Zum Inhalt springen

Franz Tunder

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie

Franz Tunder (* 1614 in Lübeck; † 5. November 1667 ebenda) war ein deutscher Komponist und Organist.

Leben

Datei:HLWerkhausMarker.JPG
Gedenktafel Tunder und Buxtehude am Marienwerkhaus in Lübeck von 1935

Tunder sollte nach älterer Ansicht in Bannesdorf oder Burg auf Fehmarn geboren sein, nach neueren Erkenntnissen ist jedoch Lübeck sein Geburtsort.<ref name="Birkner">Gerhard Kay Birkner: Woher stammte Franz Tunder? Aus Lübeck und nicht von Fehmarn!, in: Lübeckische Blätter 161 (1996), Heft 16 (12. Oktober), S. 248</ref> Nach Angabe von Johann Mattheson war Tunder ein Schüler von Girolamo Frescobaldi; die heutige Forschung bezweifelt dies jedoch und vermutet eher, dass Tunders Amtsvorgänger Johann Heckelauer Schüler Frescobaldis war. In dessen Nachfolge wirkte Tunder von 1632 bis 1641 in Schloss Gottorf als Hoforganist Friedrichs III.

Danach war er von 1641 bis zu seinem Lebensende als Nachfolger von Peter Hasse Organist, ab 1647 im Nebenamt auch Werkmeister (d. h. Verwaltungsleiter) an der Marienkirche in Lübeck.

Franz Tunder pflegte gute persönliche Kontakte zu Friedrich Stellwagen: Die beiden Familien stellten gegenseitig die Taufpaten für ihre Kinder.<ref>{{#if:|{{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}| |}}}}{{#if:|{{{autor}}}: }}{{#if:|{{#if:ORGELSPIELE 2021 – Mitschnitt vom 16. Mai – Musikalische Orgelführung|[{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivURL|1={{#invoke:URLutil|getNormalized|1={{{archiv-url}}}}}}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel=ORGELSPIELE 2021 – Mitschnitt vom 16. Mai – Musikalische Orgelführung}}]{{#if:| ({{{format}}})}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}|{{#if:https://www.youtube.com/watch?v=L00XV8ZhAtw%7C{{#if:{{#invoke:TemplUtl%7Cfaculty%7C}}%7C{{#invoke:Vorlage:Internetquelle%7CTitelFormat%7Ctitel={{#invoke:WLink%7CgetEscapedTitle%7C1=ORGELSPIELE 2021 – Mitschnitt vom 16. Mai – Musikalische Orgelführung}}}}|[{{#invoke:URLutil|getNormalized|1=https://www.youtube.com/watch?v=L00XV8ZhAtw}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{#invoke:WLink|getEscapedTitle|1=ORGELSPIELE 2021 – Mitschnitt vom 16. Mai – Musikalische Orgelführung}}}}]}}{{#if:| ({{{format}}}{{#if:{{#if: 2022-10-27 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}

