Zum Inhalt springen

Hartmann von Brixen

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie

Hartmann von Brixen (* 1090/1091; † 1164) wurde in Oberpolling (Gemeinde Fürstenstein) in der Nähe von Passau als Sohn einer wohlhabenden, aber nicht adeligen Familie geboren. Seine Verehrung als Seliger wurde 1784 päpstlich bestätigt.

Ausbildung

Die Eltern schickten Hartmann ins Stift des Hl. Nikolaus in Passau, wo er von regulierten Augustiner-Chorherren unterrichtet wurde. Dieses Chorherrenstift war von Bischof Altmann von Passau gegründet worden, einer der führenden Persönlichkeiten der Kanonikerreform. Das strenge Stiftsleben muss Hartmann entsprochen haben, denn er trat den Chorherren bei und wurde zum Priester geweiht.

Salzburg

Im Jahr 1123 wurde Hartmann von Erzbischof Konrad I. nach Salzburg geholt, nachdem dessen Versuch, die Reform der Kanoniker durchzusetzen, auf starken Widerstand gestoßen war: Konrad war sogar vorübergehend aus Salzburg verbannt worden. Die unbotmäßigen unregulierten Chorherren des Domstiftes hatten Kaiser Heinrich V. auf ihrer Seite. Nach seiner Rückkehr nach Salzburg gelang es Konrad aber, die Augustinerregel und die drei Ordensgelübde an seinem Domstift einzuführen. Hartmanns Aufgabe war es, Konrad in der Funktion des Domdekans zu unterstützen.

Hartmann schien sich in Salzburg sehr bewährt zu haben, denn schon ca. 1131 wurde er als Propst im wieder errichteten Stift Chiemsee eingesetzt, das sich in der Folgezeit gut entwickelte. Hier sollte er aber nur etwa drei Jahre verbringen, bis er zu seiner nächsten Aufgabe gerufen wurde. Auf Wunsch des Markgrafen Leopold III. ging er nach Klosterneuburg. Das von Leopold gegründete Stift wurde zunächst ebenfalls von weltlichen (unregulierten) Chorherren geführt. Dass der Markgraf nach dem Tod des ersten Propstes seinen 14-jährigen Sohn als Nachfolger einsetzte, muss sich für die Disziplin im Stift als derart grober Fehler erwiesen haben, dass Leopold sich bald an den Erzbischof von Salzburg um Rat wandte. In der Folge wurde Hartmann als Propst eingesetzt und das Stift mit Augustiner-Chorherren belegt: 1134 wurde Klosterneuburg unter päpstlichen Schutz genommen, 1137 erwirkte Hartmann einen Bestätigungs- und Schutzbrief des Papstes.

Brixen

„Hartmann hatte sich bereits in der Erzdiözese Salzburg als Leitfigur der gregorianischen Kirchen- und Klerusreform ausgezeichnet und war schließlich als Propst nach Klosterneuburg berufen worden. Seine Lebensaufgabe erwartete ihn aber in Tirol.“<ref>Sparber: Der selige Hartmann. S. 18–20.</ref> Vermutlich auf Betreiben Konrads wurde er 1140 als Bischof nach Brixen gerufen. Das Hochstift umfasste damals den Großteil des Pustertals, das Eisacktal bis nach Klausen und gegen Kardaun, das Wipptal, das Oberinntal mit Ausnahme des Paznauntals und der Scharnitz sowie das Unterinntal bis zum Ziller.<ref>Riedmann: Geschichte Tirols. S. 34.</ref> Die Stellung als Fürstbischof von Brixen stellt den Höhepunkt der Karriere Hartmanns dar. Sein hohes Ansehen ist dadurch bezeugt, dass Hartmann gemeinsam mit Erzbischof Eberhard I. von Salzburg am 13. Juli 1147 die feierliche Erhebung und Translation der Gebeine von Kaiser Heinrich II. im Bamberger Dom begleitete.<ref>Bitschnau, Obermair: Tiroler Urkundenbuch II/2. S. 58, Nr. 442.</ref>

