Zum Inhalt springen

Heinrich Roll

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie

Heinrich Roll (Hendric(k) Rol) auch Heinrich von Hilversum (* zu Beginn des 16. Jahrhunderts in Grave an der Maas; † Herbst 1534 in Maastricht; hingerichtet) war ein Täuferprediger in Münster.

Leben

Das genaue Geburtsjahr von Heinrich Roll ist nicht bekannt. Er war Mönch im Karmeliterkloster von Haarlem, wo er mit reformatorischen Ideen in Berührung kam. Nach dem Austritt aus dem Kloster wurde er Kaplan in IJsselstein (Utrecht). Im Sommer 1531 verkehrte er im Hause von Wolfgang Capito in Straßburg und traf mit Martin Bucer, Bernhard Rothmann und Kaspar von Schwenckfeld zusammen. Im Frühjahr 1532 hielt sich Roll in Wassenberg im Herzogtum Jülich auf. Von hier zog er zusammen mit anderen Wassenberger Prädikanten nach Münster, wo unter Bernd Rothmann und Bernd Knipperdolling eine lutherisch geprägte Reformation durchgeführt worden war. Er wurde Prediger an der St.-Aegidii-Kirche. Unter dem Einfluss von Roll, der die zwinglianische Abendmahlslehre vertrat, setzte sich ein neues Sakramentsverständnis durch, das den partnerschaftlich geschlossenen Bund zwischen Gott und Mensch zu Ausdruck brachte.<ref>Willen de Bakker: Bernhard Rothmann. Die Dialektik der Radikalisierung in Münster. In: Hans-Jürgen Goertz (Hrsg.): Radikale Reformatoren. München 1978, S. 172.</ref> Als Roll und seine Anhänger die neue Sakramentslehre auch auf die Gläubigentaufe ausweiteten, regte sich der Widerstand in der Bevölkerung und im Rat der Stadt. Roll wurde im November 1533 aus Münster ausgewiesen. Bereits im Januar 1534 hielt er sich wieder in der Stadt auf und empfing zusammen mit Rothmann die Taufe. Roll begann nun selber Gläubige zu taufen, so zum Beispiel Gerhard Westerburg. Im Februar 1534 wurde er als apostolischer Sendbote von der Gemeinde Christi zu Münster auf die Reise gesandt. Er begab sich in die Niederlande und wurde im Herbst 1534 in Maastricht aufgegriffen. Bald danach wurde er in auf dem Scheiterhaufen verbrannt. Ein paar Jahrhunderte lang dachte man, dass Rol in Utrecht verhaftet und hingerichtet worden sei. Denn beide Städte wurden Trajectum genannt: Trajectum ad Mosam (Traj. superius) und Trajectum ad Rhenum (Traj. inferius oder Ultrajectum). Da aber sein Wirken in Maastricht durch viele Dokumente belegt ist, besteht hierüber kein Zweifel mehr.<ref>W. Bax, Het protestantisme in het bisdom Luik en vooral te Maastricht 1505-1557 Bd. 1 von 2, ’s-Gravenhage Martinus Nijhoff 1937, S. 96</ref>

Heinrich Roll gilt zusammen mit Rothmann als einer der maßgebenden Vertreter der münsterschen Täufer vor dem Auftreten von Jan Matthys.<ref>Richard van Dülmen: Reformation als Reformation, München 1977. S. 179.</ref> Ob er eher der revolutionären Richtung von Jan Matthys zugerechnet werden kann oder ob er wegen seiner pazifistischen Haltung Münster verlassen hatte, kann nur schwer beurteilt werden.

Werke

  • Die Slotel van dat Secreet des Nachtmaels onses Heren Jesu Christi, 1531/32
  • Bekenntnisse von beyden Sacramenten, Doepe vnde Nachtmaele, der Praedicanten tho Munster. 1533 (zusammen mit Bernhard Rothmann)