          | )
          | {{#if:{{#ifeq:de-DE|de||{{#if:de-DE|1}}}}| ; 
              | )}}}}}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}}}{{#if:https://www.youtube.com/watch?v=L00XV8ZhAtw%7C{{#if:{{#invoke:URLutil%7CisResourceURL%7C1=https://www.youtube.com/watch?v=L00XV8ZhAtw}}%7C%7C}}}}{{#if:ORGELSPIELE 2021 – Mitschnitt vom 16. Mai – Musikalische Orgelführung|{{#if:{{#invoke:WLink|isValidLinktext|1=ORGELSPIELE 2021 – Mitschnitt vom 16. Mai – Musikalische Orgelführung|lines=0}}||}}}}{{#if: | In: {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{{werk}}}}}}}{{#if: | {{{hrsg}}}{{#if: |,|{{#if: 2022-10-27 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format|{{{datum}}}|noerror=1}}
            |{{#invoke:DateTime|format|{{{datum}}}|T._Monat JJJJ}}
            |{{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, datum={{{datum}}}|class=Zitationswartung}} }}{{#if: |,|{{#if: 2022-10-27 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: | S. {{{seiten}}}{{#if: |,|{{#if: 2022-10-27 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| {{#if:|{{#if:|archiviert|ehemals}}|{{#if:|Archiviert|Ehemals}}}} {{#if:|vom|im}} Vorlage:Referrer{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| (nicht mehr online verfügbar)}}{{#if: | am {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}|{{{archiv-datum}}}{{#if:259726||(?)}}}}}}{{#if: 2022-10-27|;}}}}{{#if: 2022-10-27| {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|abgerufen|Abgerufen}} {{#switch: {{#invoke:Str|len| {{#invoke:DateTime|format| 2022-10-27 |ISO|noerror=1}} }}
       |4=im Jahr
       |7=im
       |10=am
       |#default={{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, abruf=2022-10-27|class=Zitationswartung}} }} {{#invoke:DateTime|format|2022-10-27|T._Monat JJJJ}}
    | {{#invoke:TemplUtl|failure|1=Vorlage:Internetquelle | abruf=2026-MM-TT ist Pflichtparameter}} }}{{#if:{{#ifeq:de-DE|de||{{#if:de-DE|1}}}}|{{#if:{{#if: 2022-10-27 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}
       |  (
       | {{#if: | |  (}}
       }}{{#ifeq:{{#if:de-DE|de-DE|de}}|de||
          {{#invoke:Multilingual|format|de-DE|slang=!|split=[%s,]+|shift=m|separator=, }}}}{{#if: |{{#ifeq:{{#if:de-DE|de-DE|de}}|de||, }}{{{kommentar}}}}})}}{{#if: {{#if: 2022-10-27 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}} }}de-DE|{{#if: |: {{
 #if: 
 | {{
     #ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
     | Vorlage:Str trim
     | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
     }}
 | {{#ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
     | „Vorlage:Str trim“
     | {{#invoke:Text|quote
         |1={{#if: 
              | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
              | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}} }}
         |2={{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|de-CH|de}}
         |3=1}} }}

}}{{#if:

   |  (<templatestyles src="Person/styles.css" />{{#if:  | :  }}{{#if:  | , deutsch: „“ }})
   | {{#if: 
       |  ({{#if:  | , deutsch: „“ }})
       | {{#if:  |  (deutsch: „“) }}
 }}

}}{{#if: {{{zitat}}}

   | {{#if: 
       | {{#if: {{{zitat}}}
           | Vorlage:": Text= und 1= gleichzeitig, bzw. Pipe zu viel }} }}
   | Vorlage:": Text= fehlt }}{{#if:  | {{#if: {{#invoke:Text|unstrip|{{{ref}}}}}
             | Vorlage:": Ungültiger Wert: ref=
             | {{{ref}}} }}

}}|.{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|{{#if:||{{#ifeq: | JaKeinHinweis |{{#switch:

   |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://www.youtube.com/watch?v=L00XV8ZhAtw
       | {{#if:  | [1] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: 
           | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}
       |   (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.)
     }}{{#switch: 
         |no|0|=
         |#default={{#if:  ||  }}
    }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |opt      = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
    }}{{#if: https://www.youtube.com/watch?v=L00XV8ZhAtw
      | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.youtube.com/watch?v=L00XV8ZhAtw}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
      | {{#if: 
           | {{#if:  ||  }}
           | {{#if:  ||  }}
        }}
    }}{{#if: 
       | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
         }}
    }}{{#switch: deadurl
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://www.youtube.com/watch?v=L00XV8ZhAtw Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. )  {{#if: 
            | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: 
          |no|0|=
          |#default= {{#if:  ||  }}
        }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |all      = inline= url=
         |opt      = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
       }}{{#if: https://www.youtube.com/watch?v=L00XV8ZhAtw
       | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.youtube.com/watch?v=L00XV8ZhAtw}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
    }}{{#if: 
         | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
           }}
    }}{{#switch: deadurl
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}[https://www.youtube.com/watch?v=L00XV8ZhAtw }}|{{#switch: 
   |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://www.youtube.com/watch?v=L00XV8ZhAtw
       | {{#if:  | [2] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: 
           | {{#if:  | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}
       |   (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.)
     }}{{#switch: 
         |no|0|=
         |#default={{#if:  ||  }}
    }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |opt      = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
    }}{{#if: https://www.youtube.com/watch?v=L00XV8ZhAtw
      | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.youtube.com/watch?v=L00XV8ZhAtw}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
      | {{#if: 
           | {{#if:  ||  }}
           | {{#if:  ||  }}
        }}
    }}{{#if: 
       | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
         }}
    }}{{#switch: 
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://www.youtube.com/watch?v=L00XV8ZhAtw Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. )  {{#if: 
            | {{#if:  | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: 
          |no|0|=
          |#default= {{#if:  ||  }}
        }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |all      = inline= url=
         |opt      = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
       }}{{#if: https://www.youtube.com/watch?v=L00XV8ZhAtw
       | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.youtube.com/watch?v=L00XV8ZhAtw}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
    }}{{#if: 
         | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
           }}
    }}{{#switch: 
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}[https://www.youtube.com/watch?v=L00XV8ZhAtw }} }}}}}}}}}}{{#if:|
        {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivBot|stamp={{{archiv-bot}}}|text={{#if:|Vorlage:Webarchiv/archiv-bot}}