Datei:Basilika Seckau, Gedenktafel zur Einweihung, 16. September 1164.jpg
Basilika Seckau, frühbarocke Gedenktafel zur Einweihung der Basilika (16. September 1164) durch Bischof Hartmann in der Vorhalle (mit der irrigen Namensangabe Hermann)<ref>Bitschnau, Obermair: Tiroler Urkundenbuch II/2. S. 170–171, Nr. 603.</ref>
Datei:HartmannGrabstein.jpg
Vermuteter Grabstein von Bischof Hartmann (Kreuzgang von Stift Neustift)

Die Auseinandersetzungen zwischen Papst und Kaiser im Kontext des Investiturstreits hatten auch in diesem Bistum ihre Spuren hinterlassen. Durch die Synode zu Brixen von 1080, die die Absetzung Gregors VII. betrieb, war das Ansehen stark geschädigt worden. „Brixen selbst geriet durch diese Bischofsversammlung, die in die Geschichte als ‚Aftersynode‘ eingegangen ist, völlig in Verruf“.<ref>Gelmi: Mittelalter. S. 8–9.</ref> Erst Hartmanns Vorgänger Reginbert hatte begonnen, die ärgsten Missstände zu beseitigen, doch befand sich das Bistum 1140 noch in einem schlechten Zustand. Hartmanns Ziel als Reformer war es, das Brixener Domkapitel zu reformieren, denn auch dort mangelte es an Disziplin. Zunächst versuchte er dies vor allem durch seine Vorbildwirkung zu erreichen. Er feierte täglich die heilige Messe. Angeblich trug er unter schlichtem Obergewand einen Bußgürtel. Zudem berichtet die hagiografisch getönte ‚Vita Beati Hartmanni‘ von strengem Lebenswandel und Selbstgeißelungen. Auch war er ein großer Marienverehrer, der in vielfacher Weise das von seinem Vorgänger zur Benediktinerabtei erhobene Kloster St. Georgenberg förderte, beispielsweise, indem er Kreuzgänge (gemeinsame Pilgerreisen ganzer Pfarreien) dorthin propagierte.

Hartmanns Leben war durch seinen Reformwillen gekennzeichnet, und „im Zusammenhang mit der Kleruserneuerung gründete er auch das Augustinerchorherrenstift Neustift.“<ref>Gelmi: Mittelalter, S. 13</ref> Am 16. September 1164 weihte Bischof Hartmann die romanische Kirche in Seckau ein. Er starb am 23. Dezember 1164 und wurde schon bald danach als Seliger verehrt, im 15. Jahrhundert mitunter sogar als Heiliger dargestellt. Die päpstliche Bestätigung für die Verehrung als Seliger wurde 1784 von Papst Pius VI. erteilt.

Siegel

Bischof Hartmanns Brixner Bischofssiegel (rund), im Jahr 1141 bezeugt, misst im Durchmesser 7,1 cm und zeigt im Bild den auf einem Faltstuhl thronenden Bischof im Ornat en face mit ausgebreiteten Händen, rechts das nach außen gekehrte Pedum, links das geschlossene Evangeliar haltend. Die Umschrift ist zwischen Stableisten angebracht und lautet (abgekürzter Text in Klammern): + HARTMANNVS · D(e)I · GR(ati)A · BRIXINEN(sis) EP(is)C(opvs).<ref>Beschreibung bei Bitschnau, Obermair: Tiroler Urkundenbuch II/2. S. 14, Nr. 391.</ref>

Quellen

Literatur

  • Philipp Nerius Puell: Heiligmäßiger Lebenswandel des seligen Hartmanni, Bischofen zu Brixen in Tyrol. Aus verschiedenen alten Urkunden, bewährten Schriftstellern und Nachrichten versammelt. Brixen 1768.
  • Josef Gelmi: Hartmann (1140–1164): ein Seliger als Bischof von Brixen und Gründer von Kloster Neustift. Weger, Brixen 2015, ISBN 978-88-6563-129-4.
  • Martin Peintner: Kloster Neustift. Augustiner Chorherren in Südtirol. Verlagsanstalt Athesia, Bozen 1985, ISBN 88-7014-376-7.
  • Josef Riedmann: Geschichte Tirols. 3. Auflage. Verlag für Geschichte und Politik, Wien 2001, ISBN 3-486-56553-2.
  • {{#if: Ekkart Sauser|Ekkart Sauser: }}Hartmann von Brixen. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL){{#if:20|. Band 20, Bautz, {{#switch:20