Literatur

| 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }} | 0 | {{ #if:Roll, Heinrich|Roll, Heinrich|Heinrich Roll }} | [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb000{{#switch: 29 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }}/images/index.html?seite={{#switch: 29 | 1={{ #expr: 75 + 16 }} | 2={{ #expr: 75 + 2 }} | 3={{ #expr: 75 + 2 }} | 4={{ #expr: 75 + 2 }} | 5={{ #expr: 75 + 2 }} | 6={{ #expr: 75 + 2 }} | 7={{ #expr: 75 + 2 }} | 8={{ #expr: 75 + 2 }} | 9={{#switch: 75 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 75 < 449 | {{ #expr: 75 + 2 }} | {{ #expr: 75 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 75 + 2 }} | 11={{ #expr: 75 + 2 }} | 12={{ #expr: 75 + 2 }} | 13={{ #expr: 75 + 2 }} | 14={{ #expr: 75 + 2 }} | 15={{ #expr: 75 + 2 }} | 16={{ #expr: 75 + 2 }} | 17={{ #expr: 75 + 2 }} | 18={{ #expr: 75 + 2 }} | 19={{ #expr: 75 + 2 }} | 20={{ #expr: 75 + 2 }} | 21={{ #expr: 75 + 2 }} | 22={{ #expr: 75 + 2 }} | 23={{ #expr: 75 + 2 }} | 24={{ #expr: 75 + 2 }} | 25={{ #expr: 75 + 2 }} | 26={{ #expr: 75 + 2 }} | 27={{ #expr: 75 + 2 }} | 28={{ #expr: 75 + 2 }} | 29={{ #expr: 75 + 2 }} | 30={{ #expr: 75 + 2 }} | 31={{ #expr: 75 + 2 }} | 32={{ #expr: 75 + 2 }} | 33={{ #expr: 75 + 2 }} | 34={{ #expr: 75 + 2 }} | 35={{ #expr: 75 + 2 }} | 36={{ #expr: 75 + 2 }} | 37={{ #expr: 75 + 2 }} | 38={{ #expr: 75 + 2 }} | 39={{ #expr: 75 + 2 }} | 40={{ #expr: 75 + 2 }} | 41={{ #expr: 75 + 2 }} | 42={{ #expr: 75 + 2 }} | 43={{ #expr: 75 + 2 }} | 44={{ #expr: 75 + 2 }} | 45={{ #expr: 75 + 6 }} | 46={{ #expr: 75 + 2 }} | 47={{ #expr: 75 + 2 }} | 48={{ #expr: 75 + 2 }} | 49={{ #expr: 75 + 2 }} | 50={{ #expr: 75 + 2 }} | 51={{ #expr: 75 + 2 }} | 52={{ #expr: 75 + 2 }} | 53={{ #expr: 75 + 2 }} | 54={{ #expr: 75 + 2 }} | 55={{ #expr: 75 + 3 }} | 56=75 | #default = 75 }} {{ #if:Roll, Heinrich|Roll, Heinrich|Heinrich Roll }}] }} }}{{#ifeq:Vorlage:Str rightc|.||.}} In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 29, Duncker & Humblot, Leipzig {{#switch: 29 | 1=1875 | 2=1875 | 3=1876 | 4=1876 | 5=1877 | 6=1877 | 7=1877 | 8=1878 | 9=1879 | 10=1879 | 11=1880 | 12=1880 | 13=1881 | 14=1881 | 15=1882 | 16=1882 | 17=1883 | 18=1883 | 19=1884 | 20=1884 | 21=1885 | 22=1885 | 23=1886 | 24=1887 | 25=1887 | 26=1888 | 27=1888 | 28=1889 | 29=1889 | 30=1890 | 31=1890 | 32=1891 | 33=1891 | 34=1892 | 35=1893 | 36=1893 | 37=1894 | 38=1894 | 39=1895 | 40=1896 | 41=1896 | 42=1897 | 43=1898 | 44=1898 | 45=1900 | 46=1902 | 47=1903 | 48=1904 | 49=1904 | 50=1905 | 51=1906 | 52=1906 | 53=1907 | 54=1908 | 55=1910 | 56=1912 | #default = Vorlage:ADB – bitte Band und Seitenzahlen korrekt angeben{{#ifeq:0|0|}} }}, S. 75{{ #if:76 | {{ #ifexpr: {{#switch: 29 | 1={{ #expr: 75 + 16 }} | 2={{ #expr: 75 + 2 }} | 3={{ #expr: 75 + 2 }} | 4={{ #expr: 75 + 2 }} | 5={{ #expr: 75 + 2 }} | 6={{ #expr: 75 + 2 }} | 7={{ #expr: 75 + 2 }} | 8={{ #expr: 75 + 2 }} | 9={{#switch: 75 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 75 < 449 | {{ #expr: 75 + 2 }} | {{ #expr: 75 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 75 + 2 }} | 11={{ #expr: 75 + 2 }} | 12={{ #expr: 75 + 2 }} | 13={{ #expr: 75 + 2 }} | 14={{ #expr: 75 + 2 }} | 15={{ #expr: 75 + 2 }} | 16={{ #expr: 75 + 2 }} | 17={{ #expr: 75 + 2 }} | 18={{ #expr: 75 + 2 }} | 19={{ #expr: 75 + 2 }} | 20={{ #expr: 75 + 2 }} | 21={{ #expr: 75 + 2 }} | 22={{ #expr: 75 + 2 }} | 23={{ #expr: 75 + 2 }} | 24={{ #expr: 75 + 2 }} | 25={{ #expr: 75 + 2 }} | 26={{ #expr: 75 + 2 }} | 27={{ #expr: 75 + 2 }} | 28={{ #expr: 75 + 2 }} | 29={{ #expr: 75 + 2 }} | 30={{ #expr: 75 + 2 }} | 31={{ #expr: 75 + 2 }} | 32={{ #expr: 75 + 2 }} | 33={{ #expr: 75 + 2 }} | 34={{ #expr: 75 + 2 }} | 35={{ #expr: 75 + 2 }} | 36={{ #expr: 75 + 2 }} | 37={{ #expr: 75 + 2 }} | 38={{ #expr: 75 + 2 }} | 39={{ #expr: 75 + 2 }} | 40={{ #expr: 75 + 2 }} | 41={{ #expr: 75 + 2 }} | 42={{ #expr: 75 + 2 }} | 43={{ #expr: 75 + 2 }} | 44={{ #expr: 75 + 2 }} | 45={{ #expr: 75 + 6 }} | 46={{ #expr: 75 + 2 }} | 47={{ #expr: 75 + 2 }} | 48={{ #expr: 75 + 2 }} | 49={{ #expr: 75 + 2 }} | 50={{ #expr: 75 + 2 }} | 51={{ #expr: 75 + 2 }} | 52={{ #expr: 75 + 2 }} | 53={{ #expr: 75 + 2 }} | 54={{ #expr: 75 + 2 }} | 55={{ #expr: 75 + 3 }} | 56=75 | #default = 75 }} != {{#switch: 29 | 1={{ #expr: 76 + 16 }} | 2={{ #expr: 76 + 2 }} | 3={{ #expr: 76 + 2 }} | 4={{ #expr: 76 + 2 }} | 5={{ #expr: 76 + 2 }} | 6={{ #expr: 76 + 2 }} | 7={{ #expr: 76 + 2 }} | 8={{ #expr: 76 + 2 }} | 9={{#switch: 76 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 76 < 449 | {{ #expr: 76 + 2 }} | {{ #expr: 76 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 76 + 2 }} | 11={{ #expr: 76 + 2 }} | 12={{ #expr: 76 + 2 }} | 13={{ #expr: 76 + 2 }} | 14={{ #expr: 76 + 2 }} | 15={{ #expr: 76 + 2 }} | 16={{ #expr: 76 + 2 }} | 17={{ #expr: 76 + 2 }} | 18={{ #expr: 76 + 2 }} | 19={{ #expr: 76 + 2 }} | 20={{ #expr: 76 + 2 }} | 21={{ #expr: 76 + 2 }} | 22={{ #expr: 76 + 2 }} | 23={{ #expr: 76 + 2 }} | 24={{ #expr: 76 + 2 }} | 25={{ #expr: 76 + 2 }} | 26={{ #expr: 76 + 2 }} | 27={{ #expr: 76 + 2 }} | 28={{ #expr: 76 + 2 }} | 29={{ #expr: 76 + 2 }} | 30={{ #expr: 76 + 2 }} | 31={{ #expr: 76 + 2 }} | 32={{ #expr: 76 + 2 }} | 33={{ #expr: 76 + 2 }} | 34={{ #expr: 76 + 2 }} | 35={{ #expr: 76 + 2 }} | 36={{ #expr: 76 + 2 }} | 37={{ #expr: 76 + 2 }} | 38={{ #expr: 76 + 2 }} | 39={{ #expr: 76 + 2 }} | 40={{ #expr: 76 + 2 }} | 41={{ #expr: 76 + 2 }} | 42={{ #expr: 76 + 2 }} | 43={{ #expr: 76 + 2 }} | 44={{ #expr: 76 + 2 }} | 45={{ #expr: 76 + 6 }} | 46={{ #expr: 76 + 2 }} | 47={{ #expr: 76 + 2 }} | 48={{ #expr: 76 + 2 }} | 49={{ #expr: 76 + 2 }} | 50={{ #expr: 76 + 2 }} | 51={{ #expr: 76 + 2 }} | 52={{ #expr: 76 + 2 }} | 53={{ #expr: 76 + 2 }} | 54={{ #expr: 76 + 2 }} | 55={{ #expr: 76 + 3 }} | 56=76 | #default = 76 }} |{{ #ifexpr: {{#switch: 29 | 1={{ #expr: 76 + 16 }} | 2={{ #expr: 76 + 2 }} | 3={{ #expr: 76 + 2 }} | 4={{ #expr: 76 + 2 }} | 5={{ #expr: 76 + 2 }} | 6={{ #expr: 76 + 2 }} | 7={{ #expr: 76 + 2 }} | 8={{ #expr: 76 + 2 }} | 