Johann Jacob Spreng
Johann Jacob Spreng (* 31. Dezember 1699 in Basel; † 24. Mai 1768 ebenda) war ein Schweizer Theologe und Professor für Griechisch an der Universität Basel. Er ist bekannt als Verfasser einer handschriftlichen Sammlung von Basler Mundartausdrücken.
Leben
Spreng wurde nach dem Studium der Theologie Hauslehrer, 1724 wurde er von Karl VI. in Wien zum kaiserlichen Poeten gekrönt und war später Geistlicher in Württemberg und in der Pfalz. 1742 kehrte er nach Basel zurück, wurde 1743 ausserordentlicher Professor für Eloquenz und deutsche Poesie. 1754 wurde er ausserordentlicher Professor der Schweizergeschichte, 1762 ordentlicher Professor für Griechisch.
Neben diesen Tätigkeiten verfasste er einerseits unter dem Titel Allgemeines deutsches Glossarium ein zwanzigbändiges historisch-kritisches Wörterbuch der deutschen Sprache sowie anderseits unter dem Titel Idioticon Rauracum oder Baselisches Wörterbuch eine Sammlung des mundartlichen Wortschatzes von Basel. Beide Werke wurden zu seinen Lebzeiten nicht gedruckt; die Manuskripte befinden sich in der Universitätsbibliothek Basel. Das Idioticon wurde 1888 von Adolf Socin teilweise und 2014 von Heinrich Löffler vollständig ediert. Das Glossarium erschien 2021 unter Herausgeberschaft von Heinrich Löffler; im gleichen Jahr publizierten Nicolas Fink und Gabriel Schaffter eine einbändige Auswahl aus dem Glossarium.
Werke (Auswahl)
- Neue Übersetzung der Psalmen Davids. Basel 1741.
- Abhandlungen von dem Ursprunge und Altertum der mehrern und mindern Stadt Basel, wie auch der raurachischen und baselischen Kirche. Basel 1756.
- Idioticon Rauracum oder Baseldeutsches Wörterbuch von 1768. Edition der Handschrift AA I 3 der Universitätsbibliothek Basel. Hrsg. von Heinrich Löffler. Schwabe, Basel 2014. [Mit einer Einführung.]
- Allgemeines deutsches Glossarium. Historisch-etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache. Hrsg. von Heinrich Löffler. 7 Bände, Schwabe, Basel 2021, ISBN 978-3-7965-4323-4.
- Nicolas Fink, Gabriel Schaffter (Hrsg.): Eine unerhörte Auswahl vergessener Wortschönheiten aus Johann Jakob Sprengs gigantischem, im Archiv gefundenen, seit 250 Jahren unveröffentlichten deutschen Wörterbuch. Verlag Das Kulturelle Gedächtnis, Berlin 2021, ISBN 978-3-946990-47-5.
Literatur
- Simon Grynaeus: Das Zufällige des menschlichen Lebens: in der Pfarrkirche zu St. Theodor den 27. May 1768. bey dem hohansehnlichen Leichenbegängnisse des Ehrwürdigen, Hoch- und Wolgelehrten Herrn Johann Jakob Sprengen vom kaiserlichen Hofe aus gekrönten Poeten, der griechischen Sprache wie auch der deutschen Beredsamkeit, Dichtkunst, und helvet. Geschichte öffentlichen Lehrers zur Betrachtung vorgetragen. Basel 1768.
- {{#ifeq: Barbara Schmid|Redaktion||Barbara Schmid: }}{{#if:Spreng, Johann Jakob|Vorlage:Str replace|Johann Jacob Spreng}}. In: Historisches Lexikon der Schweiz{{#if: |. {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}|}}}}{{#if: |, abgerufen am {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}|}}}}.{{#invoke:TemplatePar|valid|1|N>0
|cat= Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:HLS |errNS= 0 |template= Vorlage:HLS |format= |preview= 1 }}{{#invoke:TemplatePar|check |all= 1= Autor= |opt= 2= Datum= Zugriff= Abruf= |cat= {{#ifeq:0 | 0 |Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:HLS}} |errNS= 0 |template= Vorlage:HLS |format= |preview= 1 }}
- Ferdinand Schwarz: Das Sprengische Geschäft, ein Religionshandel im alten Basel. In: Basler Jahrbuch 1922, S. 25–51 (Digitalisat).