|1=Hamm 1975. 2., unveränderte Auflage. Hamm 1990, ISBN 3-88309-013-1 |2=Hamm 1990, ISBN 3-88309-032-8 |3=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-035-2 |4=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-038-7 |5=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-043-3 |6=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-044-1 |7=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-048-4 |8=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-053-0 |9=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-058-1 |10=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-062-X |11=Herzberg 1996, ISBN 3-88309-064-6 |12=Herzberg 1997, ISBN 3-88309-068-9 |13=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-072-7 |14=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-073-5 |15=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-077-8 |16=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-079-4 |17=Herzberg 2000, ISBN 3-88309-080-8 |18=Herzberg 2001, ISBN 3-88309-086-7 |19=Nordhausen 2001, ISBN 3-88309-089-1 |20=Nordhausen 2002, ISBN 3-88309-091-3 |21=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-110-3 |22=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-133-2 |23=Nordhausen 2004, ISBN 3-88309-155-3 |24=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-247-9 |25=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-332-7 |26=Nordhausen 2006, ISBN 3-88309-354-8 |27=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-393-2 |28=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-413-7 |29=Nordhausen 2008, ISBN 978-3-88309-452-6 |30=Nordhausen 2009, ISBN 978-3-88309-478-6 |31=Nordhausen 2010, ISBN 978-3-88309-544-8 |32=Nordhausen 2011, ISBN 978-3-88309-615-5 |33=Nordhausen 2012, ISBN 978-3-88309-690-2 |34=Nordhausen 2013, ISBN 978-3-88309-766-4 |35=Nordhausen 2014, ISBN 978-3-88309-882-1 |36=Nordhausen 2015, ISBN 978-3-88309-920-0 |37=Nordhausen 2016, ISBN 978-3-95948-142-7 |38=Nordhausen 2017, ISBN 978-3-95948-259-2 |39=Nordhausen 2018, ISBN 978-3-95948-350-6 |40=Nordhausen 2019, ISBN 978-3-95948-426-8 |41=Nordhausen 2020, ISBN 978-3-95948-474-9 |42=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-505-0 |43=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-536-4 |44=Nordhausen 2022, ISBN 978-3-95948-556-2 |45=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-584-5 |46=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-590-6 |47=Nordhausen 2024, ISBN 978-3-689-11006-2 |48=Nordhausen 2025, ISBN 978-3-689-11017-8 }}{{#if:709–711|, Sp. 709–711}}{{#if:|, Sp. {{#iferror:{{#expr:{{{spalten}}}}}|{{{spalten}}}|{{#expr:1*{{{spalten}}}*0}}–{{#expr:-(0*{{{spalten}}}*1)}}}}}}}}{{#if:|}}{{#if:https://web.archive.org/web/20070629213335/http://www.bautz.de/bbkl/h/hartmann_v_b.shtml%7C}}.{{#if: 20 | |{{#ifeq:||}}}}

  • Anselm Sparber: Der selige Hartmann. Bischof von Brixen und Gründer des Chorherrenstiftes Neustift. Brixen 1910.
  • Anselm Sparber (Bearb.): Vita Beati Hartmanni Episcopi Brixinensis (1140–1164) (= Schlern-Schriften, Bd. 46). Wagner, Innsbruck 1940.
  • {{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}{{#ifeq: 0 | 0
   | {{#if: 725
       |
       | Vorlage:NDB – bitte Seitenzahl(en) angeben
     }}{{#if: 129075442
         | {{#if: {{#invoke:URIutil|isDNBvalid|129075442}}
             | {{#if: 
                 | Vorlage:NDB – Wenn GND dann kein SFZ angeben
               }}
             | Vorlage:NDB – GND unzulässig
           }}
         | {{#if: 
             | {{#if: 
                 | {{#ifeq: 325768 | 4526413
                     |
                     | Vorlage:NDB7= ist obsolet, jetzt SFZ=
                   }}
               }}
             | {{#ifeq:  | 1
                 | 
                 | 
               }}
           }}
     }}{{#if: 
         | {{#ifeq: 325768 | 11376103
             |
             | Vorlage:NDBWerktitel= war ein Irrtum, jetzt Werkliste=
           }}
       }}

