Zum Inhalt springen

Georg Neumark

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie
Datei:Georg Neumark (144355593).jpg
Georg Neumark in „Illustrierte Literaturgeschichte“ (1880)

Georg Neumark (* 16. März 1621 in Langensalza; † 8. Juli 1681 in Weimar) war ein deutscher Dichter und Komponist von protestantischen Kirchenliedern.

Leben

Datei:WE-Jakobskirchhof-Tafel2.jpg
Gedenktafel zur Erinnerung an Georg Neumark auf dem Jakobskirchhof in Weimar
Datei:Lübben-Kirche-Georg Neumark.jpg
Glasfenster Georg Neumark in der Paul-Gerhardt-Kirche Lübben

Neumark war der Sohn von Michael Neumark und dessen Ehefrau Martha. Ab 1630 besuchte Neumark das Gymnasium in Schleusingen und wechselte später an das von Gotha. 1640 begann er, an der Universität Königsberg Jura zu studieren. 1641 auf dem Weg dorthin bei Gardelegen überfallen und ausgeraubt, zog er mittellos nach Hamburg.<ref name="Sonntag" /> Durch die Kriegswirren bedingt, verschlug es ihn nach Kiel, wo er sich mittels einer Stelle als Hauslehrer finanziell über Wasser hielt. Erst 1643 konnte er nach Königsberg zurückkehren, wo er sich neben Jura immer mehr der Musik widmete. Durch Simon Dach wurde er darin bestärkt und gefördert.

Nach erfolgreichem Studienabschluss ging Neumark erst nach Danzig und 1649 nach Thorn. Zwei Jahre später, 1651, kehrte er in seine Heimat Thüringen zurück. Dort vermittelte ihm sein Onkel, der Hofrat Plattner, die Bekanntschaft mit Herzog Wilhelm IV. von Sachsen-Weimar.

Letzterer ernannte Neumark zum Kanzleiregistrator und 1652 zum Bibliothekar. Bereits im darauffolgenden Jahr nahm der Herzog Neumark in die Fruchtbringende Gesellschaft den Palmenorden auf.<ref name="Sonntag">Bernd Mende: In aller Welt wird sein Trostlied lebendig bleiben. In: Der Sonntag. Nr. 28, 9. Juli 2006, S. 10.</ref> Er verlieh ihm den Gesellschaftsnamen der Sprossende und das Motto Nützlich und ergetzlich. Als Emblem wurden Neumark Schwarzbraune gefüllte Nelken zugedacht. Im Köthener Gesellschaftsbuch findet sich der Eintrag Neumarks unter der Nr. 605. 1656 wurde er zum Erzschreinhalter der Fruchtbringenden Gesellschaft gewählt.

Der Pegnesische Blumenorden nahm 1679 Neumark als Mitglied auf. Mit dem Präsidenten der Nürnberger Dichtergesellschaft, Sigmund von Birken, der für ihn auch als „Literaturmanager“ im Hintergrund tätig war, hatte Neumark eine intensive, aber nicht ungetrübte briefliche Verbindung.

Georg Neumark starb am 8. Juli 1681 im Alter von 60 Jahren in Weimar und wurde dort auf dem Jacobsfriedhof beigesetzt. Der evangelische Gedenktag ist der 9. Juli.

Werk

Neumark schrieb zahlreiche Bücher und 34 geistliche Lieder. Das wohl berühmteste ist das Trostlied Wer nur den lieben Gott lässt walten von 1641.

Ein großer Teil des Weimarer Bestandes fiel 2004 dem Brand der Herzogin-Anna-Amalia-Bibliothek zum Opfer.<ref name="Sonntag" />

Werke (Auswahl)

  • Wer nur den lieben Gott lässt walten, 1641 (sein wohl bekanntestes Lied)
  • Poetisch- und Musikalisches Lustwäldchen, Hamburg 1652
  • Fortgepflantzter Musikalisch-Poetischer Lustwald, Jena 1657
  • Christlicher Potentaten Ehren-Krohne, Jena 1675
  • Poetisch-Historischer Lustgarten, Frankfurt/Main 1666
  • Poetische Tafeln, oder gründliche Anweisung zur deutschen Verskunst, Nürnberg 1668
  • Der Neu-Sprossende Teutsche Palmbaum, Nürnberg 1669
  • Thränendes Haus-Kreutz, Weimar 1681 (Digitalisat)

Trivia

Neumark nannte sich selbst meist „von Mühlhausen aus Thüringen“ (nach der Stadt seiner Kindheit), wenn man ihn nach seinem Namen fragte.<ref name="Sonntag" /> Die meisten seiner Werke dürften aber unter seinem richtigen Nachnamen erschienen sein.