}}}}{{#invoke:TemplatePar|check |all= url= titel= |opt= autor= hrsg= format= sprache= titelerg= werk= seiten= datum= abruf= zugriff= abruf-verborgen= archiv-url= archiv-datum= archiv-bot= kommentar= zitat= AT= CH= offline= |cat= {{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Internetquelle}} |template= Vorlage:Internetquelle |format=0 |preview=1 }}</ref>

Tunder war der Amtsvorgänger und Schwiegervater des Orgelvirtuosen Dietrich Buxtehude. Er führte in Lübeck die bis heute andauernde Tradition der Abendmusiken ein. Franz Tunder gilt als einer der großen Vertreter der Norddeutschen Orgelschule, so prägte er als einer der ersten den Typus der norddeutschen Toccata. Neben Orgelwerken schuf Tunder geistliche Vokalmusik. Er initiierte die Entwicklung der lutherischen Kirchen-Kantate,<ref>Georg Karstädt: Tunder, Franz In: Stanley Sadie (Hrsg.): The New Grove Dictionary of Music and Musicians. Reprint in paperback ed. Macmillan Publishers Ltd., London 1995, ISBN 1-56159-174-2, B. 19, S. 253f, hier 253.</ref> und schrieb Motetten und geistliche Arien. Tunders Werk ist größtenteils verschollen. Ungeachtet dessen sind die erhaltenen Werke außergewöhnlich expressiv durch ausgiebigen Dissonanzgebrauch, was das spätere Werk von Buxtehude und Johann Sebastian Bach vorbereitete.

Ehrungen

Nach ihm ist der Asteroid (7871) Tunder benannt.

Erhaltene Werke

  • 9 geistliche Konzerte für 1 Gesangsstimme, darunter An Wasserflüssen Babylon
  • 9 geistliche Konzerte für 3–6 Gesangsstimmen

für Orgel:

  • 5 Praeludien (4 in g-Moll, 1 in F-Dur)
  • Canzone in G-Dur über ein Thema von della Porta
  • Choralfantasien:
Auf meinen lieben Gott
Christ lag in Todesbanden
Herr Gott, dich loben wir
In dich hab ich gehoffet, Herr
Jesus Christus, unser Heiland, der von uns den Gotteszorn wandt
Jesus Christus, wahr Gottes Sohn
Komm, Heiliger Geist, Herre Gott
Was kann uns kommen an für Not

Die mit der Autorenangabe Heinrich Scheidemann überlieferten, umfangreichen Choralfantasien

Allein zu dir, Herr Jesu Christ

sowie

Ein feste Burg ist unser Gott

wurden von Klaus Beckmann Franz Tunder zugewiesen.