}}{{#if:

   | {{#if: 
       |
       | 
     }}

}}

| 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }} | 0 | {{ #if:Hartmann, Bischof von Brixen|Hartmann, Bischof von Brixen|Hartmann von Brixen }} | [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb000{{#switch: 10 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }}/images/index.html?seite={{#switch: 10 | 1={{ #expr: 673 + 16 }} | 2={{ #expr: 673 + 2 }} | 3={{ #expr: 673 + 2 }} | 4={{ #expr: 673 + 2 }} | 5={{ #expr: 673 + 2 }} | 6={{ #expr: 673 + 2 }} | 7={{ #expr: 673 + 2 }} | 8={{ #expr: 673 + 2 }} | 9={{#switch: 673 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 673 < 449 | {{ #expr: 673 + 2 }} | {{ #expr: 673 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 673 + 2 }} | 11={{ #expr: 673 + 2 }} | 12={{ #expr: 673 + 2 }} | 13={{ #expr: 673 + 2 }} | 14={{ #expr: 673 + 2 }} | 15={{ #expr: 673 + 2 }} | 16={{ #expr: 673 + 2 }} | 17={{ #expr: 673 + 2 }} | 18={{ #expr: 673 + 2 }} | 19={{ #expr: 673 + 2 }} | 20={{ #expr: 673 + 2 }} | 21={{ #expr: 673 + 2 }} | 22={{ #expr: 673 + 2 }} | 23={{ #expr: 673 + 2 }} | 24={{ #expr: 673 + 2 }} | 25={{ #expr: 673 + 2 }} | 26={{ #expr: 673 + 2 }} | 27={{ #expr: 673 + 2 }} | 28={{ #expr: 673 + 2 }} | 29={{ #expr: 673 + 2 }} | 30={{ #expr: 673 + 2 }} | 31={{ #expr: 673 + 2 }} | 32={{ #expr: 673 + 2 }} | 33={{ #expr: 673 + 2 }} | 34={{ #expr: 673 + 2 }} | 35={{ #expr: 673 + 2 }} | 36={{ #expr: 673 + 2 }} | 37={{ #expr: 673 + 2 }} | 38={{ #expr: 673 + 2 }} | 39={{ #expr: 673 + 2 }} | 40={{ #expr: 673 + 2 }} | 41={{ #expr: 673 + 2 }} | 42={{ #expr: 673 + 2 }} | 43={{ #expr: 673 + 2 }} | 44={{ #expr: 673 + 2 }} | 45={{ #expr: 673 + 6 }} | 46={{ #expr: 673 + 2 }} | 47={{ #expr: 673 + 2 }} | 48={{ #expr: 673 + 2 }} | 49={{ #expr: 673 + 2 }} | 50={{ #expr: 673 + 2 }} | 51={{ #expr: 673 + 2 }} | 52={{ #expr: 673 + 2 }} | 53={{ #expr: 673 + 2 }} | 54={{ #expr: 673 + 2 }} | 55={{ #expr: 673 + 3 }} | 56=673 | #default = 673 }} {{ #if:Hartmann, Bischof von Brixen|Hartmann, Bischof von Brixen|Hartmann von Brixen }}] }} }}{{#ifeq:Vorlage:Str rightc|.||.}} In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 10, Duncker & Humblot, Leipzig {{#switch: 10 | 1=1875 | 2=1875 | 3=1876 | 4=1876 | 5=1877 | 6=1877 | 7=1877 | 8=1878 | 9=1879 | 10=1879 | 11=1880 | 12=1880 | 13=1881 | 14=1881 | 15=1882 | 16=1882 | 17=1883 | 18=1883 | 19=1884 | 20=1884 | 21=1885 | 22=1885 | 23=1886 | 24=1887 | 25=1887 | 26=1888 | 27=1888 | 28=1889 | 29=1889 | 30=1890 | 31=1890 | 32=1891 | 33=1891 | 34=1892 | 35=1893 | 36=1893 | 37=1894 | 38=1894 | 39=1895 | 40=1896 | 41=1896 | 42=1897 | 43=1898 | 44=1898 | 45=1900 | 46=1902 | 47=1903 | 48=1904 | 49=1904 | 50=1905 | 51=1906 | 52=1906 | 53=1907 | 54=1908 | 55=1910 | 56=1912 | #default = Vorlage:ADB – bitte Band und Seitenzahlen korrekt angeben{{#ifeq:0|0|}} }}, S. 673{{ #if:675 | {{ #ifexpr: {{#switch: 10 | 1={{ #expr: 673 + 16 }} | 2={{ #expr: 673 + 2 }} | 3={{ #expr: 673 + 2 }} | 4={{ #expr: 673 + 2 }} | 5={{ #expr: 673 + 2 }} | 6={{ #expr: 673 + 2 }} | 7={{ #expr: 673 + 2 }} | 8={{ #expr: 673 + 2 }} | 9={{#switch: 673 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 