}}}{{#if: ras.ru| In: {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel=ras.ru}}}}{{#if: Russische Akademie der Wissenschaften| Russische Akademie der Wissenschaften{{#if: |,|{{#if: 2015-08-14 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||,}}}}}}}}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format|{{{datum}}}|noerror=1}}
|{{#invoke:DateTime|format|{{{datum}}}|T._Monat JJJJ}}
|{{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, datum={{{datum}}}|class=Zitationswartung}} }}{{#if: |,|{{#if: 2015-08-14 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||,}}}}}}}}{{#if: | S. {{{seiten}}}{{#if: |,|{{#if: 2015-08-14 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||,}}}}}}}}{{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| {{#if:Russische Akademie der Wissenschaften|{{#if:|archiviert|ehemals}}|{{#if:|Archiviert|Ehemals}}}} {{#if:|vom|im}} Vorlage:Referrer{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| (nicht mehr online verfügbar)}}{{#if: | am {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}|{{{archiv-datum}}}{{#if:963054||(?)}}}}}}{{#if: 2015-08-14|;}}}}{{#if: 2015-08-14| {{#if:Russische Akademie der Wissenschaften{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|abgerufen|Abgerufen}} {{#switch: {{#invoke:Str|len| {{#invoke:DateTime|format| 2015-08-14 |ISO|noerror=1}} }}
|4=im Jahr
|7=im
|10=am
|#default={{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, abruf=2015-08-14|class=Zitationswartung}} }} {{#invoke:DateTime|format|2015-08-14|T._Monat JJJJ}}
| {{#invoke:TemplUtl|failure|1=Vorlage:Internetquelle | abruf=2026-MM-TT ist Pflichtparameter}} }}{{#if:{{#ifeq:englisch|de||{{#if:englisch|1}}}}|{{#if:Ferdinand Gotthelf Handras.ruRussische Akademie der Wissenschaften{{#if: 2015-08-14 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}
| (
| {{#if: | | (}}
}}{{#ifeq:{{#if:englisch|englisch|de}}|de||
{{#invoke:Multilingual|format|englisch|slang=!|split=[%s,]+|shift=m|separator=, }}}}{{#if: |{{#ifeq:{{#if:englisch|englisch|de}}|de||, }}{{{kommentar}}}}})}}{{#if: {{#if: 2015-08-14 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}} }}englisch|{{#if: |: {{
#if:
| „{{
#ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
| Vorlage:Str trim
| {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
}}“
| {{#ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
| „Vorlage:Str trim“
| {{#invoke:Text|quote
|1={{#if:
| {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
| {{#invoke:Vorlage:lang|flat}} }}
|2={{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|de-CH|de}}
|3=1}} }}
}}{{#if:
| (<templatestyles src="Person/styles.css" />{{#if: | : }}{{#if: | , deutsch: „“ }})
| {{#if:
| ({{#if: | , deutsch: „“ }})
| {{#if: | (deutsch: „“) }}
}}
}}{{#if: {{{zitat}}}
| {{#if:
| {{#if: {{{zitat}}}
| Vorlage:": Text= und 1= gleichzeitig, bzw. Pipe zu viel }} }}
| Vorlage:": Text= fehlt }}{{#if: | {{#if: {{#invoke:Text|unstrip|{{{ref}}}}}
| Vorlage:": Ungültiger Wert: ref=
| {{{ref}}} }}
}}|.{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|{{#if:||{{#ifeq: | JaKeinHinweis |{{#switch:
|0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-50005.ln-en | {{#if: | [1] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }} }} | (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.) }}{{#switch: |no|0|= |#default={{#if: || }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |opt = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= |cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link |errNS = 0 |template = Vorlage:Toter Link |format = |preview = 1 }}{{#if: https://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-50005.ln-en | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-50005.ln-en}} || {{#if: || }} }} | {{#if: | {{#if: || }} | {{#if: || }} }} }}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}} || {{#if: || }} }} }}{{#switch: deadurl |checked|deadurl|= |#default= {{#if: || }} }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-50005.ln-en Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. ) {{#if: | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }} }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: |no|0|= |#default= {{#if: || }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |all = inline= url= |opt = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= |cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link |errNS = 0 |template = Vorlage:Toter Link |format = |preview = 1 }}{{#if: https://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-50005.ln-en | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-50005.ln-en}} || {{#if: || }} }} }}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}} || {{#if: || }} }} }}{{#switch: deadurl |checked|deadurl|= |#default= {{#if: || }} }}[https://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-50005.ln-en }}|{{#switch: |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-50005.ln-en | {{#if: | [2] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: | {{#if: | | Vorlage:Toter Link/archivebot }} }} | (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.) }}{{#switch: |no|0|= |#default={{#if: || }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |opt = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= |cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link |errNS = 0 |template = Vorlage:Toter Link |format = |preview = 1 }}{{#if: https://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-50005.ln-en | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-50005.ln-en}} || {{#if: || }} }} | {{#if: | {{#if: || }} | {{#if: || }} }} }}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}} || {{#if: || }} }} }}{{#switch: |checked|deadurl|= |#default= {{#if: || }} }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-50005.ln-en Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. ) {{#if: | {{#if: | | Vorlage:Toter Link/archivebot }} }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: |no|0|= |#default= {{#if: || }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |all = inline= url= |opt = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= |cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link |errNS = 0 |template = Vorlage:Toter Link |format = |preview = 1 }}{{#if: https://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-50005.ln-en | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-50005.ln-en}} || {{#if: || }} }} }}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}} || {{#if: || }} }} }}{{#switch: |checked|deadurl|= |#default= {{#if: || }} }}[https://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-50005.ln-en }} }}}}}}}}}}{{#if:| {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivBot|stamp={{{archiv-bot}}}|text={{#if:|Vorlage:Webarchiv/archiv-bot}}
}}}}{{#invoke:TemplatePar|check |all= url= titel= |opt= autor= hrsg= format= sprache= titelerg= werk= seiten= datum= abruf= zugriff= abruf-verborgen= archiv-url= archiv-datum= archiv-bot= kommentar= zitat= AT= CH= offline= |cat= {{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Internetquelle}} |template= Vorlage:Internetquelle |format=0 |preview=1 }}</ref> gewählt.
Hand war darüber hinaus Mitglied von Gottfried Hermanns Societas graeca und der Societas historico-theologica Lipsiensis; die Königlich Sächsische Gesellschaft der Wissenschaften nahm ihn in ihrem Gründungsjahr 1846 als ordentliches Mitglied der historisch-philologischen Klasse auf. Er war von der Universität mit der Schriftleitung der Neuen Jenaischen Allgemeinen Literatur-Zeitung (1842–1848) betraut.<ref>Erster Jahrgang 1842, Titelblatt.</ref>
Hand wurde auch als Kunsthistoriker und Musikwissenschaftler bekannt. In Jena gründete und unterhielt er einen „Academischen Gesangsverein“<ref>Queck 1852, S. 44.</ref> sowie – nach dem Vorbild des Weimarer Armenpädagogen Johannes Daniel Falk – ein Rettungs- und Arbeitshaus für sozial schwache und bildungsferne Schichten.<ref>Matthias Steinbach: Ökonomisten, Philanthropen, Humanitäre. Professorensozialismus in der akademischen Provinz, Berlin 2008.</ref> 1837 wurde er zum Geheimen Hofrat ernannt<ref>Weimarische Zeitung vom 18. Februar 1837, Titelblatt.</ref> und 1843 mit dem Ritterkreuz des Hausordens vom weißen Falken<ref>Staats-Handbuch für das Großherzogthum Sachsen-Weimar-Eisenach 1846, S. 22.</ref> geehrt.