Literatur

| 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }} | 0 | {{ #if:Tunder, Franz|Tunder, Franz|Franz Tunder }} | [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb000{{#switch: 38 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }}/images/index.html?seite={{#switch: 38 | 1={{ #expr: 788 + 16 }} | 2={{ #expr: 788 + 2 }} | 3={{ #expr: 788 + 2 }} | 4={{ #expr: 788 + 2 }} | 5={{ #expr: 788 + 2 }} | 6={{ #expr: 788 + 2 }} | 7={{ #expr: 788 + 2 }} | 8={{ #expr: 788 + 2 }} | 9={{#switch: 788 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 788 < 449 | {{ #expr: 788 + 2 }} | {{ #expr: 788 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 788 + 2 }} | 11={{ #expr: 788 + 2 }} | 12={{ #expr: 788 + 2 }} | 13={{ #expr: 788 + 2 }} | 14={{ #expr: 788 + 2 }} | 15={{ #expr: 788 + 2 }} | 16={{ #expr: 788 + 2 }} | 17={{ #expr: 788 + 2 }} | 18={{ #expr: 788 + 2 }} | 19={{ #expr: 788 + 2 }} | 20={{ #expr: 788 + 2 }} | 21={{ #expr: 788 + 2 }} | 22={{ #expr: 788 + 2 }} | 23={{ #expr: 788 + 2 }} | 24={{ #expr: 788 + 2 }} | 25={{ #expr: 788 + 2 }} | 26={{ #expr: 788 + 2 }} | 27={{ #expr: 788 + 2 }} | 28={{ #expr: 788 + 2 }} | 29={{ #expr: 788 + 2 }} | 30={{ #expr: 788 + 2 }} | 31={{ #expr: 788 + 2 }} | 32={{ #expr: 788 + 2 }} | 33={{ #expr: 788 + 2 }} | 34={{ #expr: 788 + 2 }} | 35={{ #expr: 788 + 2 }} | 36={{ #expr: 788 + 2 }} | 37={{ #expr: 788 + 2 }} | 38={{ #expr: 788 + 2 }} | 39={{ #expr: 788 + 2 }} | 40={{ #expr: 788 + 2 }} | 41={{ #expr: 788 + 2 }} | 42={{ #expr: 788 + 2 }} | 43={{ #expr: 788 + 2 }} | 44={{ #expr: 788 + 2 }} | 45={{ #expr: 788 + 6 }} | 46={{ #expr: 788 + 2 }} | 47={{ #expr: 788 + 2 }} | 48={{ #expr: 788 + 2 }} | 49={{ #expr: 788 + 2 }} | 50={{ #expr: 788 + 2 }} | 51={{ #expr: 788 + 2 }} | 52={{ #expr: 788 + 2 }} | 53={{ #expr: 788 + 2 }} | 54={{ #expr: 788 + 2 }} | 55={{ #expr: 788 + 3 }} | 56=788 | #default = 788 }} {{ #if:Tunder, Franz|Tunder, Franz|Franz Tunder }}] }} }}{{#ifeq:Vorlage:Str rightc|.||.}} In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 38, Duncker & Humblot, Leipzig {{#switch: 38 | 1=1875 | 2=1875 | 3=1876 | 4=1876 | 5=1877 | 6=1877 | 7=1877 | 8=1878 | 9=1879 | 10=1879 | 11=1880 | 12=1880 | 13=1881 | 14=1881 | 15=1882 | 16=1882 | 17=1883 | 18=1883 | 19=1884 | 20=1884 | 21=1885 | 22=1885 | 23=1886 | 24=1887 | 25=1887 | 26=1888 | 27=1888 | 28=1889 | 29=1889 | 30=1890 | 31=1890 | 32=1891 | 33=1891 | 34=1892 | 35=1893 | 36=1893 | 37=1894 | 38=1894 | 39=1895 | 40=1896 | 41=1896 | 42=1897 | 43=1898 | 44=1898 | 45=1900 | 46=1902 | 47=1903 | 48=1904 | 49=1904 | 50=1905 | 51=1906 | 52=1906 | 53=1907 | 54=1908 | 55=1910 | 56=1912 | #default = Vorlage:ADB – bitte Band und Seitenzahlen korrekt angeben{{#ifeq:0|0|}} }}, S. 788{{ #if:790 | {{ #ifexpr: {{#switch: 38 | 1={{ #expr: 788 + 16 }} | 2={{ #expr: 788 + 2 }} | 3={{ #expr: 788 + 2 }} | 4={{ #expr: 788 + 2 }} | 5={{ #expr: 788 + 2 }} | 6={{ #expr: 788 + 2 }} | 7={{ #expr: 788 + 2 }} | 8={{ #expr: 788 + 2 }} | 9={{#switch: 788 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 788 < 449 | {{ #expr: 788 + 2 }} | {{ #expr: 788 