9={{#switch: 76 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 76 < 449 | {{ #expr: 76 + 2 }} | {{ #expr: 76 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 76 + 2 }} | 11={{ #expr: 76 + 2 }} | 12={{ #expr: 76 + 2 }} | 13={{ #expr: 76 + 2 }} | 14={{ #expr: 76 + 2 }} | 15={{ #expr: 76 + 2 }} | 16={{ #expr: 76 + 2 }} | 17={{ #expr: 76 + 2 }} | 18={{ #expr: 76 + 2 }} | 19={{ #expr: 76 + 2 }} | 20={{ #expr: 76 + 2 }} | 21={{ #expr: 76 + 2 }} | 22={{ #expr: 76 + 2 }} | 23={{ #expr: 76 + 2 }} | 24={{ #expr: 76 + 2 }} | 25={{ #expr: 76 + 2 }} | 26={{ #expr: 76 + 2 }} | 27={{ #expr: 76 + 2 }} | 28={{ #expr: 76 + 2 }} | 29={{ #expr: 76 + 2 }} | 30={{ #expr: 76 + 2 }} | 31={{ #expr: 76 + 2 }} | 32={{ #expr: 76 + 2 }} | 33={{ #expr: 76 + 2 }} | 34={{ #expr: 76 + 2 }} | 35={{ #expr: 76 + 2 }} | 36={{ #expr: 76 + 2 }} | 37={{ #expr: 76 + 2 }} | 38={{ #expr: 76 + 2 }} | 39={{ #expr: 76 + 2 }} | 40={{ #expr: 76 + 2 }} | 41={{ #expr: 76 + 2 }} | 42={{ #expr: 76 + 2 }} | 43={{ #expr: 76 + 2 }} | 44={{ #expr: 76 + 2 }} | 45={{ #expr: 76 + 6 }} | 46={{ #expr: 76 + 2 }} | 47={{ #expr: 76 + 2 }} | 48={{ #expr: 76 + 2 }} | 49={{ #expr: 76 + 2 }} | 50={{ #expr: 76 + 2 }} | 51={{ #expr: 76 + 2 }} | 52={{ #expr: 76 + 2 }} | 53={{ #expr: 76 + 2 }} | 54={{ #expr: 76 + 2 }} | 55={{ #expr: 76 + 3 }} | 56=76 | #default = 76 }} = {{ #expr: {{#switch: 29 | 1={{ #expr: 75 + 16 }} | 2={{ #expr: 75 + 2 }} | 3={{ #expr: 75 + 2 }} | 4={{ #expr: 75 + 2 }} | 5={{ #expr: 75 + 2 }} | 6={{ #expr: 75 + 2 }} | 7={{ #expr: 75 + 2 }} | 8={{ #expr: 75 + 2 }} | 9={{#switch: 75 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 75 < 449 | {{ #expr: 75 + 2 }} | {{ #expr: 75 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 75 + 2 }} | 11={{ #expr: 75 + 2 }} | 12={{ #expr: 75 + 2 }} | 13={{ #expr: 75 + 2 }} | 14={{ #expr: 75 + 2 }} | 15={{ #expr: 75 + 2 }} | 16={{ #expr: 75 + 2 }} | 17={{ #expr: 75 + 2 }} | 18={{ #expr: 75 + 2 }} | 19={{ #expr: 75 + 2 }} | 20={{ #expr: 75 + 2 }} | 21={{ #expr: 75 + 2 }} | 22={{ #expr: 75 + 2 }} | 23={{ #expr: 75 + 2 }} | 24={{ #expr: 75 + 2 }} | 25={{ #expr: 75 + 2 }} | 26={{ #expr: 75 + 2 }} | 27={{ #expr: 75 + 2 }} | 28={{ #expr: 75 + 2 }} | 29={{ #expr: 75 + 2 }} | 30={{ #expr: 75 + 2 }} | 31={{ #expr: 75 + 2 }} | 32={{ #expr: 75 + 2 }} | 33={{ #expr: 75 + 2 }} | 34={{ #expr: 75 + 2 }} | 35={{ #expr: 75 + 2 }} | 36={{ #expr: 75 + 2 }} | 37={{ #expr: 75 + 2 }} | 38={{ #expr: 75 + 2 }} | 39={{ #expr: 75 + 2 }} | 40={{ #expr: 75 + 2 }} | 41={{ #expr: 75 + 2 }} | 42={{ #expr: 75 + 2 }} | 43={{ #expr: 75 + 2 }} | 44={{ #expr: 75 + 2 }} | 45={{ #expr: 75 + 6 }} | 46={{ #expr: 75 + 2 }} | 47={{ #expr: 75 + 2 }} | 48={{ #expr: 75 + 2 }} | 49={{ #expr: 75 + 2 }} | 50={{ #expr: 75 + 2 }} | 51={{ #expr: 75 + 2 }} | 52={{ #expr: 75 + 2 }} | 53={{ #expr: 75 + 2 }} | 54={{ #expr: 75 + 2 }} | 55={{ #expr: 75 + 3 }} | 56=75 | #default = 75 }} + 1 }} | f|–76}}|}} |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{ #if:ADB:Roll, Heinrich||{{#ifeq:0|0|}}}}