Hand verehelichte sich am 28. September 1812 in Tiefurt<ref>Evgl. Gemeinde Tiefurt 1637–1836: Taufen Trauungen Beerdigungen, S. 249. (Eingesehen auf Ancestry.com.)</ref> mit Wilhelmine Franziska Henriette Conta (getauft 9. November 1782 in Erfurt<ref>Taufbuch Barfüßer-Kirche Erfurt 1684–1803, S. 506, Eintrag Nr. 39. (Kopie in Commons)</ref>; † 26. März 1854 in Jena<ref>Todesanzeige in Leipziger Zeitung vom 31. März, S. 1526; Beisetzung am 29. März (Blätter von der Saale vom 8. April 1854, S. 238).</ref>), Schwester des Weimarer Legationssekretärs Karl von Conta, die (spätestens ab 1805) bei der verwitweten Schriftstellerin Caroline Ludecus lebte. Sie hatten sechs Kinder, von denen drei überlebten.<ref>Die Tochter Clementine war die Mutter des Graphikers Georg Bötticher, dessen jüngster Sohn als Joachim Ringelnatz bekannt wurde.</ref> Auch die jüngste Tochter Marie, verheiratet mit dem Dresdner Bildhauer Ernst Rietschel, starb jung (1819‒1847).<ref>Vgl. Queck 1852, S. 88f., und Brief vom 13. Oktober 1814 in Doering 1853, S. 231.</ref>
Werke
- Observationum criticarum in Catulli carmina specimen. Lipsiae 1809. (Habilitationsschrift. Digitalisat).
- Kunst und Alterthum in St. Petersburg. Verlag des Landes-Industrie-Comptoirs, Weimar 1827.
- Tursellinus, seu de particulis latinis commentarii. 4 Bände. Weidman, Leipzig 1829–45 (unvollendet; Nachdruck: Hakkert, Amsterdam 1969).
- Lehrbuch des lateinischen Stils. Crökersche Buchhandlung, Jena 1833 (3. Auflage, bearbeitet von Heinrich Ludwig Schmitt: Costenoble, Jena 1880).
- Aesthetik der Tonkunst. 1. Theil Jena 1837; 2. Theil 1841. (2. verbesserte Auflage: Eduard Eisenach, Leipzig 1850; Nachdruck: Hard Press, Lenox MA 1969).
- Praktisches Handbuch für Übungen im lateinischen Stil. Crökersche Buchhandlung, Jena 1838 (2. verbesserte Auflage: ebenda, 1850).
- Das Arbeitshaus als das vorzüglichste Hülfsmittel in der Verwaltung des Armenwesens, Jena 1939.
Herausgegebene Werke
- Friedrich August Carus: Nachgelassene Werke, 7 Bände. Barth und Kummer, Leipzig 1808–1810.
- Iohannis Frederici Gronovii in P. Papinii Statii Silvarum libros V Diatribe. Nova Editio, ab ipso auctore correcta, interpolata, aucta. Accedunt Emerici Crucei Antidiatribe, Gronovii Elenchus Antidiatribes et Crucei Muscarium. Edidit et annotationes adjecit Ferdinandus Handius. 2 Bände. Fleischer, Leipzig 1812.
Literatur
- Heinrich Doering, Ferdinand Gotthelf Hand. In: Neuer Nekrolog der Deutschen. 29. Jg., 1851. Voigt, Weimar 1853, S. 226–240.
- {{ #if:Karl Ritter von Halm|Karl Ritter von Halm: |}}{{ #if:ADB:Hand, Ferdinand Gotthelf|{{ #if:Ferdinand Gotthelf Hand|Ferdinand Gotthelf Hand|Ferdinand Gotthelf Hand }}|{{#ifeq: {{#switch: 10