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 788 + 2 }} | 11={{ #expr: 788 + 2 }} | 12={{ #expr: 788 + 2 }} | 13={{ #expr: 788 + 2 }} | 14={{ #expr: 788 + 2 }} | 15={{ #expr: 788 + 2 }} | 16={{ #expr: 788 + 2 }} | 17={{ #expr: 788 + 2 }} | 18={{ #expr: 788 + 2 }} | 19={{ #expr: 788 + 2 }} | 20={{ #expr: 788 + 2 }} | 21={{ #expr: 788 + 2 }} | 22={{ #expr: 788 + 2 }} | 23={{ #expr: 788 + 2 }} | 24={{ #expr: 788 + 2 }} | 25={{ #expr: 788 + 2 }} | 26={{ #expr: 788 + 2 }} | 27={{ #expr: 788 + 2 }} | 28={{ #expr: 788 + 2 }} | 29={{ #expr: 788 + 2 }} | 30={{ #expr: 788 + 2 }} | 31={{ #expr: 788 + 2 }} | 32={{ #expr: 788 + 2 }} | 33={{ #expr: 788 + 2 }} | 34={{ #expr: 788 + 2 }} | 35={{ #expr: 788 + 2 }} | 36={{ #expr: 788 + 2 }} | 37={{ #expr: 788 + 2 }} | 38={{ #expr: 788 + 2 }} | 39={{ #expr: 788 + 2 }} | 40={{ #expr: 788 + 2 }} | 41={{ #expr: 788 + 2 }} | 42={{ #expr: 788 + 2 }} | 43={{ #expr: 788 + 2 }} | 44={{ #expr: 788 + 2 }} | 45={{ #expr: 788 + 6 }} | 46={{ #expr: 788 + 2 }} | 47={{ #expr: 788 + 2 }} | 48={{ #expr: 788 + 2 }} | 49={{ #expr: 788 + 2 }} | 50={{ #expr: 788 + 2 }} | 51={{ #expr: 788 + 2 }} | 52={{ #expr: 788 + 2 }} | 53={{ #expr: 788 + 2 }} | 54={{ #expr: 788 + 2 }} | 55={{ #expr: 788 + 3 }} | 56=788 | #default = 788 }} != {{#switch: 38 | 1={{ #expr: 790 + 16 }} | 2={{ #expr: 790 + 2 }} | 3={{ #expr: 790 + 2 }} | 4={{ #expr: 790 + 2 }} | 5={{ #expr: 790 + 2 }} | 6={{ #expr: 790 + 2 }} | 7={{ #expr: 790 + 2 }} | 8={{ #expr: 790 + 2 }} | 9={{#switch: 790 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 790 < 449 | {{ #expr: 790 + 2 }} | {{ #expr: 790 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 790 + 2 }} | 11={{ #expr: 790 + 2 }} | 12={{ #expr: 790 + 2 }} | 13={{ #expr: 790 + 2 }} | 14={{ #expr: 790 + 2 }} | 15={{ #expr: 790 + 2 }} | 16={{ #expr: 790 + 2 }} | 17={{ #expr: 790 + 2 }} | 18={{ #expr: 790 + 2 }} | 19={{ #expr: 790 + 2 }} | 20={{ #expr: 790 + 2 }} | 21={{ #expr: 790 + 2 }} | 22={{ #expr: 790 + 2 }} | 23={{ #expr: 790 + 2 }} | 24={{ #expr: 790 + 2 }} | 25={{ #expr: 790 + 2 }} | 26={{ #expr: 790 + 2 }} | 27={{ #expr: 790 + 2 }} | 28={{ #expr: 790 + 2 }} | 29={{ #expr: 790 + 2 }} | 30={{ #expr: 790 + 2 }} | 31={{ #expr: 790 + 2 }} | 32={{ #expr: 790 + 2 }} | 33={{ #expr: 790 + 2 }} | 34={{ #expr: 790 + 2 }} | 35={{ #expr: 790 + 2 }} | 36={{ #expr: 790 + 2 }} | 37={{ #expr: 790 + 2 }} | 38={{ #expr: 790 + 2 }} | 39={{ #expr: 790 + 2 }} | 40={{ #expr: 790 + 2 }} | 41={{ #expr: 790 + 2 }} | 42={{ #expr: 790 + 2 }} | 43={{ #expr: 790 + 2 }} | 44={{ #expr: 790 + 2 }} | 45={{ #expr: 790 + 6 }} | 46={{ #expr: 790 + 2 }} | 47={{ #expr: 790 + 2 }} | 48={{ #expr: 790 + 2 }} | 49={{ #expr: 790 + 2 }} | 50={{ #expr: 790 + 2 }} | 51={{ #expr: 790 + 2 }} | 52={{ #expr: 790 + 2 }} | 53={{ #expr: 790 + 2 }} | 54={{ #expr: 790 + 2 }} | 55={{ #expr: 790 + 3 }} | 56=790 | #default = 790 }} |{{ #ifexpr: {{#switch: 38 | 1={{ #expr: 790 + 16 }} | 2={{ #expr: 790 + 2 }} | 3={{ #expr: 790 + 2 }} | 4={{ #expr: 790 + 2 }} | 5={{ #expr: 790 + 2 }} | 6={{ #expr: 790 + 2 }} | 7={{ #expr: 790 + 2 }} | 8={{ #expr: 790 + 2 }} | 9={{#switch: 790 