Friedrich Bonhoeffer
Foto: Berthold Steinhilber
Johann Friedrich Bonhoeffer (* 10. August 1932 in Frankfurt am Main; † 29. Januar 2021 in Tübingen<ref>{{#if:|{{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}| |}}}}{{#if:Detlef Weigel|Detlef Weigel: }}{{#if:|{{#if:Wir trauern um Prof. Dr. Friedrich Bonhoeffer|[{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivURL|1={{#invoke:URLutil|getNormalized|1={{{archiv-url}}}}}}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel=Wir trauern um Prof. Dr. Friedrich Bonhoeffer}}]{{#if:| ({{{format}}})}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}|{{#if:https://www.eb.tuebingen.mpg.de/de/artikel/we-mourn-the-passing-of-prof-dr-friedrich-bonhoeffer0/%7C{{#if:{{#invoke:TemplUtl%7Cfaculty%7C}}%7C{{#invoke:Vorlage:Internetquelle%7CTitelFormat%7Ctitel={{#invoke:WLink%7CgetEscapedTitle%7C1=Wir trauern um Prof. Dr. Friedrich Bonhoeffer}}}}|[{{#invoke:URLutil|getNormalized|1=https://www.eb.tuebingen.mpg.de/de/artikel/we-mourn-the-passing-of-prof-dr-friedrich-bonhoeffer0/}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{#invoke:WLink|getEscapedTitle|1=Wir trauern um Prof. Dr. Friedrich Bonhoeffer}}}}]}}{{#if:| ({{{format}}}{{#if:Max-Planck-Institut für Entwicklungsbiologie2021-01-29{{#if: 2021-02-02 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}
| )
| {{#if:{{#ifeq:de|de||{{#if:de|1}}}}| ;
| )}}}}}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}}}{{#if:https://www.eb.tuebingen.mpg.de/de/artikel/we-mourn-the-passing-of-prof-dr-friedrich-bonhoeffer0/%7C{{#if:{{#invoke:URLutil%7CisResourceURL%7C1=https://www.eb.tuebingen.mpg.de/de/artikel/we-mourn-the-passing-of-prof-dr-friedrich-bonhoeffer0/}}%7C%7C}}}}{{#if:Wir trauern um Prof. Dr. Friedrich Bonhoeffer|{{#if:{{#invoke:WLink|isValidLinktext|1=Wir trauern um Prof. Dr. Friedrich Bonhoeffer|lines=0}}||}}}}{{#if: | In: {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel=}}}}{{#if: Max-Planck-Institut für Entwicklungsbiologie| Max-Planck-Institut für Entwicklungsbiologie{{#if: 2021-01-29|,|{{#if: 2021-02-02 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||,}}}}}}}}{{#if: 2021-01-29| {{#if:{{#invoke:DateTime|format|2021-01-29|noerror=1}}
|{{#invoke:DateTime|format|2021-01-29|T._Monat JJJJ}}
|{{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, datum=2021-01-29|class=Zitationswartung}} }}{{#if: |,|{{#if: 2021-02-02 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||,}}}}}}}}{{#if: | S. {{{seiten}}}{{#if: |,|{{#if: 2021-02-02 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||,}}}}}}}}{{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| {{#if:2021-01-29Max-Planck-Institut für Entwicklungsbiologie|{{#if:|archiviert|ehemals}}|{{#if:|Archiviert|Ehemals}}}} {{#if:|vom|im}} Vorlage:Referrer{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| (nicht mehr online verfügbar)}}{{#if: | am {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}|{{{archiv-datum}}}{{#if:2676894||(?)}}}}}}{{#if: 2021-02-02|;}}}}{{#if: 2021-02-02| {{#if:2021-01-29Max-Planck-Institut für Entwicklungsbiologie{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|abgerufen|Abgerufen}} {{#switch: {{#invoke:Str|len| {{#invoke:DateTime|format| 2021-02-02 |ISO|noerror=1}} }}
|4=im Jahr
|7=im
|10=am
|#default={{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, abruf=2021-02-02|class=Zitationswartung}} }} {{#invoke:DateTime|format|2021-02-02|T._Monat JJJJ}}
| {{#invoke:TemplUtl|failure|1=Vorlage:Internetquelle | abruf=2026-MM-TT ist Pflichtparameter}} }}{{#if:{{#ifeq:de|de||{{#if:de|1}}}}|{{#if:Max-Planck-Institut für Entwicklungsbiologie2021-01-29{{#if: 2021-02-02 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}
| (
| {{#if: | | (}}
}}{{#ifeq:{{#if:de|de|de}}|de||