- {{ #if:Adolf Socin|Adolf Socin: |}}{{ #if:ADB:Spreng, Johann Jacob|{{ #if:Spreng, Johann Jacob|Spreng, Johann Jacob|Johann Jacob Spreng }}|{{#ifeq: {{#switch: 35
| 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }} | 0 | {{ #if:Spreng, Johann Jacob|Spreng, Johann Jacob|Johann Jacob Spreng }} | [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb000{{#switch: 35 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }}/images/index.html?seite={{#switch: 35 | 1={{ #expr: 291 + 16 }} | 2={{ #expr: 291 + 2 }} | 3={{ #expr: 291 + 2 }} | 4={{ #expr: 291 + 2 }} | 5={{ #expr: 291 + 2 }} | 6={{ #expr: 291 + 2 }} | 7={{ #expr: 291 + 2 }} | 8={{ #expr: 291 + 2 }} | 9={{#switch: 291 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 291 < 449 | {{ #expr: 291 + 2 }} | {{ #expr: 291 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 291 + 2 }} | 11={{ #expr: 291 + 2 }} | 12={{ #expr: 291 + 2 }} | 13={{ #expr: 291 + 2 }} | 14={{ #expr: 291 + 2 }} | 15={{ #expr: 291 + 2 }} | 16={{ #expr: 291 + 2 }} | 17={{ #expr: 291 + 2 }} | 18={{ #expr: 291 + 2 }} | 19={{ #expr: 291 + 2 }} | 20={{ #expr: 291 + 2 }} | 21={{ #expr: 291 + 2 }} | 22={{ #expr: 291 + 2 }} | 23={{ #expr: 291 + 2 }} | 24={{ #expr: 291 + 2 }} | 25={{ #expr: 291 + 2 }} | 26={{ #expr: 291 + 2 }} | 27={{ #expr: 291 + 2 }} | 28={{ #expr: 291 + 2 }} | 29={{ #expr: 291 + 2 }} | 30={{ #expr: 291 + 2 }} | 31={{ #expr: 291 + 2 }} | 32={{ #expr: 291 + 2 }} | 33={{ #expr: 291 + 2 }} | 34={{ #expr: 291 + 2 }} | 35={{ #expr: 291 + 2 }} | 36={{ #expr: 291 + 2 }} | 37={{ #expr: 291 + 2 }} | 38={{ #expr: 291 + 2 }} | 39={{ #expr: 291 + 2 }} | 40={{ #expr: 291 + 2 }} | 41={{ #expr: 291 + 2 }} | 42={{ #expr: 291 + 2 }} | 43={{ #expr: 291 + 2 }} | 44={{ #expr: 291 + 2 }} | 45={{ #expr: 291 + 6 }} | 46={{ #expr: 291 + 2 }} | 47={{ #expr: 291 + 2 }} | 48={{ #expr: 291 + 2 }} | 49={{ #expr: 291 + 2 }} | 50={{ #expr: 291 + 2 }} | 51={{ #expr: 291 + 2 }} | 52={{ #expr: 291 + 2 }} | 53={{ #expr: 291 + 2 }} | 54={{ #expr: 291 + 2 }} | 55={{ #expr: 291 + 3 }} | 56=291 | #default = 291 }} {{ #if:Spreng, Johann Jacob|Spreng, Johann Jacob|Johann Jacob Spreng }}] }} }}{{#ifeq:Vorlage:Str rightc|.||.}} In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 35, Duncker & Humblot, Leipzig {{#switch: 35 | 1=1875 | 2=1875 | 3=1876 | 4=1876 | 5=1877 | 6=1877 | 7=1877 | 8=1878 | 9=1879 | 10=1879 | 11=1880 | 12=1880 | 13=1881 | 14=1881 | 15=1882 | 16=1882 | 17=1883 | 18=1883 | 19=1884 | 20=1884 | 21=1885 | 22=1885 | 23=1886 | 24=1887 | 25=1887 | 26=1888 | 27=1888 | 28=1889 | 29=1889 | 30=1890 | 31=1890 | 32=1891 | 33=1891 | 34=1892 | 35=1893 | 36=1893 | 37=1894 | 38=1894 | 39=1895 | 40=1896 | 41=1896 | 42=1897 | 43=1898 | 44=1898 | 45=1900 | 46=1902 | 47=1903 | 48=1904 | 49=1904 | 50=1905 | 51=1906 | 52=1906 | 53=1907 | 54=1908 | 55=1910 | 56=1912 | #default = Vorlage:ADB – bitte Band und Seitenzahlen korrekt angeben{{#ifeq:0|0|}} }}, S. 291{{ #if:293 | {{ #ifexpr: {{#switch: 35 | 1={{ #expr: 291 + 16 }} | 2={{ #expr: 291 + 2 }} | 3={{ #expr: 291 + 2 }} | 4={{ #expr: 291 + 2 }} | 5={{ #expr: 291 + 2 }} | 6={{ #expr: 291 + 2 }} | 7={{ #expr: 291 + 2 }} | 8={{ #expr: 291 + 2 }} | 9={{#switch: 291 