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 790 < 449 | {{ #expr: 790 + 2 }} | {{ #expr: 790 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 790 + 2 }} | 11={{ #expr: 790 + 2 }} | 12={{ #expr: 790 + 2 }} | 13={{ #expr: 790 + 2 }} | 14={{ #expr: 790 + 2 }} | 15={{ #expr: 790 + 2 }} | 16={{ #expr: 790 + 2 }} | 17={{ #expr: 790 + 2 }} | 18={{ #expr: 790 + 2 }} | 19={{ #expr: 790 + 2 }} | 20={{ #expr: 790 + 2 }} | 21={{ #expr: 790 + 2 }} | 22={{ #expr: 790 + 2 }} | 23={{ #expr: 790 + 2 }} | 24={{ #expr: 790 + 2 }} | 25={{ #expr: 790 + 2 }} | 26={{ #expr: 790 + 2 }} | 27={{ #expr: 790 + 2 }} | 28={{ #expr: 790 + 2 }} | 29={{ #expr: 790 + 2 }} | 30={{ #expr: 790 + 2 }} | 31={{ #expr: 790 + 2 }} | 32={{ #expr: 790 + 2 }} | 33={{ #expr: 790 + 2 }} | 34={{ #expr: 790 + 2 }} | 35={{ #expr: 790 + 2 }} | 36={{ #expr: 790 + 2 }} | 37={{ #expr: 790 + 2 }} | 38={{ #expr: 790 + 2 }} | 39={{ #expr: 790 + 2 }} | 40={{ #expr: 790 + 2 }} | 41={{ #expr: 790 + 2 }} | 42={{ #expr: 790 + 2 }} | 43={{ #expr: 790 + 2 }} | 44={{ #expr: 790 + 2 }} | 45={{ #expr: 790 + 6 }} | 46={{ #expr: 790 + 2 }} | 47={{ #expr: 790 + 2 }} | 48={{ #expr: 790 + 2 }} | 49={{ #expr: 790 + 2 }} | 50={{ #expr: 790 + 2 }} | 51={{ #expr: 790 + 2 }} | 52={{ #expr: 790 + 2 }} | 53={{ #expr: 790 + 2 }} | 54={{ #expr: 790 + 2 }} | 55={{ #expr: 790 + 3 }} | 56=790 | #default = 790 }} = {{ #expr: {{#switch: 38 | 1={{ #expr: 788 + 16 }} | 2={{ #expr: 788 + 2 }} | 3={{ #expr: 788 + 2 }} | 4={{ #expr: 788 + 2 }} | 5={{ #expr: 788 + 2 }} | 6={{ #expr: 788 + 2 }} | 7={{ #expr: 788 + 2 }} | 8={{ #expr: 788 + 2 }} | 9={{#switch: 788 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 788 < 449 | {{ #expr: 788 + 2 }} | {{ #expr: 788 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 788 + 2 }} | 11={{ #expr: 788 + 2 }} | 12={{ #expr: 788 + 2 }} | 13={{ #expr: 788 + 2 }} | 14={{ #expr: 788 + 2 }} | 15={{ #expr: 788 + 2 }} | 16={{ #expr: 788 + 2 }} | 17={{ #expr: 788 + 2 }} | 18={{ #expr: 788 + 2 }} | 19={{ #expr: 788 + 2 }} | 20={{ #expr: 788 + 2 }} | 21={{ #expr: 788 + 2 }} | 22={{ #expr: 788 + 2 }} | 23={{ #expr: 788 + 2 }} | 24={{ #expr: 788 + 2 }} | 25={{ #expr: 788 + 2 }} | 26={{ #expr: 788 + 2 }} | 27={{ #expr: 788 + 2 }} | 28={{ #expr: 788 + 2 }} | 29={{ #expr: 788 + 2 }} | 30={{ #expr: 788 + 2 }} | 31={{ #expr: 788 + 2 }} | 32={{ #expr: 788 + 2 }} | 33={{ #expr: 788 + 2 }} | 34={{ #expr: 788 + 2 }} | 35={{ #expr: 788 + 2 }} | 36={{ #expr: 788 + 2 }} | 37={{ #expr: 788 + 2 }} | 38={{ #expr: 788 + 2 }} | 39={{ #expr: 788 + 2 }} | 40={{ #expr: 788 + 2 }} | 41={{ #expr: 788 + 2 }} | 42={{ #expr: 788 + 2 }} | 43={{ #expr: 788 + 2 }} | 44={{ #expr: 788 + 2 }} | 45={{ #expr: 788 + 6 }} | 46={{ #expr: 788 + 2 }} | 47={{ #expr: 788 + 2 }} | 48={{ #expr: 788 + 2 }} | 49={{ #expr: 788 + 2 }} | 50={{ #expr: 788 + 2 }} | 51={{ #expr: 788 + 2 }} | 52={{ #expr: 788 + 2 }} | 53={{ #expr: 788 + 2 }} | 54={{ #expr: 788 + 2 }} | 55={{ #expr: 788 + 3 }} | 56=788 | #default = 788 }} + 1 }} | f|–790}}|}} |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{ #if:ADB:Tunder, Franz||{{#ifeq:0|0|}}}}