{{#invoke:Multilingual|format|de|slang=!|split=[%s,]+|shift=m|separator=, }}}}{{#if: |{{#ifeq:{{#if:de|de|de}}|de||, }}{{{kommentar}}}}})}}{{#if: 2021-01-29{{#if: 2021-02-02 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}} }}de|{{#if: |: {{
#if:
| „{{
#ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
| Vorlage:Str trim
| {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
}}“
| {{#ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
| „Vorlage:Str trim“
| {{#invoke:Text|quote
|1={{#if:
| {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
| {{#invoke:Vorlage:lang|flat}} }}
|2={{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|de-CH|de}}
|3=1}} }}
}}{{#if:
| (<templatestyles src="Person/styles.css" />{{#if: | : }}{{#if: | , deutsch: „“ }})
| {{#if:
| ({{#if: | , deutsch: „“ }})
| {{#if: | (deutsch: „“) }}
}}
}}{{#if: {{{zitat}}}
| {{#if:
| {{#if: {{{zitat}}}
| Vorlage:": Text= und 1= gleichzeitig, bzw. Pipe zu viel }} }}
| Vorlage:": Text= fehlt }}{{#if: | {{#if: {{#invoke:Text|unstrip|{{{ref}}}}}
| Vorlage:": Ungültiger Wert: ref=
| {{{ref}}} }}
}}|.{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|{{#if:||{{#ifeq: | JaKeinHinweis |{{#switch:
|0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://www.eb.tuebingen.mpg.de/de/artikel/we-mourn-the-passing-of-prof-dr-friedrich-bonhoeffer0/ | {{#if: | [1] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }} }} | (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.) }}{{#switch: |no|0|= |#default={{#if: || }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |opt = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= |cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link |errNS = 0 |template = Vorlage:Toter Link |format = |preview = 1 }}{{#if: https://www.eb.tuebingen.mpg.de/de/artikel/we-mourn-the-passing-of-prof-dr-friedrich-bonhoeffer0/ | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.eb.tuebingen.mpg.de/de/artikel/we-mourn-the-passing-of-prof-dr-friedrich-bonhoeffer0/}} || {{#if: || }} }} | {{#if: | {{#if: || }} | {{#if: || }} }} }}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}} || {{#if: || }} }} }}{{#switch: deadurl |checked|deadurl|= |#default= {{#if: || }} }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://www.eb.tuebingen.mpg.de/de/artikel/we-mourn-the-passing-of-prof-dr-friedrich-bonhoeffer0/ Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. ) {{#if: | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }} }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: |no|0|= |#default= {{#if: || }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |all = inline= url= |opt = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= |cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link |errNS = 0 |template = Vorlage:Toter Link |format = |preview = 1 }}{{#if: https://www.eb.tuebingen.mpg.de/de/artikel/we-mourn-the-passing-of-prof-dr-friedrich-bonhoeffer0/ | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.eb.tuebingen.mpg.de/de/artikel/we-mourn-the-passing-of-prof-dr-friedrich-bonhoeffer0/}} || {{#if: || }} }} }}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}} || {{#if: || }} }} }}{{#switch: deadurl |checked|deadurl|= |#default= {{#if: || }} }}[https://www.eb.tuebingen.mpg.de/de/artikel/we-mourn-the-passing-of-prof-dr-friedrich-bonhoeffer0/ }}|{{#switch: |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://www.eb.tuebingen.mpg.de/de/artikel/we-mourn-the-passing-of-prof-dr-friedrich-bonhoeffer0/ | {{#if: | [2] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: | {{#if: | | Vorlage:Toter Link/archivebot }} }} | (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.) }}{{#switch: |no|0|= |#default={{#if: || }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |opt = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= |cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link |errNS = 0 |template = Vorlage:Toter Link |format = |preview = 1 }}{{#if: https://www.eb.tuebingen.mpg.de/de/artikel/we-mourn-the-passing-of-prof-dr-friedrich-bonhoeffer0/ | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.eb.tuebingen.mpg.de/de/artikel/we-mourn-the-passing-of-prof-dr-friedrich-bonhoeffer0/}} || {{#if: || }} }} | {{#if: | {{#if: || }} | {{#if: || }} }} }}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}} || {{#if: || }} }} }}{{#switch: |checked|deadurl|= |#default= {{#if: || }} }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://www.eb.tuebingen.mpg.de/de/artikel/we-mourn-the-passing-of-prof-dr-friedrich-bonhoeffer0/ Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. ) {{#if: | {{#if: | | Vorlage:Toter Link/archivebot }} }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: |no|0|= |#default= {{#if: || }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |all = inline= url= |opt = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= |cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link |errNS = 0 |template = Vorlage:Toter Link |format = |preview = 1 }}{{#if: https://www.eb.tuebingen.mpg.de/de/artikel/we-mourn-the-passing-of-prof-dr-friedrich-bonhoeffer0/ | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.eb.tuebingen.mpg.de/de/artikel/we-mourn-the-passing-of-prof-dr-friedrich-bonhoeffer0/}} || {{#if: || }} }} }}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}} || {{#if: || }} }} }}{{#switch: |checked|deadurl|= |#default= {{#if: || }} }}[https://www.eb.tuebingen.mpg.de/de/artikel/we-mourn-the-passing-of-prof-dr-friedrich-bonhoeffer0/ }} }}}}}}}}}}{{#if:| {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivBot|stamp={{{archiv-bot}}}|text={{#if:|Vorlage:Webarchiv/archiv-bot}}
}}}}{{#invoke:TemplatePar|check |all= url= titel= |opt= autor= hrsg= format= sprache= titelerg= werk= seiten= datum= abruf= zugriff= abruf-verborgen= archiv-url= archiv-datum= archiv-bot= kommentar= zitat= AT= CH= offline= |cat= {{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Internetquelle}} |template= Vorlage:Internetquelle |format=0 |preview=1 }}</ref>) war ein deutscher Physiker, Molekularbiologe und Neurowissenschaftler.
Biografie
Bonhoeffer war der Sohn von Karl-Friedrich Bonhoeffer und älterer Bruder von Martin Bonhoeffer. Ein weiterer Bruder war der Anästhesist und Friedensaktivist Karl Bonhoeffer. Er studierte Physik und wurde 1958 in Göttingen in Kernphysik zum Dr. rer. nat. promoviert. Als Post-Doktorand war er an der University of California, Berkeley, wo er sich mit physikalischer Chemie von Makromolekülen beschäftigte. Er war ab 1961 am Max-Planck-Institut für Virusforschung in Tübingen und Gruppenleiter am Friedrich Miescher Labor in Tübingen. Seit 1972 war er Direktor der Biophysikalischen Abteilung am Max-Planck-Institut für Entwicklungsbiologie in Tübingen (bis zur Umbenennung 1984 MPI für Virusforschung).
Bonhoeffer unternahm in den 1960er und 1970er Jahren Pionierarbeiten in der Untersuchung der DNA-Replikation. Er entwickelte mit Heinz Schaller ein neuartiges System zur In-vitro-Synthese von DNA<ref>Smith, Schaller, Bonhoeffer: DNA synthesis in vitro, Nature, Band 226, 1970, S. 711–713.</ref> und er identifizierte mit Schaller die DNA-Polymerase III. Ab den 1980er Jahren wandte er sich der Entwicklungsbiologie zu und suchte insbesondere nach den von Roger Sperry postulierten Molekülen, die für die Morphogenese von Verbindungen im Gehirn verantwortlich waren und das Wachstum der Axone im Embryo zum Beispiel von Retina zu Tectum steuerten. Die ersten solchen Moleküle (Ephrin A) identifizierten sein Labor in Tübingen und unabhängig John Flanagan in Harvard.