Sein bekanntes Lied Wer nur den lieben Gott lässt walten schrieb er unter dem Eindruck folgender Geschichte: Ihm wollte es in Hamburg nicht recht glücken und alle Hoffnung auf Gottes Hilfe war ihm erloschen. Er hatte wehmütig Abschied genommen von allen erlangten Bekannten. Mit etlichen Hamburgischen Bierfuhren machte er sich auf den Weg nach Kiel in Holstein. Er kam dort glücklich an, legte sich in einer Herberge nieder mit dem kindlichen Vertrauen, dass sich Gott über ihn erbarmen möge und ihm väterlich unterhelfen und ihn versorgen möge. Ein Oberpfarrer und ein Stadtarzt in Kiel nahmen sich des hochgebildeten Jünglings an und verhalfen ihm zu einer Hauslehrerstelle. Nachdem er diese bekommen hatte, schrieb er voller Glück über die unvorhergesehene Gnade noch am ersten Tag das Lied Wer nur den lieben Gott lässt walten.<ref>Aus Neumarks Erinnerungen, nacherzählt nach Thränendes Haus-Kreutz, Weimar 1681 (Digitalisat).</ref>

Felix Mendelssohn Bartholdy schrieb einen Chorsatz zu dem Choral, Max Reger ein Orgelwerk, Johann Sebastian Bach hat das Lied zehn Mal in seinen Werken verwendet, unter anderem in der Weimarer Kantate Ich hatte viel Bekümmernis.<ref name="Sonntag" />

Johann Herdegen vermutete 1744, das Lied sei entstanden nach der unverhofften Rückkehr der in bitterster Not verkauften Gambe des Poeten. Über diese Geschichte finden sich zahlreiche Dichtungen und musikalische Werke. Darunter ist eine Ballade von Friedrich Kind, ein Jugendbuch von Gustav Nieritz und ein Opernlibretto von Ernst Pasqué Georg Neumark und die Gambe mit der Musik von Julius Rietz, das 1859 in Weimar uraufgeführt wurde.<ref name="Sonntag" />

Werk- und Literaturverzeichnis

  • Gerhard Dünnhaupt: Georg Neumark (1621–1681). In: Personalbibliographien zu den Drucken des Barock. Band 4. Hiersemann, Stuttgart 1991, ISBN 3-7772-9122-6, S. 2958–2978.

Literatur

  • Gottfried Claussnitzer: Georg Neumark. Ein Lebens- und Literaturbild aus dem siebzehnten Jahrhundert. Diss., Universität Leipzig 1924.
  • {{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}{{#ifeq: 0 | 0
   | {{#if: 165
       |
       | Vorlage:NDB – bitte Seitenzahl(en) angeben
     }}{{#if: 118587404
         | {{#if: {{#invoke:URIutil|isDNBvalid|118587404}}
             | {{#if: 
                 | Vorlage:NDB – Wenn GND dann kein SFZ angeben
               }}
             | Vorlage:NDB – GND unzulässig
           }}
         | {{#if: 
             | {{#if: 
                 | {{#ifeq: 197291 | 4526413
                     |
                     | Vorlage:NDB7= ist obsolet, jetzt SFZ=
                   }}
               }}
             | {{#ifeq:  | 1
                 | 
                 | 
               }}
           }}
     }}{{#if: 
         | {{#ifeq: 197291 | 11376103
             |
             | Vorlage:NDBWerktitel= war ein Irrtum, jetzt Werkliste=
           }}
       }}