| 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }} | 0 | {{ #if:Ferdinand Gotthelf Hand|Ferdinand Gotthelf Hand|Ferdinand Gotthelf Hand }} | [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb000{{#switch: 10 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }}/images/index.html?seite={{#switch: 10 | 1={{ #expr: 499 + 16 }} | 2={{ #expr: 499 + 2 }} | 3={{ #expr: 499 + 2 }} | 4={{ #expr: 499 + 2 }} | 5={{ #expr: 499 + 2 }} | 6={{ #expr: 499 + 2 }} | 7={{ #expr: 499 + 2 }} | 8={{ #expr: 499 + 2 }} | 9={{#switch: 499 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 499 < 449 | {{ #expr: 499 + 2 }} | {{ #expr: 499 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 499 + 2 }} | 11={{ #expr: 499 + 2 }} | 12={{ #expr: 499 + 2 }} | 13={{ #expr: 499 + 2 }} | 14={{ #expr: 499 + 2 }} | 15={{ #expr: 499 + 2 }} | 16={{ #expr: 499 + 2 }} | 17={{ #expr: 499 + 2 }} | 18={{ #expr: 499 + 2 }} | 19={{ #expr: 499 + 2 }} | 20={{ #expr: 499 + 2 }} | 21={{ #expr: 499 + 2 }} | 22={{ #expr: 499 + 2 }} | 23={{ #expr: 499 + 2 }} | 24={{ #expr: 499 + 2 }} | 25={{ #expr: 499 + 2 }} | 26={{ #expr: 499 + 2 }} | 27={{ #expr: 499 + 2 }} | 28={{ #expr: 499 + 2 }} | 29={{ #expr: 499 + 2 }} | 30={{ #expr: 499 + 2 }} | 31={{ #expr: 499 + 2 }} | 32={{ #expr: 499 + 2 }} | 33={{ #expr: 499 + 2 }} | 34={{ #expr: 499 + 2 }} | 35={{ #expr: 499 + 2 }} | 36={{ #expr: 499 + 2 }} | 37={{ #expr: 499 + 2 }} | 38={{ #expr: 499 + 2 }} | 39={{ #expr: 499 + 2 }} | 40={{ #expr: 499 + 2 }} | 41={{ #expr: 499 + 2 }} | 42={{ #expr: 499 + 2 }} | 43={{ #expr: 499 + 2 }} | 44={{ #expr: 499 + 2 }} | 45={{ #expr: 499 + 6 }} | 46={{ #expr: 499 + 2 }} | 47={{ #expr: 499 + 2 }} | 48={{ #expr: 499 + 2 }} | 49={{ #expr: 499 + 2 }} | 50={{ #expr: 499 + 2 }} | 51={{ #expr: 499 + 2 }} | 52={{ #expr: 499 + 2 }} | 53={{ #expr: 499 + 2 }} | 54={{ #expr: 499 + 2 }} | 55={{ #expr: 499 + 3 }} | 56=499 | #default = 499 }} {{ #if:Ferdinand Gotthelf Hand|Ferdinand Gotthelf Hand|Ferdinand Gotthelf Hand }}] }} }}{{#ifeq:Vorlage:Str rightc|.||.}} In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 10, Duncker & Humblot, Leipzig {{#switch: 10 | 1=1875 | 2=1875 | 3=1876 | 4=1876 | 5=1877 | 6=1877 | 7=1877 | 8=1878 | 9=1879 | 10=1879 | 11=1880 | 12=1880 | 13=1881 | 14=1881 | 15=1882 | 16=1882 | 17=1883 | 18=1883 | 19=1884 | 20=1884 | 21=1885 | 22=1885 | 23=1886 | 24=1887 | 25=1887 | 26=1888 | 27=1888 | 28=1889 | 29=1889 | 30=1890 | 31=1890 | 32=1891 | 33=1891 | 34=1892 | 35=1893 | 36=1893 | 37=1894 | 38=1894 | 39=1895 | 