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 291 < 449 | {{ #expr: 291 + 2 }} | {{ #expr: 291 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 291 + 2 }} | 11={{ #expr: 291 + 2 }} | 12={{ #expr: 291 + 2 }} | 13={{ #expr: 291 + 2 }} | 14={{ #expr: 291 + 2 }} | 15={{ #expr: 291 + 2 }} | 16={{ #expr: 291 + 2 }} | 17={{ #expr: 291 + 2 }} | 18={{ #expr: 291 + 2 }} | 19={{ #expr: 291 + 2 }} | 20={{ #expr: 291 + 2 }} | 21={{ #expr: 291 + 2 }} | 22={{ #expr: 291 + 2 }} | 23={{ #expr: 291 + 2 }} | 24={{ #expr: 291 + 2 }} | 25={{ #expr: 291 + 2 }} | 26={{ #expr: 291 + 2 }} | 27={{ #expr: 291 + 2 }} | 28={{ #expr: 291 + 2 }} | 29={{ #expr: 291 + 2 }} | 30={{ #expr: 291 + 2 }} | 31={{ #expr: 291 + 2 }} | 32={{ #expr: 291 + 2 }} | 33={{ #expr: 291 + 2 }} | 34={{ #expr: 291 + 2 }} | 35={{ #expr: 291 + 2 }} | 36={{ #expr: 291 + 2 }} | 37={{ #expr: 291 + 2 }} | 38={{ #expr: 291 + 2 }} | 39={{ #expr: 291 + 2 }} | 40={{ #expr: 291 + 2 }} | 41={{ #expr: 291 + 2 }} | 42={{ #expr: 291 + 2 }} | 43={{ #expr: 291 + 2 }} | 44={{ #expr: 291 + 2 }} | 45={{ #expr: 291 + 6 }} | 46={{ #expr: 291 + 2 }} | 47={{ #expr: 291 + 2 }} | 48={{ #expr: 291 + 2 }} | 49={{ #expr: 291 + 2 }} | 50={{ #expr: 291 + 2 }} | 51={{ #expr: 291 + 2 }} | 52={{ #expr: 291 + 2 }} | 53={{ #expr: 291 + 2 }} | 54={{ #expr: 291 + 2 }} | 55={{ #expr: 291 + 3 }} | 56=291 | #default = 291 }} != {{#switch: 35 | 1={{ #expr: 293 + 16 }} | 2={{ #expr: 293 + 2 }} | 3={{ #expr: 293 + 2 }} | 4={{ #expr: 293 + 2 }} | 5={{ #expr: 293 + 2 }} | 6={{ #expr: 293 + 2 }} | 7={{ #expr: 293 + 2 }} | 8={{ #expr: 293 + 2 }} | 9={{#switch: 293 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 293 < 449 | {{ #expr: 293 + 2 }} | {{ #expr: 293 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 293 + 2 }} | 11={{ #expr: 293 + 2 }} | 12={{ #expr: 293 + 2 }} | 13={{ #expr: 293 + 2 }} | 14={{ #expr: 293 + 2 }} | 15={{ #expr: 293 + 2 }} | 16={{ #expr: 293 + 2 }} | 17={{ #expr: 293 + 2 }} | 18={{ #expr: 293 + 2 }} | 19={{ #expr: 293 + 2 }} | 20={{ #expr: 293 + 2 }} | 21={{ #expr: 293 + 2 }} | 22={{ #expr: 293 + 2 }} | 23={{ #expr: 293 + 2 }} | 24={{ #expr: 293 + 2 }} | 25={{ #expr: 293 + 2 }} | 26={{ #expr: 293 + 2 }} | 27={{ #expr: 293 + 2 }} | 28={{ #expr: 293 + 2 }} | 29={{ #expr: 293 + 2 }} | 30={{ #expr: 293 + 2 }} | 31={{ #expr: 293 + 2 }} | 32={{ #expr: 293 + 2 }} | 33={{ #expr: 293 + 2 }} | 34={{ #expr: 293 + 2 }} | 35={{ #expr: 293 + 2 }} | 36={{ #expr: 293 + 2 }} | 37={{ #expr: 293 + 2 }} | 38={{ #expr: 293 + 2 }} | 39={{ #expr: 293 + 2 }} | 40={{ #expr: 293 + 2 }} | 41={{ #expr: 293 + 2 }} | 42={{ #expr: 293 + 2 }} | 43={{ #expr: 293 + 2 }} | 44={{ #expr: 293 + 2 }} | 45={{ #expr: 293 + 6 }} | 46={{ #expr: 293 + 2 }} | 47={{ #expr: 293 + 2 }} | 48={{ #expr: 293 + 2 }} | 49={{ #expr: 293 + 2 }} | 50={{ #expr: 293 + 2 }} | 51={{ #expr: 293 + 2 }} | 52={{ #expr: 293 + 2 }} | 53={{ #expr: 293 + 2 }} | 54={{ #expr: 293 + 2 }} | 55={{ #expr: 293 + 3 }} | 56=293 | #default = 293 }} |{{ #ifexpr: {{#switch: 35 | 1={{ #expr: 293 + 16 }} | 2={{ #expr: 293 + 2 }} | 3={{ #expr: 293 + 2 }} | 4={{ #expr: 293 + 2 }} | 5={{ #expr: 293 + 2 }} | 6={{ #expr: 293 + 2 }} | 7={{ #expr: 293 + 2 }} | 8={{ #expr: 293 + 2 }} | 9={{#switch: 