}}{{#if:

   | {{#if: 
       |
       | 
     }}

}}

  • Hans Friese: Wer nur den lieben Gott lässt walten. Georg Neumark und sein Lied. Evangelische Verlags-Anstalt, Berlin 1960.
  • Franz Knauth: Georg Neumark nach Leben und Dichten. Beyer, Langensalza 1881.
  • Michael Ludscheidt: Georg Neumark (1621–1681). Leben und Werk. Winter, Heidelberg 2002, ISBN 3-8253-1361-1 (zugl. Dissertation der Univ. Jena, 2000).
  • {{ #if:l. u.|l. u.: |}}{{ #if:ADB:Neumark, Georg|{{ #if:Neumark, Georg|Neumark, Georg|Georg Neumark }}|{{#ifeq: {{#switch: 23

| 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }} | 0 | {{ #if:Neumark, Georg|Neumark, Georg|Georg Neumark }} | [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb000{{#switch: 23 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }}/images/index.html?seite={{#switch: 23 | 1={{ #expr: 539 + 16 }} | 2={{ #expr: 539 + 2 }} | 3={{ #expr: 539 + 2 }} | 4={{ #expr: 539 + 2 }} | 5={{ #expr: 539 + 2 }} | 6={{ #expr: 539 + 2 }} | 7={{ #expr: 539 + 2 }} | 8={{ #expr: 539 + 2 }} | 9={{#switch: 539 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 539 < 449 | {{ #expr: 539 + 2 }} | {{ #expr: 539 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 539 + 2 }} | 11={{ #expr: 539 + 2 }} | 12={{ #expr: 539 + 2 }} | 13={{ #expr: 539 + 2 }} | 14={{ #expr: 539 + 2 }} | 15={{ #expr: 539 + 2 }} | 16={{ #expr: 539 + 2 }} | 17={{ #expr: 539 + 2 }} | 18={{ #expr: 539 + 2 }} | 19={{ #expr: 539 + 2 }} | 20={{ #expr: 539 + 2 }} | 21={{ #expr: 539 + 2 }} | 22={{ #expr: 539 + 2 }} | 23={{ #expr: 539 + 2 }} | 24={{ #expr: 539 + 2 }} | 25={{ #expr: 539 + 2 }} | 26={{ #expr: 539 + 2 }} | 27={{ #expr: 539 + 2 }} | 28={{ #expr: 539 + 2 }} | 29={{ #expr: 539 + 2 }} | 30={{ #expr: 539 + 2 }} | 31={{ #expr: 539 + 2 }} | 32={{ #expr: 539 + 2 }} | 33={{ #expr: 539 + 2 }} | 34={{ #expr: 539 + 2 }} | 35={{ #expr: 539 + 2 }} | 36={{ #expr: 539 + 2 }} | 37={{ #expr: 539 + 2 }} | 38={{ #expr: 539 + 2 }} | 39={{ #expr: 539 + 2 }} | 40={{ #expr: 539 + 2 }} | 41={{ #expr: 539 + 2 }} | 42={{ #expr: 539 + 2 }} | 43={{ #expr: 539 + 2 }} | 44={{ #expr: 539 + 2 }} | 45={{ #expr: 539 + 6 }} | 46={{ #expr: 539 + 2 }} | 47={{ #expr: 539 + 2 }} | 48={{ #expr: 539 + 2 }} | 49={{ #expr: 539 + 2 }} | 50={{ #expr: 539 + 2 }} | 51={{ #expr: 539 + 2 }} | 52={{ #expr: 539 + 2 }} | 53={{ #expr: 539 + 2 }} | 54={{ #expr: 539 + 2 }} | 55={{ #expr: 539 + 3 }} | 56=539 | #default = 539 }} {{ #if:Neumark, Georg|Neumark, Georg|Georg Neumark }}] }} }}{{#ifeq:Vorlage:Str rightc|.||.}} In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 23, Duncker & Humblot, Leipzig {{#switch: 23 | 1=1875 | 2=1875 | 3=1876 | 4=1876 | 5=1877 | 6=1877 | 7=1877 | 8=1878 | 9=1879 | 10=1879 | 11=1880 | 12=1880 | 13=1881 | 14=1881 | 15=1882 | 16=1882 | 17=1883 | 18=1883 | 19=1884 | 20=1884 | 21=1885 | 22=1885 | 23=1886 | 24=1887 | 25=1887 | 26=1888 | 27=1888 | 28=1889 | 29=1889 | 30=1890 | 31=1890 | 32=1891 | 33=1891 | 34=1892 | 35=1893 | 36=1893 | 37=1894 | 38=1894 | 39=1895 | 40=1896 | 41=1896 | 42=1897 | 43=1898 | 44=1898 | 45=1900 | 46=1902 | 47=1903 | 48=1904 | 49=1904 | 50=1905 | 51=1906 | 52=1906 | 53=1907 | 54=1908 | 55=1910 | 56=1912 | #default = Vorlage:ADB – bitte Band und Seitenzahlen korrekt angeben{{#ifeq:0|0|}} }}, S. 539{{ #if:541 | {{ #ifexpr: {{#switch: 23 | 1={{ #expr: 539 + 16 }} | 2={{ #expr: 539 + 2 }} | 3={{ #expr: 539 + 2 }} | 4={{ #expr: 539 + 2 }} | 5={{ #expr: 539 + 2 }} | 6={{ #expr: 539 + 2 }} | 7={{ #expr: 539 + 2 }} | 8={{ #expr: 539 + 2 }} | 9={{#switch: 539 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 539 < 449 | {{ #expr: 539 + 2 }} | {{ #expr: 539 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 539 + 2 }} | 11={{ #expr: 539 + 2 }} | 12={{ #expr: 539 + 2 }} | 13={{ #expr: 539 + 2 }} | 14={{ #expr: 539 + 2 }} | 15={{ #expr: 539 + 2 }} | 16={{ #expr: 539 + 2 }} | 17={{ #expr: 539 + 2 }} | 18={{ #expr: 539 + 2 }} | 19={{ #expr: 539 + 2 }} | 20={{ #expr: 539 + 2 }} | 21={{ #expr: 539 + 2 }} | 22={{ #expr: 539 + 2 }} | 23={{ #expr: 539 + 2 }} | 24={{ #expr: 539 + 2 }} | 25={{ #expr: 539 + 2 }} | 26={{ #expr: 539 + 2 }} | 27={{ #expr: 539 + 2 }} | 28={{ #expr: 539 + 2 }} | 29={{ #expr: 539 + 2 }} | 30={{ #expr: 539 + 2 }} | 31={{ #expr: 539 + 2 }} | 32={{ #expr: 539 + 2 }} | 33={{ #expr: 539 + 2 }} | 34={{ #expr: 539 + 2 }} | 35={{ #expr: 539 + 2 }} | 36={{ #expr: 539 + 2 }} | 37={{ #expr: 539 + 2 }} | 38={{ #expr: 539 + 2 }} | 39={{ #expr: 539 + 2 }} | 40={{ #expr: 539 + 2 }} | 41={{ #expr: 539 + 2 }} | 42={{ #expr: 539 + 2 }} | 43={{ #expr: 539 + 2 }} | 44={{ #expr: 539 + 2 }} | 45={{ #expr: 539 + 6 }} | 46={{ #expr: 539 + 2 }} | 47={{ #expr: 539 + 2 }} | 48={{ #expr: 539 + 2 }} | 49={{ #expr: 539 + 2 }} | 50={{ #expr: 539 + 2 }} | 51={{ #expr: 539 + 2 }} | 52={{ #expr: 539 + 2 }} | 53={{ #expr: 539 + 2 }} | 54={{ #expr: 539 + 2 }} | 55={{ #expr: 539 + 3 }} | 56=539 | #default = 539 }} != {{#switch: 23 | 1={{ #expr: 541 + 16 }} | 2={{ #expr: 541 + 2 }} | 3={{ #expr: 541 + 2 }} | 4={{ #expr: 541 + 2 }} | 5={{ #expr: 541 + 2 }} | 6={{ #expr: 541 + 2 }} | 7={{ #expr: 541 + 2 }} | 8={{ #expr: 541 + 2 }} | 9={{#switch: 541 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 541 < 449 | {{ #expr: 541 + 2 }} | {{ #expr: 541 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 541 + 2 }} | 11={{ #expr: 541 + 2 }} | 12={{ #expr: 541 + 2 }} | 13={{ #expr: 541 + 2 }} | 14={{ #expr: 541 + 2 }} | 15={{ #expr: 541 + 2 }} | 16={{ #expr: 541 + 2 }} | 17={{ #expr: 541 + 2 }} | 18={{ #expr: 541 + 2 }} | 19={{ #expr: 541 + 2 }} | 20={{ #expr: 541 + 2 }} | 21={{ #expr: 541 + 2 }} | 22={{ #expr: 541 + 2 }} | 23={{ #expr: 541 + 2 }} | 24={{ #expr: 541 + 2 }} | 25={{ #expr: 541 + 2 }} | 26={{ #expr: 541 + 2 }} | 27={{ #expr: 541 + 2 }} | 28={{ #expr: 541 + 2 }} | 29={{ #expr: 541 + 2 }} | 30={{ #expr: 541 + 2 }} | 31={{ #expr: 541 + 2 }} | 32={{ #expr: 541 + 2 }} | 33={{ #expr: 541 + 2 }} | 34={{ #expr: 541 + 2 }} | 35={{ #expr: 541 + 2 }} | 36={{ #expr: 541 + 2 }} | 37={{ #expr: 541 + 2 }} | 38={{ #expr: 541 + 2 }} | 39={{ #expr: 541 + 2 }} | 40={{ #expr: 541 + 2 }} | 41={{ #expr: 541 + 2 }} | 42={{ #expr: 541 + 2 }} | 43={{ #expr: 541 + 2 }} | 44={{ #expr: 541 + 2 }} | 45={{ #expr: 541 + 6 }} | 46={{ #expr: 541 + 2 }} | 47={{ #expr: 541 + 2 }} | 48={{ #expr: 541 + 2 }} | 49={{ #expr: 541 + 2 }} | 50={{ #expr: 541 + 2 }} | 51={{ #expr: 541 + 2 }} | 52={{ #expr: 541 + 2 }} | 53={{ #expr: 541 + 2 }} | 54={{ #expr: 541 + 2 }} | 55={{ #expr: 541 + 3 }} | 56=541 | #default = 541 }} |{{ #ifexpr: {{#switch: 23 | 1={{ #expr: 541 + 16 }} | 2={{ #expr: 