40=1896 | 41=1896 | 42=1897 | 43=1898 | 44=1898 | 45=1900 | 46=1902 | 47=1903 | 48=1904 | 49=1904 | 50=1905 | 51=1906 | 52=1906 | 53=1907 | 54=1908 | 55=1910 | 56=1912 | #default = Vorlage:ADB – bitte Band und Seitenzahlen korrekt angeben{{#ifeq:0|0|}} }}, S. 499{{ #if:500 | {{ #ifexpr: {{#switch: 10 | 1={{ #expr: 499 + 16 }} | 2={{ #expr: 499 + 2 }} | 3={{ #expr: 499 + 2 }} | 4={{ #expr: 499 + 2 }} | 5={{ #expr: 499 + 2 }} | 6={{ #expr: 499 + 2 }} | 7={{ #expr: 499 + 2 }} | 8={{ #expr: 499 + 2 }} | 9={{#switch: 499 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 499 < 449 | {{ #expr: 499 + 2 }} | {{ #expr: 499 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 499 + 2 }} | 11={{ #expr: 499 + 2 }} | 12={{ #expr: 499 + 2 }} | 13={{ #expr: 499 + 2 }} | 14={{ #expr: 499 + 2 }} | 15={{ #expr: 499 + 2 }} | 16={{ #expr: 499 + 2 }} | 17={{ #expr: 499 + 2 }} | 18={{ #expr: 499 + 2 }} | 19={{ #expr: 499 + 2 }} | 20={{ #expr: 499 + 2 }} | 21={{ #expr: 499 + 2 }} | 22={{ #expr: 499 + 2 }} | 23={{ #expr: 499 + 2 }} | 24={{ #expr: 499 + 2 }} | 25={{ #expr: 499 + 2 }} | 26={{ #expr: 499 + 2 }} | 27={{ #expr: 499 + 2 }} | 28={{ #expr: 499 + 2 }} | 29={{ #expr: 499 + 2 }} | 30={{ #expr: 499 + 2 }} | 31={{ #expr: 499 + 2 }} | 32={{ #expr: 499 + 2 }} | 33={{ #expr: 499 + 2 }} | 34={{ #expr: 499 + 2 }} | 35={{ #expr: 499 + 2 }} | 36={{ #expr: 499 + 2 }} | 37={{ #expr: 499 + 2 }} | 38={{ #expr: 499 + 2 }} | 39={{ #expr: 499 + 2 }} | 40={{ #expr: 499 + 2 }} | 41={{ #expr: 499 + 2 }} | 42={{ #expr: 499 + 2 }} | 43={{ #expr: 499 + 2 }} | 44={{ #expr: 499 + 2 }} | 45={{ #expr: 499 + 6 }} | 46={{ #expr: 499 + 2 }} | 47={{ #expr: 499 + 2 }} | 48={{ #expr: 499 + 2 }} | 49={{ #expr: 499 + 2 }} | 50={{ #expr: 499 + 2 }} | 51={{ #expr: 499 + 2 }} | 52={{ #expr: 499 + 2 }} | 53={{ #expr: 499 + 2 }} | 54={{ #expr: 499 + 2 }} | 55={{ #expr: 499 + 3 }} | 56=499 | #default = 499 }} != {{#switch: 10 | 1={{ #expr: 500 + 16 }} | 2={{ #expr: 500 + 2 }} | 3={{ #expr: 500 + 2 }} | 4={{ #expr: 500 + 2 }} | 5={{ #expr: 500 + 2 }} | 6={{ #expr: 500 + 2 }} | 7={{ #expr: 500 + 2 }} | 8={{ #expr: 500 + 2 }} | 9={{#switch: 500 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 500 < 449 | {{ #expr: 500 + 2 }} | {{ #expr: 500 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 500 + 2 }} | 11={{ #expr: 500 + 2 }} | 12={{ #expr: 500 + 2 }} | 13={{ #expr: 500 + 2 }} | 14={{ #expr: 500 + 2 }} | 15={{ #expr: 500 + 2 }} | 16={{ #expr: 500 + 2 }} | 17={{ #expr: 500 + 2 }} | 18={{ #expr: 500 + 2 }} | 19={{ #expr: 500 + 2 }} | 20={{ #expr: 500 + 2 }} | 21={{ #expr: 500 + 2 }} | 22={{ #expr: 500 + 