293 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 293 < 449 | {{ #expr: 293 + 2 }} | {{ #expr: 293 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 293 + 2 }} | 11={{ #expr: 293 + 2 }} | 12={{ #expr: 293 + 2 }} | 13={{ #expr: 293 + 2 }} | 14={{ #expr: 293 + 2 }} | 15={{ #expr: 293 + 2 }} | 16={{ #expr: 293 + 2 }} | 17={{ #expr: 293 + 2 }} | 18={{ #expr: 293 + 2 }} | 19={{ #expr: 293 + 2 }} | 20={{ #expr: 293 + 2 }} | 21={{ #expr: 293 + 2 }} | 22={{ #expr: 293 + 2 }} | 23={{ #expr: 293 + 2 }} | 24={{ #expr: 293 + 2 }} | 25={{ #expr: 293 + 2 }} | 26={{ #expr: 293 + 2 }} | 27={{ #expr: 293 + 2 }} | 28={{ #expr: 293 + 2 }} | 29={{ #expr: 293 + 2 }} | 30={{ #expr: 293 + 2 }} | 31={{ #expr: 293 + 2 }} | 32={{ #expr: 293 + 2 }} | 33={{ #expr: 293 + 2 }} | 34={{ #expr: 293 + 2 }} | 35={{ #expr: 293 + 2 }} | 36={{ #expr: 293 + 2 }} | 37={{ #expr: 293 + 2 }} | 38={{ #expr: 293 + 2 }} | 39={{ #expr: 293 + 2 }} | 40={{ #expr: 293 + 2 }} | 41={{ #expr: 293 + 2 }} | 42={{ #expr: 293 + 2 }} | 43={{ #expr: 293 + 2 }} | 44={{ #expr: 293 + 2 }} | 45={{ #expr: 293 + 6 }} | 46={{ #expr: 293 + 2 }} | 47={{ #expr: 293 + 2 }} | 48={{ #expr: 293 + 2 }} | 49={{ #expr: 293 + 2 }} | 50={{ #expr: 293 + 2 }} | 51={{ #expr: 293 + 2 }} | 52={{ #expr: 293 + 2 }} | 53={{ #expr: 293 + 2 }} | 54={{ #expr: 293 + 2 }} | 55={{ #expr: 293 + 3 }} | 56=293 | #default = 293 }} = {{ #expr: {{#switch: 35 | 1={{ #expr: 291 + 16 }} | 2={{ #expr: 291 + 2 }} | 3={{ #expr: 291 + 2 }} | 4={{ #expr: 291 + 2 }} | 5={{ #expr: 291 + 2 }} | 6={{ #expr: 291 + 2 }} | 7={{ #expr: 291 + 2 }} | 8={{ #expr: 291 + 2 }} | 9={{#switch: 291 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 291 < 449 | {{ #expr: 291 + 2 }} | {{ #expr: 291 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 291 + 2 }} | 11={{ #expr: 291 + 2 }} | 12={{ #expr: 291 + 2 }} | 13={{ #expr: 291 + 2 }} | 14={{ #expr: 291 + 2 }} | 15={{ #expr: 291 + 2 }} | 16={{ #expr: 291 + 2 }} | 17={{ #expr: 291 + 2 }} | 18={{ #expr: 291 + 2 }} | 19={{ #expr: 291 + 2 }} | 20={{ #expr: 291 + 2 }} | 21={{ #expr: 291 + 2 }} | 22={{ #expr: 291 + 2 }} | 23={{ #expr: 291 + 2 }} | 24={{ #expr: 291 + 2 }} | 25={{ #expr: 291 + 2 }} | 26={{ #expr: 291 + 2 }} | 27={{ #expr: 291 + 2 }} | 28={{ #expr: 291 + 2 }} | 29={{ #expr: 291 + 2 }} | 30={{ #expr: 291 + 2 }} | 31={{ #expr: 291 + 2 }} | 32={{ #expr: 291 + 2 }} | 33={{ #expr: 291 + 2 }} | 34={{ #expr: 291 + 2 }} | 35={{ #expr: 291 + 2 }} | 36={{ #expr: 291 + 2 }} | 37={{ #expr: 291 + 2 }} | 38={{ #expr: 291 + 2 }} | 39={{ #expr: 291 + 2 }} | 40={{ #expr: 291 + 2 }} | 41={{ #expr: 291 + 2 }} | 42={{ #expr: 291 + 2 }} | 43={{ #expr: 291 + 2 }} | 44={{ #expr: 291 + 2 }} | 45={{ #expr: 291 + 6 }} | 46={{ #expr: 291 + 2 }} | 47={{ #expr: 291 + 2 }} | 48={{ #expr: 291 + 2 }} | 49={{ #expr: 291 + 2 }} | 50={{ #expr: 291 + 2 }} | 51={{ #expr: 291 + 2 }} | 52={{ #expr: 291 + 2 }} | 53={{ #expr: 291 + 2 }} | 54={{ #expr: 291 + 2 }} | 55={{ #expr: 291 + 3 }} | 56=291 | #default = 291 }} + 1 }} | f|–293}}|}} |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{ #if:ADB:Spreng, Johann Jacob||{{#ifeq:0|0|}}}}
- Adolf Socin: Johann Jakob Spreng. Ein baslerischer Gelehrter und Dichter aus dem 18. Jahrhundert. In: Basler Jahrbuch 1893, S. 227–250.