541 + 2 }} | 3={{ #expr: 541 + 2 }} | 4={{ #expr: 541 + 2 }} | 5={{ #expr: 541 + 2 }} | 6={{ #expr: 541 + 2 }} | 7={{ #expr: 541 + 2 }} | 8={{ #expr: 541 + 2 }} | 9={{#switch: 541 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 541 < 449 | {{ #expr: 541 + 2 }} | {{ #expr: 541 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 541 + 2 }} | 11={{ #expr: 541 + 2 }} | 12={{ #expr: 541 + 2 }} | 13={{ #expr: 541 + 2 }} | 14={{ #expr: 541 + 2 }} | 15={{ #expr: 541 + 2 }} | 16={{ #expr: 541 + 2 }} | 17={{ #expr: 541 + 2 }} | 18={{ #expr: 541 + 2 }} | 19={{ #expr: 541 + 2 }} | 20={{ #expr: 541 + 2 }} | 21={{ #expr: 541 + 2 }} | 22={{ #expr: 541 + 2 }} | 23={{ #expr: 541 + 2 }} | 24={{ #expr: 541 + 2 }} | 25={{ #expr: 541 + 2 }} | 26={{ #expr: 541 + 2 }} | 27={{ #expr: 541 + 2 }} | 28={{ #expr: 541 + 2 }} | 29={{ #expr: 541 + 2 }} | 30={{ #expr: 541 + 2 }} | 31={{ #expr: 541 + 2 }} | 32={{ #expr: 541 + 2 }} | 33={{ #expr: 541 + 2 }} | 34={{ #expr: 541 + 2 }} | 35={{ #expr: 541 + 2 }} | 36={{ #expr: 541 + 2 }} | 37={{ #expr: 541 + 2 }} | 38={{ #expr: 541 + 2 }} | 39={{ #expr: 541 + 2 }} | 40={{ #expr: 541 + 2 }} | 41={{ #expr: 541 + 2 }} | 42={{ #expr: 541 + 2 }} | 43={{ #expr: 541 + 2 }} | 44={{ #expr: 541 + 2 }} | 45={{ #expr: 541 + 6 }} | 46={{ #expr: 541 + 2 }} | 47={{ #expr: 541 + 2 }} | 48={{ #expr: 541 + 2 }} | 49={{ #expr: 541 + 2 }} | 50={{ #expr: 541 + 2 }} | 51={{ #expr: 541 + 2 }} | 52={{ #expr: 541 + 2 }} | 53={{ #expr: 541 + 2 }} | 54={{ #expr: 541 + 2 }} | 55={{ #expr: 541 + 3 }} | 56=541 | #default = 541 }} = {{ #expr: {{#switch: 23 | 1={{ #expr: 539 + 16 }} | 2={{ #expr: 539 + 2 }} | 3={{ #expr: 539 + 2 }} | 4={{ #expr: 539 + 2 }} | 5={{ #expr: 539 + 2 }} | 6={{ #expr: 539 + 2 }} | 7={{ #expr: 539 + 2 }} | 8={{ #expr: 539 + 2 }} | 9={{#switch: 539 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 539 < 449 | {{ #expr: 539 + 2 }} | {{ #expr: 539 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 539 + 2 }} | 11={{ #expr: 539 + 2 }} | 12={{ #expr: 539 + 2 }} | 13={{ #expr: 539 + 2 }} | 14={{ #expr: 539 + 2 }} | 15={{ #expr: 539 + 2 }} | 16={{ #expr: 539 + 2 }} | 17={{ #expr: 539 + 2 }} | 18={{ #expr: 539 + 2 }} | 19={{ #expr: 539 + 2 }} | 20={{ #expr: 539 + 2 }} | 21={{ #expr: 539 + 2 }} | 22={{ #expr: 539 + 2 }} | 23={{ #expr: 539 + 2 }} | 24={{ #expr: 539 + 2 }} | 25={{ #expr: 539 + 2 }} | 26={{ #expr: 539 + 2 }} | 27={{ #expr: 539 + 2 }} | 28={{ #expr: 539 + 2 }} | 29={{ #expr: 539 + 2 }} | 30={{ #expr: 539 + 2 }} | 31={{ #expr: 539 + 2 }} | 32={{ #expr: 539 + 2 }} | 33={{ #expr: 539 + 2 }} | 34={{ #expr: 539 + 2 }} | 35={{ #expr: 539 + 2 }} | 36={{ #expr: 539 + 2 }} | 37={{ #expr: 539 + 2 }} | 38={{ #expr: 539 + 2 }} | 39={{ #expr: 539 + 2 }} | 40={{ #expr: 539 + 2 }} | 41={{ #expr: 539 + 2 }} | 42={{ #expr: 539 + 2 }} | 43={{ #expr: 539 + 2 }} | 44={{ #expr: 539 + 2 }} | 45={{ #expr: 539 + 6 }} | 46={{ #expr: 539 + 2 }} | 47={{ #expr: 539 + 2 }} | 48={{ #expr: 539 + 2 }} | 49={{ #expr: 539 + 2 }} | 50={{ #expr: 539 + 2 }} | 51={{ #expr: 539 + 2 }} | 52={{ #expr: 539 + 2 }} | 53={{ #expr: 539 + 2 }} | 54={{ #expr: 539 + 2 }} | 55={{ #expr: 539 + 3 }} | 56=539 | #default = 539 }} + 1 }} | f|–541}}|}} |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{ #if:ADB:Neumark, Georg||{{#ifeq:0|0|}}}}