673 < 449 | {{ #expr: 673 + 2 }} | {{ #expr: 673 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 673 + 2 }} | 11={{ #expr: 673 + 2 }} | 12={{ #expr: 673 + 2 }} | 13={{ #expr: 673 + 2 }} | 14={{ #expr: 673 + 2 }} | 15={{ #expr: 673 + 2 }} | 16={{ #expr: 673 + 2 }} | 17={{ #expr: 673 + 2 }} | 18={{ #expr: 673 + 2 }} | 19={{ #expr: 673 + 2 }} | 20={{ #expr: 673 + 2 }} | 21={{ #expr: 673 + 2 }} | 22={{ #expr: 673 + 2 }} | 23={{ #expr: 673 + 2 }} | 24={{ #expr: 673 + 2 }} | 25={{ #expr: 673 + 2 }} | 26={{ #expr: 673 + 2 }} | 27={{ #expr: 673 + 2 }} | 28={{ #expr: 673 + 2 }} | 29={{ #expr: 673 + 2 }} | 30={{ #expr: 673 + 2 }} | 31={{ #expr: 673 + 2 }} | 32={{ #expr: 673 + 2 }} | 33={{ #expr: 673 + 2 }} | 34={{ #expr: 673 + 2 }} | 35={{ #expr: 673 + 2 }} | 36={{ #expr: 673 + 2 }} | 37={{ #expr: 673 + 2 }} | 38={{ #expr: 673 + 2 }} | 39={{ #expr: 673 + 2 }} | 40={{ #expr: 673 + 2 }} | 41={{ #expr: 673 + 2 }} | 42={{ #expr: 673 + 2 }} | 43={{ #expr: 673 + 2 }} | 44={{ #expr: 673 + 2 }} | 45={{ #expr: 673 + 6 }} | 46={{ #expr: 673 + 2 }} | 47={{ #expr: 673 + 2 }} | 48={{ #expr: 673 + 2 }} | 49={{ #expr: 673 + 2 }} | 50={{ #expr: 673 + 2 }} | 51={{ #expr: 673 + 2 }} | 52={{ #expr: 673 + 2 }} | 53={{ #expr: 673 + 2 }} | 54={{ #expr: 673 + 2 }} | 55={{ #expr: 673 + 3 }} | 56=673 | #default = 673 }} != {{#switch: 10 | 1={{ #expr: 675 + 16 }} | 2={{ #expr: 675 + 2 }} | 3={{ #expr: 675 + 2 }} | 4={{ #expr: 675 + 2 }} | 5={{ #expr: 675 + 2 }} | 6={{ #expr: 675 + 2 }} | 7={{ #expr: 675 + 2 }} | 8={{ #expr: 675 + 2 }} | 9={{#switch: 675 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 675 < 449 | {{ #expr: 675 + 2 }} | {{ #expr: 675 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 675 + 2 }} | 11={{ #expr: 675 + 2 }} | 12={{ #expr: 675 + 2 }} | 13={{ #expr: 675 + 2 }} | 14={{ #expr: 675 + 2 }} | 15={{ #expr: 675 + 2 }} | 16={{ #expr: 675 + 2 }} | 17={{ #expr: 675 + 2 }} | 18={{ #expr: 675 + 2 }} | 19={{ #expr: 675 + 2 }} | 20={{ #expr: 675 + 2 }} | 21={{ #expr: 675 + 2 }} | 22={{ #expr: 675 + 2 }} | 23={{ #expr: 675 + 2 }} | 24={{ #expr: 675 + 2 }} | 25={{ #expr: 675 + 2 }} | 26={{ #expr: 675 + 2 }} | 27={{ #expr: 675 + 2 }} | 28={{ #expr: 675 + 2 }} | 29={{ #expr: 675 + 2 }} | 30={{ #expr: 675 + 2 }} | 31={{ #expr: 675 + 2 }} | 32={{ #expr: 675 + 2 }} | 33={{ #expr: 675 + 2 }} | 34={{ #expr: 675 + 2 }} | 35={{ #expr: 675 + 2 }} | 36={{ #expr: 675 + 2 }} | 37={{ #expr: 675 + 2 }} | 38={{ #expr: 675 + 2 }} | 39={{ #expr: 675 + 2 }} | 40={{ #expr: 675 + 2 }} | 41={{ #expr: 675 + 2 }} | 42={{ #expr: 675 + 2 }} | 43={{ #expr: 675 + 2 }} | 44={{ #expr: 675 + 2 }} | 45={{ #expr: 675 + 6 }} | 46={{ #expr: 675 + 2 }} | 47={{ #expr: 675 + 2 }} | 48={{ #expr: 675 + 2 }} | 49={{ #expr: 675 + 2 }} | 50={{ #expr: 675 + 2 }} | 51={{ #expr: 675 + 2 }} | 52={{ #expr: 675 + 2 }} | 53={{ #expr: 675 + 2 }} | 54={{ #expr: 675 + 2 }} | 55={{ #expr: 675 + 3 }} | 56=675 | #default = 675 }} |{{ #ifexpr: {{#switch: 10 | 1={{ #expr: 675 + 16 }} | 2={{ #expr: 675 + 2 }} | 3={{ #expr: 675 + 2 }} | 4={{ #expr: 675 + 2 }} | 5={{ #expr: 675 + 2 }} | 6={{ #expr: 675 + 2 }} | 7={{ #expr: 675 + 2 }} | 8={{ #expr: 