2 }} | 23={{ #expr: 500 + 2 }} | 24={{ #expr: 500 + 2 }} | 25={{ #expr: 500 + 2 }} | 26={{ #expr: 500 + 2 }} | 27={{ #expr: 500 + 2 }} | 28={{ #expr: 500 + 2 }} | 29={{ #expr: 500 + 2 }} | 30={{ #expr: 500 + 2 }} | 31={{ #expr: 500 + 2 }} | 32={{ #expr: 500 + 2 }} | 33={{ #expr: 500 + 2 }} | 34={{ #expr: 500 + 2 }} | 35={{ #expr: 500 + 2 }} | 36={{ #expr: 500 + 2 }} | 37={{ #expr: 500 + 2 }} | 38={{ #expr: 500 + 2 }} | 39={{ #expr: 500 + 2 }} | 40={{ #expr: 500 + 2 }} | 41={{ #expr: 500 + 2 }} | 42={{ #expr: 500 + 2 }} | 43={{ #expr: 500 + 2 }} | 44={{ #expr: 500 + 2 }} | 45={{ #expr: 500 + 6 }} | 46={{ #expr: 500 + 2 }} | 47={{ #expr: 500 + 2 }} | 48={{ #expr: 500 + 2 }} | 49={{ #expr: 500 + 2 }} | 50={{ #expr: 500 + 2 }} | 51={{ #expr: 500 + 2 }} | 52={{ #expr: 500 + 2 }} | 53={{ #expr: 500 + 2 }} | 54={{ #expr: 500 + 2 }} | 55={{ #expr: 500 + 3 }} | 56=500 | #default = 500 }} |{{ #ifexpr: {{#switch: 10 | 1={{ #expr: 500 + 16 }} | 2={{ #expr: 500 + 2 }} | 3={{ #expr: 500 + 2 }} | 4={{ #expr: 500 + 2 }} | 5={{ #expr: 500 + 2 }} | 6={{ #expr: 500 + 2 }} | 7={{ #expr: 500 + 2 }} | 8={{ #expr: 500 + 2 }} | 9={{#switch: 500 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 500 < 449 | {{ #expr: 500 + 2 }} | {{ #expr: 500 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 500 + 2 }} | 11={{ #expr: 500 + 2 }} | 12={{ #expr: 500 + 2 }} | 13={{ #expr: 500 + 2 }} | 14={{ #expr: 500 + 2 }} | 15={{ #expr: 500 + 2 }} | 16={{ #expr: 500 + 2 }} | 17={{ #expr: 500 + 2 }} | 18={{ #expr: 500 + 2 }} | 19={{ #expr: 500 + 2 }} | 20={{ #expr: 500 + 2 }} | 21={{ #expr: 500 + 2 }} | 22={{ #expr: 500 + 2 }} | 23={{ #expr: 500 + 2 }} | 24={{ #expr: 500 + 2 }} | 25={{ #expr: 500 + 2 }} | 26={{ #expr: 500 + 2 }} | 27={{ #expr: 500 + 2 }} | 28={{ #expr: 500 + 2 }} | 29={{ #expr: 500 + 2 }} | 30={{ #expr: 500 + 2 }} | 31={{ #expr: 500 + 2 }} | 32={{ #expr: 500 + 2 }} | 33={{ #expr: 500 + 2 }} | 34={{ #expr: 500 + 2 }} | 35={{ #expr: 500 + 2 }} | 36={{ #expr: 500 + 2 }} | 37={{ #expr: 500 + 2 }} | 38={{ #expr: 500 + 2 }} | 39={{ #expr: 500 + 2 }} | 40={{ #expr: 500 + 2 }} | 41={{ #expr: 500 + 2 }} | 42={{ #expr: 500 + 2 }} | 43={{ #expr: 500 + 2 }} | 44={{ #expr: 500 + 2 }} | 45={{ #expr: 500 + 6 }} | 46={{ #expr: 500 + 2 }} | 47={{ #expr: 500 + 2 }} | 48={{ #expr: 500 + 2 }} | 49={{ #expr: 500 + 2 }} | 50={{ #expr: 500 + 2 }} | 51={{ #expr: 500 + 2 }} | 52={{ #expr: 500 + 2 }} | 53={{ #expr: 500 + 2 }} | 54={{ #expr: 500 + 2 }} | 55={{ #expr: 500 + 3 }} | 56=500 | #default = 500 }} = {{ #expr: {{#switch: 10 | 1={{ #expr: 499 + 16 }} | 2={{ #expr: 499 + 2 }} | 3={{ #expr: 