  • Fritz Jung: Die Musik in Lübeck, in: Geschichte der freien und Hansestadt Lübeck, hrsg. von Fritz Endres, Lübeck 1926, S. 171–209.
  • Wilhelm Stahl: Franz Tunder und Dietrich Buxtehude. Fr. Kistner & C. F. W. Siegel, Leipzig 1926 (Digitalisat).
  • Rudolf Walter: Vorwort zu Franz Tunder, Sämtliche Choralbearbeitungen, hrsg. von Rudolf Walter, Schott, Mainz 1958.
  • Kurt Gudewill: Franz Tunder und die nordelbingische Musikkultur seiner Zeit. Kultusverwaltung der Hansestadt Lübeck, Lübeck 1967.
  • {{#if: Armin Raab|Armin Raab: }}Tunder, Franz. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL){{#if:12|. Band 12, Bautz, {{#switch:12

|1=Hamm 1975. 2., unveränderte Auflage. Hamm 1990, ISBN 3-88309-013-1 |2=Hamm 1990, ISBN 3-88309-032-8 |3=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-035-2 |4=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-038-7 |5=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-043-3 |6=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-044-1 |7=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-048-4 |8=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-053-0 |9=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-058-1 |10=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-062-X |11=Herzberg 1996, ISBN 3-88309-064-6 |12=Herzberg 1997, ISBN 3-88309-068-9 |13=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-072-7 |14=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-073-5 |15=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-077-8 |16=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-079-4 |17=Herzberg 2000, ISBN 3-88309-080-8 |18=Herzberg 2001, ISBN 3-88309-086-7 |19=Nordhausen 2001, ISBN 3-88309-089-1 |20=Nordhausen 2002, ISBN 3-88309-091-3 |21=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-110-3 |22=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-133-2 |23=Nordhausen 2004, ISBN 3-88309-155-3 |24=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-247-9 |25=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-332-7 |26=Nordhausen 2006, ISBN 3-88309-354-8 |27=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-393-2 |28=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-413-7 |29=Nordhausen 2008, ISBN 978-3-88309-452-6 |30=Nordhausen 2009, ISBN 978-3-88309-478-6 |31=Nordhausen 2010, ISBN 978-3-88309-544-8 |32=Nordhausen 2011, ISBN 978-3-88309-615-5 |33=Nordhausen 2012, ISBN 978-3-88309-690-2 |34=Nordhausen 2013, ISBN 978-3-88309-766-4 |35=Nordhausen 2014, ISBN 978-3-88309-882-1 |36=Nordhausen 2015, ISBN 978-3-88309-920-0 |37=Nordhausen 2016, ISBN 978-3-95948-142-7 |38=Nordhausen 2017, ISBN 978-3-95948-259-2 |39=Nordhausen 2018, ISBN 978-3-95948-350-6 |40=Nordhausen 2019, ISBN 978-3-95948-426-8 |41=Nordhausen 2020, ISBN 978-3-95948-474-9 |42=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-505-0 |43=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-536-4 |44=Nordhausen 2022, ISBN 978-3-95948-556-2 |45=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-584-5 |46=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-590-6 |47=Nordhausen 2024, ISBN 978-3-689-11006-2 |48=Nordhausen 2025, ISBN 978-3-689-11017-8 }}{{#if:|, Sp. }}{{#if:713–714|, Sp. {{#iferror:{{#expr:713–714}}|713–714|{{#expr:1*713–714*0}}–{{#expr:-(0*713–714*1)}}}}}}}}{{#if:|}}{{#if:https://web.archive.org/web/20070613181738/http://www.bautz.de/bbkl/t/tunder_f.shtml%7C}}.{{#if: 12 | |{{#ifeq:||}}}}