- {{#if: Erich Wenneker|Erich Wenneker: }}Spreng, Johann Jakob. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL){{#if:19|. Band 19, Bautz, {{#switch:19
|1=Hamm 1975. 2., unveränderte Auflage. Hamm 1990, ISBN 3-88309-013-1 |2=Hamm 1990, ISBN 3-88309-032-8 |3=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-035-2 |4=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-038-7 |5=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-043-3 |6=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-044-1 |7=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-048-4 |8=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-053-0 |9=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-058-1 |10=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-062-X |11=Herzberg 1996, ISBN 3-88309-064-6 |12=Herzberg 1997, ISBN 3-88309-068-9 |13=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-072-7 |14=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-073-5 |15=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-077-8 |16=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-079-4 |17=Herzberg 2000, ISBN 3-88309-080-8 |18=Herzberg 2001, ISBN 3-88309-086-7 |19=Nordhausen 2001, ISBN 3-88309-089-1 |20=Nordhausen 2002, ISBN 3-88309-091-3 |21=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-110-3 |22=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-133-2 |23=Nordhausen 2004, ISBN 3-88309-155-3 |24=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-247-9 |25=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-332-7 |26=Nordhausen 2006, ISBN 3-88309-354-8 |27=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-393-2 |28=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-413-7 |29=Nordhausen 2008, ISBN 978-3-88309-452-6 |30=Nordhausen 2009, ISBN 978-3-88309-478-6 |31=Nordhausen 2010, ISBN 978-3-88309-544-8 |32=Nordhausen 2011, ISBN 978-3-88309-615-5 |33=Nordhausen 2012, ISBN 978-3-88309-690-2 |34=Nordhausen 2013, ISBN 978-3-88309-766-4 |35=Nordhausen 2014, ISBN 978-3-88309-882-1 |36=Nordhausen 2015, ISBN 978-3-88309-920-0 |37=Nordhausen 2016, ISBN 978-3-95948-142-7 |38=Nordhausen 2017, ISBN 978-3-95948-259-2 |39=Nordhausen 2018, ISBN 978-3-95948-350-6 |40=Nordhausen 2019, ISBN 978-3-95948-426-8 |41=Nordhausen 2020, ISBN 978-3-95948-474-9 |42=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-505-0 |43=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-536-4 |44=Nordhausen 2022, ISBN 978-3-95948-556-2 |45=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-584-5 |46=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-590-6 |47=Nordhausen 2024, ISBN 978-3-689-11006-2 |48=Nordhausen 2025, ISBN 978-3-689-11017-8 }}{{#if:|, Sp. }}{{#if:1310-1315|, Sp. {{#iferror:{{#expr:1310-1315}}|1310-1315|{{#expr:1*1310-1315*0}}–{{#expr:-(0*1310-1315*1)}}}}}}}}{{#if:|}}{{#if:https://web.archive.org/web/20070629113913fw_/http://www.bautz.de/bbkl/s/spreng_j_j.shtml%7C}}.{{#if: 19 | |{{#ifeq:||}}}}
Betreffend Sprengs Wörterbücher:
- [ohne Autorangabe:] Mangels Interesse ungedruckt: Grösstes deutsches Wörterbuch des 18. Jahrhunderts in Basel. [Universität Basel], 9. Mai 2018.