|1=Hamm 1975. 2., unveränderte Auflage. Hamm 1990, ISBN 3-88309-013-1 |2=Hamm 1990, ISBN 3-88309-032-8 |3=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-035-2 |4=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-038-7 |5=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-043-3 |6=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-044-1 |7=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-048-4 |8=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-053-0 |9=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-058-1 |10=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-062-X |11=Herzberg 1996, ISBN 3-88309-064-6 |12=Herzberg 1997, ISBN 3-88309-068-9 |13=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-072-7 |14=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-073-5 |15=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-077-8 |16=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-079-4 |17=Herzberg 2000, ISBN 3-88309-080-8 |18=Herzberg 2001, ISBN 3-88309-086-7 |19=Nordhausen 2001, ISBN 3-88309-089-1 |20=Nordhausen 2002, ISBN 3-88309-091-3 |21=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-110-3 |22=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-133-2 |23=Nordhausen 2004, ISBN 3-88309-155-3 |24=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-247-9 |25=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-332-7 |26=Nordhausen 2006, ISBN 3-88309-354-8 |27=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-393-2 |28=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-413-7 |29=Nordhausen 2008, ISBN 978-3-88309-452-6 |30=Nordhausen 2009, ISBN 978-3-88309-478-6 |31=Nordhausen 2010, ISBN 978-3-88309-544-8 |32=Nordhausen 2011, ISBN 978-3-88309-615-5 |33=Nordhausen 2012, ISBN 978-3-88309-690-2 |34=Nordhausen 2013, ISBN 978-3-88309-766-4 |35=Nordhausen 2014, ISBN 978-3-88309-882-1 |36=Nordhausen 2015, ISBN 978-3-88309-920-0 |37=Nordhausen 2016, ISBN 978-3-95948-142-7 |38=Nordhausen 2017, ISBN 978-3-95948-259-2 |39=Nordhausen 2018, ISBN 978-3-95948-350-6 |40=Nordhausen 2019, ISBN 978-3-95948-426-8 |41=Nordhausen 2020, ISBN 978-3-95948-474-9 |42=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-505-0 |43=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-536-4 |44=Nordhausen 2022, ISBN 978-3-95948-556-2 |45=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-584-5 |46=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-590-6 |47=Nordhausen 2024, ISBN 978-3-689-11006-2 |48=Nordhausen 2025, ISBN 978-3-689-11017-8 }}{{#if:|, Sp. }}{{#if:649-650|, Sp. {{#iferror:{{#expr:649-650}}|649-650|{{#expr:1*649-650*0}}–{{#expr:-(0*649-650*1)}}}}}}}}{{#if:|}}{{#if:https://web.archive.org/web/20110205043232/http://www.bautz.de/bbkl/n/neumark_g.shtml%7C}}.{{#if: 6 | |{{#ifeq:||}}}}