499 + 2 }} | 4={{ #expr: 499 + 2 }} | 5={{ #expr: 499 + 2 }} | 6={{ #expr: 499 + 2 }} | 7={{ #expr: 499 + 2 }} | 8={{ #expr: 499 + 2 }} | 9={{#switch: 499 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 499 < 449 | {{ #expr: 499 + 2 }} | {{ #expr: 499 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 499 + 2 }} | 11={{ #expr: 499 + 2 }} | 12={{ #expr: 499 + 2 }} | 13={{ #expr: 499 + 2 }} | 14={{ #expr: 499 + 2 }} | 15={{ #expr: 499 + 2 }} | 16={{ #expr: 499 + 2 }} | 17={{ #expr: 499 + 2 }} | 18={{ #expr: 499 + 2 }} | 19={{ #expr: 499 + 2 }} | 20={{ #expr: 499 + 2 }} | 21={{ #expr: 499 + 2 }} | 22={{ #expr: 499 + 2 }} | 23={{ #expr: 499 + 2 }} | 24={{ #expr: 499 + 2 }} | 25={{ #expr: 499 + 2 }} | 26={{ #expr: 499 + 2 }} | 27={{ #expr: 499 + 2 }} | 28={{ #expr: 499 + 2 }} | 29={{ #expr: 499 + 2 }} | 30={{ #expr: 499 + 2 }} | 31={{ #expr: 499 + 2 }} | 32={{ #expr: 499 + 2 }} | 33={{ #expr: 499 + 2 }} | 34={{ #expr: 499 + 2 }} | 35={{ #expr: 499 + 2 }} | 36={{ #expr: 499 + 2 }} | 37={{ #expr: 499 + 2 }} | 38={{ #expr: 499 + 2 }} | 39={{ #expr: 499 + 2 }} | 40={{ #expr: 499 + 2 }} | 41={{ #expr: 499 + 2 }} | 42={{ #expr: 499 + 2 }} | 43={{ #expr: 499 + 2 }} | 44={{ #expr: 499 + 2 }} | 45={{ #expr: 499 + 6 }} | 46={{ #expr: 499 + 2 }} | 47={{ #expr: 499 + 2 }} | 48={{ #expr: 499 + 2 }} | 49={{ #expr: 499 + 2 }} | 50={{ #expr: 499 + 2 }} | 51={{ #expr: 499 + 2 }} | 52={{ #expr: 499 + 2 }} | 53={{ #expr: 499 + 2 }} | 54={{ #expr: 499 + 2 }} | 55={{ #expr: 499 + 3 }} | 56=499 | #default = 499 }} + 1 }} | f|–500}}|}} |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{ #if:ADB:Hand, Ferdinand Gotthelf||{{#ifeq:0|0|}}}}
- Gustav Queck: Ferdinand Gotthelf Hand nach seinem Leben und Wirken. Nebst Auszügen aus Briefen von Heyne, Carus, Passow, G. Hermann u. A. und der Grabrede des Geh. Kirchenraths Schwarz. Döbereiner, Jena 1852 (Digitalisat).
- Günter Schmidt: Ertrag einer Reise. Ferdinand Hand in Petersburg. In: Weimar und der Osten: historische und kulturelle Beziehungen des Thüringer Raumes zu Sankt Petersburg. Red. Erhard Hexelschneider, Jena 2003, S. 71–81.
- Matthias Steinbach: Ökonomisten, Philanthropen, Humanitäre. Professorensozialismus in der akademischen Provinz, Berlin 2008.
- Matthias Tischer: Ferdinand Hands ‚Aesthetik der Tonkunst‘. Königshausen & Neumann, Würzburg 2004 (Musik und Musikanschauung im 19. Jahrhundert 12).
- H. Boe.: Hand, Ferdinand Gotthelf. In: Lebenswege in Thüringen. Sechste Sammlung, Hg. Titus Marwinski. Verlag Vopelius, Jena 2025, ISBN 978-3-947303-43-4, S. 69–72.
Weblinks
- Ferdinand Gotthelf Hand im Internet Archive.