- Heinrich Löffler, Suzanne de Roche: Johann Jakob Spreng und sein Allgemeines deutsches Glossarium. Schwabe, Basel 2023, ISBN 978-3-7965-4725-6.
- Gabriel Schaffter: Verzettelte Wortwelten. Wörterbuchmanuskript und Entstehungsgeschichte von Sprengs «Glossarium». Schwabe, Basel 2023, ISBN 978-3-7965-4724-9.
- sda / Lena Stallmach: Es wäre das grösste deutsche Wörterbuch seiner Zeit gewesen. In: nzz online, 9. Mai 2018.
- Rudolf Suter: Die baseldeutsche Dichtung vor J. P. Hebel. Basler Mundart und Mundartforschung im 17. und 18. Jahrhundert. Phil. Diss. Universität Basel. Basel 1949, S. 114–121.
Weblinks
|X|x= |0|-= |S|s= – Sammlung von Bildern |1|= – Sammlung von Bildern{{#if:
| {{#switch: {{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}/{{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}
|1/= und Videos
|1/1=, Videos und Audiodateien
|/1= und Audiodateien}}
| , Videos und Audiodateien
}}
|#default= – }}{{#if:
| {{#ifeq: {{#invoke:Str|left||9}}
| category:
| FEHLER: Ohne Category: angeben!}}}}Vorlage:Wikidata-Registrierung
- {{#if:Vorlage:Str match||{{#if: Person||#default |Person=person/gnd|Institution=organization|Objekt=item}}/{{#if: 121297004|121297004|Pflichtangabe
2Identifier fehlt}} {{#ifeq:Person|Person|{{#if:| |Werke von und über }}}}{{#invoke:WLink|getArticleBase}}|Pflichtangabe1KategoriePerson,InstitutionoderObjektfehlt}} }}{{#if: |{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|0}}| in der Deutschen Digitalen Bibliothek|}}| in der Deutschen Digitalen Bibliothek}} - Vorlage:SaarBiogr
- Vorlage:UBNL
- {{#if:|{{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}| |}}}}{{#if:|: }}{{#if:|{{#if:Größtes deutsches Wörterbuch des 18. Jahrhunderts in Basel blieb ungedruckt|[{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivURL|1={{#invoke:URLutil|getNormalized|1={{{archiv-url}}}}}}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel=Größtes deutsches Wörterbuch des 18. Jahrhunderts in Basel blieb ungedruckt}}]{{#if:| ({{{format}}})}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}|{{#if:https://zkbw.blogspot.com/2018/05/grotes-deutsches-worterbuch-des-18.html%7C{{#if:{{#invoke:TemplUtl%7Cfaculty%7C}}%7C{{#invoke:Vorlage:Internetquelle%7CTitelFormat%7Ctitel={{#invoke:WLink%7CgetEscapedTitle%7C1=Größtes deutsches Wörterbuch des 18. Jahrhunderts in Basel blieb ungedruckt}}}}|[{{#invoke:URLutil|getNormalized|1=https://zkbw.blogspot.com/2018/05/grotes-deutsches-worterbuch-des-18.html}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{#invoke:WLink|getEscapedTitle|1=Größtes deutsches Wörterbuch des 18. Jahrhunderts in Basel blieb ungedruckt}}}}]}}{{#if:| ({{{format}}}{{#if:2018-05-26{{#if: 2018-05-31 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}
| )
| {{#if:{{#ifeq:|de||{{#if:|1}}}}| ;
| )}}}}}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}}}{{#if:https://zkbw.blogspot.com/2018/05/grotes-deutsches-worterbuch-des-18.html%7C{{#if:{{#invoke:URLutil%7CisResourceURL%7C1=https://zkbw.blogspot.com/2018/05/grotes-deutsches-worterbuch-des-18.html}}%7C%7C}}}}{{#if:Größtes deutsches Wörterbuch des 18. Jahrhunderts in Basel blieb ungedruckt|{{#if:{{#invoke:WLink|isValidLinktext|1=Größtes deutsches Wörterbuch des 18. Jahrhunderts in Basel blieb ungedruckt|lines=0}}||}}}}{{#if: | In: {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel=}}}}{{#if: | {{#if: 2018-05-26|,|{{#if: 2018-05-31 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||,}}}}}}}}{{#if: 2018-05-26| {{#if:{{#invoke:DateTime|format|2018-05-26|noerror=1}}
|{{#invoke:DateTime|format|2018-05-26|T._Monat JJJJ}}
|{{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, datum=2018-05-26|class=Zitationswartung}} }}{{#if: |,|{{#if: 2018-05-31 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||,}}}}}}}}{{#if: | S. {{{seiten}}}{{#if: |,|{{#if: 2018-05-31 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||,}}}}}}}}{{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| {{#if:2018-05-26|{{#if:|archiviert|ehemals}}|{{#if:|Archiviert|Ehemals}}}} {{#if:|vom|im}} Vorlage:Referrer{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| (nicht mehr online verfügbar)}}{{#if: | am {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}|{{{archiv-datum}}}{{#if:482182||(?)}}}}}}{{#if: 2018-05-31|;}}}}{{#if: 2018-05-31| {{#if:2018-05-26{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|abgerufen|Abgerufen}} {{#switch: {{#invoke:Str|len| {{#invoke:DateTime|format| 2018-05-31 |ISO|noerror=1}} }}