675 + 2 }} | 9={{#switch: 675 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 675 < 449 | {{ #expr: 675 + 2 }} | {{ #expr: 675 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 675 + 2 }} | 11={{ #expr: 675 + 2 }} | 12={{ #expr: 675 + 2 }} | 13={{ #expr: 675 + 2 }} | 14={{ #expr: 675 + 2 }} | 15={{ #expr: 675 + 2 }} | 16={{ #expr: 675 + 2 }} | 17={{ #expr: 675 + 2 }} | 18={{ #expr: 675 + 2 }} | 19={{ #expr: 675 + 2 }} | 20={{ #expr: 675 + 2 }} | 21={{ #expr: 675 + 2 }} | 22={{ #expr: 675 + 2 }} | 23={{ #expr: 675 + 2 }} | 24={{ #expr: 675 + 2 }} | 25={{ #expr: 675 + 2 }} | 26={{ #expr: 675 + 2 }} | 27={{ #expr: 675 + 2 }} | 28={{ #expr: 675 + 2 }} | 29={{ #expr: 675 + 2 }} | 30={{ #expr: 675 + 2 }} | 31={{ #expr: 675 + 2 }} | 32={{ #expr: 675 + 2 }} | 33={{ #expr: 675 + 2 }} | 34={{ #expr: 675 + 2 }} | 35={{ #expr: 675 + 2 }} | 36={{ #expr: 675 + 2 }} | 37={{ #expr: 675 + 2 }} | 38={{ #expr: 675 + 2 }} | 39={{ #expr: 675 + 2 }} | 40={{ #expr: 675 + 2 }} | 41={{ #expr: 675 + 2 }} | 42={{ #expr: 675 + 2 }} | 43={{ #expr: 675 + 2 }} | 44={{ #expr: 675 + 2 }} | 45={{ #expr: 675 + 6 }} | 46={{ #expr: 675 + 2 }} | 47={{ #expr: 675 + 2 }} | 48={{ #expr: 675 + 2 }} | 49={{ #expr: 675 + 2 }} | 50={{ #expr: 675 + 2 }} | 51={{ #expr: 675 + 2 }} | 52={{ #expr: 675 + 2 }} | 53={{ #expr: 675 + 2 }} | 54={{ #expr: 675 + 2 }} | 55={{ #expr: 675 + 3 }} | 56=675 | #default = 675 }} = {{ #expr: {{#switch: 10 | 1={{ #expr: 673 + 16 }} | 2={{ #expr: 673 + 2 }} | 3={{ #expr: 673 + 2 }} | 4={{ #expr: 673 + 2 }} | 5={{ #expr: 673 + 2 }} | 6={{ #expr: 673 + 2 }} | 7={{ #expr: 673 + 2 }} | 8={{ #expr: 673 + 2 }} | 9={{#switch: 673 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 673 < 449 | {{ #expr: 673 + 2 }} | {{ #expr: 673 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 673 + 2 }} | 11={{ #expr: 673 + 2 }} | 12={{ #expr: 673 + 2 }} | 13={{ #expr: 673 + 2 }} | 14={{ #expr: 673 + 2 }} | 15={{ #expr: 673 + 2 }} | 16={{ #expr: 673 + 2 }} | 17={{ #expr: 673 + 2 }} | 18={{ #expr: 673 + 2 }} | 19={{ #expr: 673 + 2 }} | 20={{ #expr: 673 + 2 }} | 21={{ #expr: 673 + 2 }} | 22={{ #expr: 673 + 2 }} | 23={{ #expr: 673 + 2 }} | 24={{ #expr: 673 + 2 }} | 25={{ #expr: 673 + 2 }} | 26={{ #expr: 673 + 2 }} | 27={{ #expr: 673 + 2 }} | 28={{ #expr: 673 + 2 }} | 29={{ #expr: 673 + 2 }} | 30={{ #expr: 673 + 2 }} | 31={{ #expr: 673 + 2 }} | 32={{ #expr: 673 + 2 }} | 33={{ #expr: 673 + 2 }} | 34={{ #expr: 673 + 2 }} | 35={{ #expr: 673 + 2 }} | 36={{ #expr: 673 + 2 }} | 37={{ #expr: 673 + 2 }} | 38={{ #expr: 673 + 2 }} | 39={{ #expr: 673 + 2 }} | 40={{ #expr: 673 + 2 }} | 41={{ #expr: 673 + 2 }} | 42={{ #expr: 673 + 2 }} | 43={{ #expr: 673 + 2 }} | 44={{ #expr: 673 + 2 }} | 45={{ #expr: 673 + 6 }} | 46={{ #expr: 673 + 2 }} | 47={{ #expr: 673 + 2 }} | 48={{ #expr: 673 + 2 }} | 49={{ #expr: 673 + 2 }} | 50={{ #expr: 673 + 2 }} | 51={{ #expr: 673 + 2 }} | 52={{ #expr: 673 + 2 }} | 53={{ #expr: 673 + 2 }} | 54={{ #expr: 673 + 2 }} | 55={{ #expr: 673 + 3 }} | 56=673 | #default = 673 }} + 1 }} | f|–675}}|}} |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{ #if:ADB:Hartmann (Bischof von Brixen)||{{#ifeq:0|0|}}}}

