Zum Inhalt springen

Franz Xaver Lender

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie
Datei:LenderFranzXaver.jpg
Franz Xaver Lender

Franz Xaver Lender (* 20. November 1830 in Konstanz; † 29. Juli 1913 in Sasbach; ursprünglich: Xaver Leopold Lender) war ein badischer katholischer Geistlicher und Kirchenpolitiker.

Leben

Während des Badischen Kulturkampfes war Lender 1850 maßgeblich an der Gründung des Theologischen Lesevereins Arminia beteiligt, der die Keimzelle der bis heute bestehenden Studentenverbindung Arminia Freiburg im CV et KDV wurde. Nach seinem Theologiestudium in München und Freiburg im Breisgau wurde er 1853 zum Priester geweiht. 1856 wurde er Pfarrverweser und 1862 Pfarrer in Schwarzach, wo er 1859 ein Waisenhaus und die Ordensgemeinschaft der Franziskanerinnen von Erlenbad gründete. Von 1872 bis 1913 war er Pfarrer in Sasbach. Dort entstand ab 1873 die Lendersche Lehranstalt (Heimschule Lender) als kirchliches Gymnasium.

Lender war in der Zeit des Kulturkampfes von 1869 bis 1887 Abgeordneter in der Badischen Ständeversammlung. Bei der Reichstagswahl 1871 kandidierte er erfolglos im Reichstagswahlkreis Großherzogtum Baden 7. Von der Ersatzwahl am 11. Mai 1871 bis 1913 war er für das Zentrum Mitglied des Reichstags und vertrat den Reichstagswahlkreis Großherzogtum Baden 8 (Baden - Rastatt).<ref>Zu den einzelnen Wahlen siehe Carl-Wilhelm Reibel: Handbuch der Reichstagswahlen 1890–1918. Bündnisse, Ergebnisse, Kandidaten (= Handbücher zur Geschichte des Parlamentarismus und der politischen Parteien. Band 15). Halbband 2, Droste, Düsseldorf 2007, ISBN 978-3-7700-5284-4, S. 1288–1291.</ref> Gegenüber der badischen Regierung vertrat er einen „dezidierten Oppositionskurs“<ref>Braun 811</ref>, ab 1879 wirkte er mit seiner „Versöhnungspolitik“ am Abbau der Kulturkampfgesetzgebung mit.<ref>Vgl. Braun 811</ref>

1898 wurde ihm von der Universität Freiburg die Ehrendoktorwürde (Dr. theol. h. c.) verliehen.

Literatur

  • {{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}{{#ifeq: 0 | 0
   | {{#if: 200
       |
       | Vorlage:NDB – bitte Seitenzahl(en) angeben
     }}{{#if: 118727397
         | {{#if: {{#invoke:URIutil|isDNBvalid|118727397}}
             | {{#if: 
                 | Vorlage:NDB – Wenn GND dann kein SFZ angeben
               }}
             | Vorlage:NDB – GND unzulässig
           }}
         | {{#if: 
             | {{#if: 
                 | {{#ifeq: 917448 | 4526413
                     |
                     | Vorlage:NDB7= ist obsolet, jetzt SFZ=
                   }}
               }}
             | {{#ifeq:  | 1
                 | 
                 | 
               }}
           }}
     }}{{#if: 
         | {{#ifeq: 917448 | 11376103
             |
             | Vorlage:NDBWerktitel= war ein Irrtum, jetzt Werkliste=
           }}
       }}

}}{{#if:

   | {{#if: 
       |
       | 
     }}

}}

|1=Hamm 1975. 2., unveränderte Auflage. Hamm 1990, ISBN 3-88309-013-1 |2=Hamm 1990, ISBN 3-88309-032-8 |3=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-035-2 |4=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-038-7 |5=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-043-3 |6=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-044-1 |7=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-048-4 |8=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-053-0 |9=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-058-1 |10=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-062-X |11=Herzberg 1996, ISBN 3-88309-064-6 |12=Herzberg 1997, ISBN 3-88309-068-9 |13=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-072-7 |14=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-073-5 |15=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-077-8 |16=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-079-4 |17=Herzberg 2000, ISBN 3-88309-080-8 |18=Herzberg 2001, ISBN 3-88309-086-7 |19=Nordhausen 2001, ISBN 3-88309-089-1 |20=Nordhausen 2002, ISBN 3-88309-091-3 |21=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-110-3 |22=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-133-2 |23=Nordhausen 2004, ISBN 3-88309-155-3 |24=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-247-9 |25=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-332-7 |26=Nordhausen 2006, ISBN 3-88309-354-8 |27=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-393-2 |28=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-413-7 |29=Nordhausen 2008, ISBN 978-3-88309-452-6 |30=Nordhausen 2009, ISBN 978-3-88309-478-6 |31=Nordhausen 2010, ISBN 978-3-88309-544-8 |32=Nordhausen 2011, ISBN 978-3-88309-615-5 |33=Nordhausen 2012, ISBN 978-3-88309-690-2 |34=Nordhausen 2013, ISBN 978-3-88309-766-4 |35=Nordhausen 2014, ISBN 978-3-88309-882-1 |36=Nordhausen 2015, ISBN 978-3-88309-920-0 |37=Nordhausen 2016, ISBN 978-3-95948-142-7 |38=Nordhausen 2017, ISBN 978-3-95948-259-2 |39=Nordhausen 2018, ISBN 978-3-95948-350-6 |40=Nordhausen 2019, ISBN 978-3-95948-426-8 |41=Nordhausen 2020, ISBN 978-3-95948-474-9 |42=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-505-0 |43=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-536-4 |44=Nordhausen 2022, ISBN 978-3-95948-556-2 |45=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-584-5 |46=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-590-6 |47=Nordhausen 2024, ISBN 978-3-689-11006-2 |48=Nordhausen 2025, ISBN 978-3-689-11017-8 }}{{#if:|, Sp. }}{{#if:872-876|, Sp. {{#iferror:{{#expr:872-876}}|872-876|{{#expr:1*872-876*0}}–{{#expr:-(0*872-876*1)}}}}}}}}{{#if:|}}{{#if:https://web.archive.org/web/20090605044518/http://www.bautz.de/bbkl/l/lender_f_x.shtml%7C}}.{{#if: 30 | |{{#ifeq:||}}}}

  • Festschrift zum 60jährigen Priester-Jubiläum des Prälaten Dr. Franz Xaver Lender am 10. August 1913. Buchdruckerei "Unitas", Bühl (Baden) 1913.
  • Max Oberhuber: Das Leben des Franz Xaver Leopold Lender. Badenia, Karlsruhe 1984, ISBN 3-7617-0222-1
  • Karl-Heinz Ott: Franz Xaver Lender. In: Exempla trahunt. Beispiele wirken mehr als Worte. Forum 34, S. 21–34. {{#invoke:URIutil|{{#ifeq:1|1|linkISSN|targetISSN}}|1611-342X|0}}{{#ifeq:1|0|[!]

}}{{#ifeq:0|1

        |{{#switch:00
                  |11= (print/online)
                  |10= (print)
                  |01= (online)
          }}

}}{{#ifeq:0|0

        |{{#ifeq:0|0
              |{{#if:{{#invoke:URIutil|isISSNvalid|1=1611-342X}}
                    |
                    |{{#invoke:TemplUtl|failure|ISSN ungültig}}}}}}

}} Online-Ressource, pdf, ab S. 11.

  • Patricia Reister: Verwahrlost und gefährdet? Heimerziehung im Landkreis und der Stadt Rastatt (Beiträge zur Stadtgeschichte, Bd. 6), Rastatt 2017.

Weblinks

| {{#if: 
    | Vorlage:DNB-Portal – veraltete Parametrisierung 3=
  }}

}}

Quellen

<references/>

{{#ifeq: p | p | | {{#if: 118727397no/2010/2052645726024 | |

}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 118727397 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 118727397 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: no/2010/205264 | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: no/2010/205264 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 5726024 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 5726024 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung

Vorlage:Navigationsleiste Abgeordnete des Reichstagswahlkreises Großherzogtum Baden 8

{{#if: Lender, Franz Xaver | {{#if: Lender, Xaver Leopold; Lender, Ignaz Xaver | {{#if: deutscher katholischer Geistlicher und Politiker (Zentrum), MdR | {{#if: 20. November 1830 | {{#if: Konstanz | {{#if: 29. Juli 1913 | {{#if: Sasbach |

Vorlage:Wikidata-Registrierung