|1=Hamm 1975. 2., unveränderte Auflage. Hamm 1990, ISBN 3-88309-013-1 |2=Hamm 1990, ISBN 3-88309-032-8 |3=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-035-2 |4=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-038-7 |5=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-043-3 |6=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-044-1 |7=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-048-4 |8=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-053-0 |9=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-058-1 |10=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-062-X |11=Herzberg 1996, ISBN 3-88309-064-6 |12=Herzberg 1997, ISBN 3-88309-068-9 |13=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-072-7 |14=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-073-5 |15=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-077-8 |16=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-079-4 |17=Herzberg 2000, ISBN 3-88309-080-8 |18=Herzberg 2001, ISBN 3-88309-086-7 |19=Nordhausen 2001, ISBN 3-88309-089-1 |20=Nordhausen 2002, ISBN 3-88309-091-3 |21=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-110-3 |22=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-133-2 |23=Nordhausen 2004, ISBN 3-88309-155-3 |24=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-247-9 |25=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-332-7 |26=Nordhausen 2006, ISBN 3-88309-354-8 |27=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-393-2 |28=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-413-7 |29=Nordhausen 2008, ISBN 978-3-88309-452-6 |30=Nordhausen 2009, ISBN 978-3-88309-478-6 |31=Nordhausen 2010, ISBN 978-3-88309-544-8 |32=Nordhausen 2011, ISBN 978-3-88309-615-5 |33=Nordhausen 2012, ISBN 978-3-88309-690-2 |34=Nordhausen 2013, ISBN 978-3-88309-766-4 |35=Nordhausen 2014, ISBN 978-3-88309-882-1 |36=Nordhausen 2015, ISBN 978-3-88309-920-0 |37=Nordhausen 2016, ISBN 978-3-95948-142-7 |38=Nordhausen 2017, ISBN 978-3-95948-259-2 |39=Nordhausen 2018, ISBN 978-3-95948-350-6 |40=Nordhausen 2019, ISBN 978-3-95948-426-8 |41=Nordhausen 2020, ISBN 978-3-95948-474-9 |42=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-505-0 |43=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-536-4 |44=Nordhausen 2022, ISBN 978-3-95948-556-2 |45=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-584-5 |46=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-590-6 |47=Nordhausen 2024, ISBN 978-3-689-11006-2 |48=Nordhausen 2025, ISBN 978-3-689-11017-8 }}{{#if:|, Sp. }}{{#if:617-619|, Sp. {{#iferror:{{#expr:617-619}}|617-619|{{#expr:1*617-619*0}}–{{#expr:-(0*617-619*1)}}}}}}}}{{#if:|}}{{#if:https://web.archive.org/web/20070613145924/http://www.bautz.de/bbkl/r/roll_h.shtml%7C}}.{{#if: 8 | |{{#ifeq:||}}}}

Weblinks

Einzelnachweise

<references />

{{#ifeq: p | p | | {{#if: 13801522886169285 | |

}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 138015228 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 138015228 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 86169285 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 86169285 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung

{{#if: Roll, Heinrich | {{#if: Rol, Hendrick | {{#if: Prediger der Täufer in Wassenberg, Münster und Maastricht | {{#if: 16. Jahrhundert | {{#if: Grave an der Maas | {{#if: 1534 | {{#if: Maastricht |

Vorlage:Wikidata-Registrierung