Weblinks

[[s:{{#if:|{{{lang}}}:}}{{#if:|{{{1}}}|Georg Neumark}}|Wikisource: {{#if:|{{{2}}}|{{#if:|{{{1}}}|Georg Neumark}}}}]]{{#switch: 1

|1|= – Quellen und Volltexte |0|-= |X|x= |#default= –

}}{{#if: | ({{#invoke:Multilingual|format|{{{lang}}}|slang=!|shift=m}}) }}

{{#invoke:TemplatePar|check

  |opt= 1= 2= lang= suffix=
  |template=Vorlage:Wikisource
  |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Schwesterprojekt
  }}
[{{canonicalurl:Commons:Category:{{#if:|{{{1}}}|Georg Neumark}}|uselang=de}} Commons: {{#if:|{{{2}}}|{{#if:|{{{1}}}|{{#invoke:WLink|getArticleBase}}}}}}]{{#switch:1

|X|x= |0|-= |S|s= – Sammlung von Bildern |1|= – Sammlung von Bildern{{#if:

    | {{#switch: {{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}/{{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}
        |1/=  und Videos
        |1/1=, Videos und Audiodateien
        |/1=  und Audiodateien}}
    | , Videos und Audiodateien
  }}

|#default= – }}{{#if:

   | {{#ifeq: {{#invoke:Str|left||9}} 
       | category: 
| FEHLER: Ohne Category: angeben!}}}}

Vorlage:Wikidata-Registrierung

| {{#if: 
    | Vorlage:DNB-Portal – veraltete Parametrisierung 3=
  }}

}}

}}

Einzelnachweise

<references />

{{#ifeq: p | p | | {{#if: 118587404n9203468546832098 | |

}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 118587404 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 118587404 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n92034685 | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n92034685 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 46832098 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 46832098 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung

{{#if: Neumark, Georg | {{#if: | {{#if: deutscher Dichter und Komponist | {{#if: 16. März 1621 | {{#if: Langensalza | {{#if: 8. Juli 1681 | {{#if: Weimar |

Vorlage:Wikidata-Registrierung