|4=im Jahr
|7=im
|10=am
|#default={{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, abruf=2018-05-31|class=Zitationswartung}} }} {{#invoke:DateTime|format|2018-05-31|T._Monat JJJJ}}
| {{#invoke:TemplUtl|failure|1=Vorlage:Internetquelle | abruf=2026-MM-TT ist Pflichtparameter}} }}{{#if:{{#ifeq:|de||{{#if:|1}}}}|{{#if:2018-05-26{{#if: 2018-05-31 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}
| (
| {{#if: | | (}}
}}{{#ifeq:{{#if:||de}}|de||
{{#invoke:Multilingual|format||slang=!|split=[%s,]+|shift=m|separator=, }}}}{{#if: |{{#ifeq:{{#if:||de}}|de||, }}{{{kommentar}}}}})}}{{#if: 2018-05-26{{#if: 2018-05-31 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}} }}|{{#if: |: {{
#if:
| „{{
#ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
| Vorlage:Str trim
| {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
}}“
| {{#ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
| „Vorlage:Str trim“
| {{#invoke:Text|quote
|1={{#if:
| {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
| {{#invoke:Vorlage:lang|flat}} }}
|2={{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|de-CH|de}}
|3=1}} }}
}}{{#if:
| (<templatestyles src="Person/styles.css" />{{#if: | : }}{{#if: | , deutsch: „“ }})
| {{#if:
| ({{#if: | , deutsch: „“ }})
| {{#if: | (deutsch: „“) }}
}}
}}{{#if: {{{zitat}}}
| {{#if:
| {{#if: {{{zitat}}}
| Vorlage:": Text= und 1= gleichzeitig, bzw. Pipe zu viel }} }}
| Vorlage:": Text= fehlt }}{{#if: | {{#if: {{#invoke:Text|unstrip|{{{ref}}}}}
| Vorlage:": Ungültiger Wert: ref=
| {{{ref}}} }}
}}|.{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|{{#if:||{{#ifeq: | JaKeinHinweis |{{#switch:
|0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://zkbw.blogspot.com/2018/05/grotes-deutsches-worterbuch-des-18.html | {{#if: | [1] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }} }} | (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.) }}{{#switch: |no|0|= |#default={{#if: || }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |opt = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= |cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link |errNS = 0 |template = Vorlage:Toter Link |format = |preview = 1 }}{{#if: https://zkbw.blogspot.com/2018/05/grotes-deutsches-worterbuch-des-18.html | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://zkbw.blogspot.com/2018/05/grotes-deutsches-worterbuch-des-18.html}} || {{#if: || }} }} | {{#if: | {{#if: || }} | {{#if: || }} }} }}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}} || {{#if: || }} }} }}{{#switch: deadurl |checked|deadurl|= |#default= {{#if: || }} }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://zkbw.blogspot.com/2018/05/grotes-deutsches-worterbuch-des-18.html Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. ) {{#if: | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }} }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: |no|0|= |#default= {{#if: || }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |all = inline= url= |opt = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= |cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link |errNS = 0 |template = Vorlage:Toter Link |format = |preview = 1 }}{{#if: https://zkbw.blogspot.com/2018/05/grotes-deutsches-worterbuch-des-18.html | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://zkbw.blogspot.com/2018/05/grotes-deutsches-worterbuch-des-18.html}} || {{#if: || }} }} }}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}} || {{#if: || }} }} }}{{#switch: deadurl |checked|deadurl|= |#default= {{#if: || }} }}[https://zkbw.blogspot.com/2018/05/grotes-deutsches-worterbuch-des-18.html }}|{{#switch: |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://zkbw.blogspot.com/2018/05/grotes-deutsches-worterbuch-des-18.html | {{#if: | [2] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: | {{#if: | | Vorlage:Toter Link/archivebot }} }} | (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.) }}{{#switch: |no|0|= |#default={{#if: || }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |opt = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= |cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link |errNS = 0 |template = Vorlage:Toter Link |format = |preview = 1 }}{{#if: https://zkbw.blogspot.com/2018/05/grotes-deutsches-worterbuch-des-18.html | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://zkbw.blogspot.com/2018/05/grotes-deutsches-worterbuch-des-18.html}} || {{#if: || }} }} | {{#if: | {{#if: || }} | {{#if: || }} }} }}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}} || {{#if: || }} }} }}{{#switch: |checked|deadurl|= |#default= {{#if: || }} }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://zkbw.blogspot.com/2018/05/grotes-deutsches-worterbuch-des-18.html Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. ) {{#if: | {{#if: | | Vorlage:Toter Link/archivebot }} }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: |no|0|= |#default= {{#if: || }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |all = inline= url= |opt = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= |cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link |errNS = 0 |template = Vorlage:Toter Link |format = |preview = 1 }}{{#if: https://zkbw.blogspot.com/2018/05/grotes-deutsches-worterbuch-des-18.html | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://zkbw.blogspot.com/2018/05/grotes-deutsches-worterbuch-des-18.html}} || {{#if: || }} }} }}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}} || {{#if: || }} }} }}{{#switch: |checked|deadurl|= |#default= {{#if: || }} }}[https://zkbw.blogspot.com/2018/05/grotes-deutsches-worterbuch-des-18.html }} }}}}}}}}}}{{#if:| {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivBot|stamp={{{archiv-bot}}}|text={{#if:|Vorlage:Webarchiv/archiv-bot}}
}}}}{{#invoke:TemplatePar|check |all= url= titel= |opt= autor= hrsg= format= sprache= titelerg= werk= seiten= datum= abruf= zugriff= abruf-verborgen= archiv-url= archiv-datum= archiv-bot= kommentar= zitat= AT= CH= offline= |cat= {{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Internetquelle}} |template= Vorlage:Internetquelle |format=0 |preview=1 }}
{{#ifeq: p | p | | {{#if: 121297004no/98/7322810698520 | |
}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 121297004 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 121297004 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: no/98/73228 | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: no/98/73228 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 10698520 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 10698520 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung
{{#if: Spreng, Johann Jacob | {{#if: Spreng, Johann Jakob | {{#if: Schweizer Sprachwissenschaftler | {{#if: 31. Dezember 1699 | {{#if: Basel | {{#if: 24. Mai 1768 | {{#if: Basel || Personendaten | |
|---|---|
| NAME | Spreng, Johann Jacob
}} |
| ALTERNATIVNAMEN | Spreng, Johann Jakob
}} |
| KURZBESCHREIBUNG | Schweizer Sprachwissenschaftler
}} |
| GEBURTSDATUM | 31. Dezember 1699
}} |
| GEBURTSORT | Basel
}} |
| STERBEDATUM | 24. Mai 1768
}} |
| STERBEORT | Basel
}} |
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:ADB
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:ADB/ohne Wikisource-Link
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:BBKL
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Schwesterprojekt
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:DDB
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Parameter:URL
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Parameter:Linktext
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Parameter:Datum
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:"
- Wikipedia:Weblink offline fix-attempted
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link/URL fehlt
- Wikipedia:GND fehlt
- Wikipedia:Normdaten-TYP falsch oder fehlend
- Wikipedia:GND in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:GND in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Wikipedia:LCCN in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:LCCN in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Wikipedia:VIAF in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:VIAF in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Reformierter Theologe (18. Jahrhundert)
- Literaturwissenschaftler
- Lexikograf
- Gräzist
- Historiker
- Hochschullehrer (Universität Basel)
- Schweizer
- Geboren 1699
- Gestorben 1768
- Mann