  • Arndt Schnoor, Volker Scherliess: „Theater-Music in der Kirche“. Zur Geschichte der Lübecker Abendmusiken. Bibliothek der Hansestadt Lübeck, Lübeck 2003 (Schriften der Stadtbibliothek. 3. Reihe; 37: Kataloge), ISBN 3-933652-15-4.
  • Klaus Beckmann: Die Norddeutsche Schule. Orgelmusik im protestantischen Norddeutschland zwischen 1517 und 1755. Bd. 2: Blütezeit und Verfall 1620–1755. Schott, Mainz 2009, ISBN 978-3-7957-0532-9.

Weblinks

| {{#if: 
    | Vorlage:DNB-Portal – veraltete Parametrisierung 3=
  }}

}}

Einzelnachweise

<references />

  1. REDIRECT Vorlage:Personenleiste

{{#ifeq: p | p | | {{#if: 119417804n/85/38179789618942 | |

}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 119417804 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 119417804 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n/85/381797 | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n/85/381797 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 89618942 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 89618942 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung

{{#if: Tunder, Franz | {{#if: | {{#if: deutscher Komponist und Organist | {{#if: 1614 | {{#if: Lübeck | {{#if: 5. November 1667 | {{#if: Lübeck |

Vorlage:Wikidata-Registrierung