Einzelnachweise
<references responsive/>
{{safesubst:#ifeq:0|10| {{#switch: Ferdinand Gotthelf Hand |Navigationsleiste|NaviBlock|0=|#default= Vorlage:Templatetransclusioncheck Vorlage:Dokumentation/ruler }}}}Vorlage:Klappleiste/Anfang {{#if: Siegel der Universität Jenal
|
Erster Lehrstuhl: Ferdinand Gotthelf Hand (1817–1851) | Carl Nipperdey (1852–1875) | Erwin Rohde (1876–1878) | Rudolf Hirzel (1886–1913) | Christian Jensen (1913–1917) | Otto Weinreich (1918) | Friedrich Zucker (1918–1961) | Ernst Günther Schmidt (1974/87–1994) | Jürgen Dummer (1994–2000) | Jürgen Hammerstaedt (2000–2004) | Rainer Thiel (seit 2005)
Zweiter Lehrstuhl: Karl Wilhelm Göttling (1831–1869) | Conrad Bursian (1869–1874) | Rudolf Schöll (1874–1876) | Alfred von Gutschmid (1876–1877) | Heinrich Gelzer (1878–1906) | Georg Goetz (1906–1923) | Johannes Stroux (1923–1924) | Karl Barwick (1925–1954) | Friedmar Kühnert (1961–1981) | Volker Riedel (1987–2008) | Meinolf Vielberg (seit 1994)
Extraordinariat: Friedrich Gotthilf Osann (1821–1825) | Hermann Weißenborn (1843–1849) | Georg Bippart (1850–1852) | Moritz Vermehren (1864–1893) | Ernst Diehl (1906–1911) | Albrecht von Blumenthal (1928–1938)
|
Erster Lehrstuhl: Ferdinand Gotthelf Hand (1817–1851) | Carl Nipperdey (1852–1875) | Erwin Rohde (1876–1878) | Rudolf Hirzel (1886–1913) | Christian Jensen (1913–1917) | Otto Weinreich (1918) | Friedrich Zucker (1918–1961) | Ernst Günther Schmidt (1974/87–1994) | Jürgen Dummer (1994–2000) | Jürgen Hammerstaedt (2000–2004) | Rainer Thiel (seit 2005)
Zweiter Lehrstuhl: Karl Wilhelm Göttling (1831–1869) | Conrad Bursian (1869–1874) | Rudolf Schöll (1874–1876) | Alfred von Gutschmid (1876–1877) | Heinrich Gelzer (1878–1906) | Georg Goetz (1906–1923) | Johannes Stroux (1923–1924) | Karl Barwick (1925–1954) | Friedmar Kühnert (1961–1981) | Volker Riedel (1987–2008) | Meinolf Vielberg (seit 1994)
Extraordinariat: Friedrich Gotthilf Osann (1821–1825) | Hermann Weißenborn (1843–1849) | Georg Bippart (1850–1852) | Moritz Vermehren (1864–1893) | Ernst Diehl (1906–1911) | Albrecht von Blumenthal (1928–1938) }} Vorlage:Klappleiste/Ende
{{#ifeq: p | p | | {{#if: 100158218n/88/12509519937154 | |
}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 100158218 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 100158218 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n/88/125095 | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n/88/125095 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 19937154 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 19937154 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung
{{#if: Hand, Ferdinand Gotthelf | {{#if: Hand, Ferdinand | {{#if: deutscher klassischer Philologe | {{#if: 15. Februar 1786 | {{#if: Plauen | {{#if: 14. März 1851 | {{#if: Jena || Personendaten | |
|---|---|
| NAME | Hand, Ferdinand Gotthelf
}} |
| ALTERNATIVNAMEN | Hand, Ferdinand
}} |
| KURZBESCHREIBUNG | deutscher klassischer Philologe
}} |
| GEBURTSDATUM | 15. Februar 1786
}} |
| GEBURTSORT | Plauen
}} |
| STERBEDATUM | 14. März 1851
}} |
| STERBEORT | Jena
}} |
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Parameter:URL
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Parameter:Linktext
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Parameter:Datum
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:"
- Wikipedia:Weblink offline fix-attempted
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link/URL fehlt
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:ADB
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:ADB/ohne Wikisource-Link
- Wikipedia:GND fehlt
- Wikipedia:Normdaten-TYP falsch oder fehlend
- Wikipedia:GND in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:GND in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Wikipedia:LCCN in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:LCCN in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Wikipedia:VIAF in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:VIAF in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Altphilologe (19. Jahrhundert)
- Hochschullehrer (Friedrich-Schiller-Universität Jena)
- Person (Plauen)
- Joachim Ringelnatz
- Deutscher
- Mitglied der Sächsischen Akademie der Wissenschaften
- Korrespondierendes Mitglied der Russischen Akademie der Wissenschaften
- Träger des Hausordens vom Weißen Falken (Ritter/Ritter I. Klasse)
- Träger des Herzoglich Sachsen-Ernestinischen Hausordens
- Geboren 1786
- Gestorben 1851
- Mann