Weblinks

[{{canonicalurl:Commons:Category:{{#if:|{{{1}}}|Hartmann von Brixen}}|uselang=de}} Commons: {{#if:|{{{2}}}|{{#if:|{{{1}}}|{{#invoke:WLink|getArticleBase}}}}}}]{{#switch:1

|X|x= |0|-= |S|s= – Sammlung von Bildern |1|= – Sammlung von Bildern{{#if:

    | {{#switch: {{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}/{{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}
        |1/=  und Videos
        |1/1=, Videos und Audiodateien
        |/1=  und Audiodateien}}
    | , Videos und Audiodateien
  }}

|#default= – }}{{#if:

   | {{#ifeq: {{#invoke:Str|left||9}} 
       | category: 
| FEHLER: Ohne Category: angeben!}}}}

Vorlage:Wikidata-Registrierung

Fußnoten

<references />

Vorlage:Navigationsleiste Bischöfe von Brixen (365–1179)

{{#ifeq: p | p | | {{#if: 12907544289784511 | |

}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 129075442 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 129075442 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 89784511 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 89784511 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung

{{#if: Hartmann von Brixen | {{#if: | {{#if: Fürstbischof | {{#if: 1090 oder 1091 | {{#if: bei Passau | {{#if: 23. Dezember 1164 | {{#if: |

Vorlage:Wikidata-Registrierung