1996 erhielt Bonhoeffer den Neuronal Plasticity Prize, 2007 den Ralph-W.-Gerard-Preis und 2020 den Gruber-Preis für Neurowissenschaften. Er war ab 1994 Mitglied der Leopoldina.<ref>{{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}
| 532 | Mitgliedseintrag von {{#if: | {{{Name}}} | {{#invoke:WLink|getArticleBase}} }} {{#if: | ({{{Kommentar}}}) |}}bei der Deutschen Akademie der Naturforscher Leopoldina{{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| |Vorlage:Abrufdatum}}
}}{{#invoke:TemplatePar|check |all= IDName= Datum= |opt= 1= Name= Kommentar= Liste= Weblink= |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Leopoldina |errNS=0 |template=Vorlage:Leopoldina |format= |preview=1 }}</ref>
Er war verheiratet mit Dorothee Bonhoeffer. Gemeinsam haben sie drei Söhne, Tobias Bonhoeffer, Philipp Bonhoeffer und Sebastian Bonhoeffer.
Verschiedenes
Die Conus Schneckenart Lophiotoma friedrichbonhoefferi, die von seinem Kollegen und Freund Baldomero Olivera, entdeckt wurde, trägt seinen Namen.<ref>Olivera, WoRMS Taxon details: Larger forms in Lophiotoma: Four new species described from the Philippines and three from elsewhere in the Indo-Pacific, Science Diliman. 16 (1): 1-28</ref>
Literatur
- William A. Harris, Christine E. Holt (Herausgeber), Vorwort zu Journal of Neurobiology, Band 59, 2004, Nr. 1 (Dedication to Friedrich Bonhoeffer)
Schriften
- mit B. K. Müller, U. Drescher: Novel gene families involved in neural pathfinding, Curr. Opin. Genet. Dev., Band 6, 1996, 469–474
- mit U. Drescher, C. Kremoser, C. Handwerker, J. Löschinger, M. Noda: In vitro guidance of retinal ganglion cell axons by RAGS, a 25 kDa tectal protein related to ligands for Eph receptor tyrosine kinases, Cell, Band 82, 1995, S. 359–370.
Weblinks
Einzelnachweise
<references />
{{#ifeq: p | p | | {{#if: 10540158710307544 | |
}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 105401587 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 105401587 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 10307544 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 10307544 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung
{{#if: Bonhoeffer, Friedrich | {{#if: Bonhoeffer, Friedrich Johann (vollständiger Name) | {{#if: deutscher Physiker, Molekularbiologe und Neurowissenschaftler | {{#if: 10. August 1932 | {{#if: Frankfurt am Main | {{#if: 29. Januar 2021 | {{#if: Tübingen || Personendaten | |
|---|---|
| NAME | Bonhoeffer, Friedrich
}} |
| ALTERNATIVNAMEN | Bonhoeffer, Friedrich Johann (vollständiger Name)
}} |
| KURZBESCHREIBUNG | deutscher Physiker, Molekularbiologe und Neurowissenschaftler
}} |
| GEBURTSDATUM | 10. August 1932
}} |
| GEBURTSORT | Frankfurt am Main
}} |
| STERBEDATUM | 29. Januar 2021
}} |
| STERBEORT | Tübingen
}} |
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Parameter:URL
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Parameter:Linktext
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Parameter:Datum
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:"
- Wikipedia:Weblink offline fix-attempted
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link/URL fehlt
- Wikipedia:GND fehlt
- Wikipedia:Normdaten-TYP falsch oder fehlend
- Wikipedia:GND in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:GND in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Wikipedia:LCCN in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:LCCN in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Wikipedia:VIAF in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:VIAF in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Neurobiologe
- Molekularbiologe
- Wissenschaftliches Mitglied der Max-Planck-Gesellschaft
- Mitglied der Leopoldina (20. Jahrhundert)
- Familienmitglied (Dietrich Bonhoeffer)
- Deutscher
- Geboren 1932
- Gestorben 2021
- Mann