Zum Inhalt springen

Josias Rantzau

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie
Datei:Josias de Rantzau.jpg
Josias Rantzau; zeitgenössisches Porträt
Datei:Alaux - Josias Rantzau (1609-1650) - MV 1002.jpg
Josias Rantzau als Marschall von Frankreich mit Holzbein; glorifizierendes Monumentalgemälde des 19. Jahrhunderts
(Maler: Jean Alaux)

Josias Rantzau, Herr auf Bothkamp, (* 18. Oktober 1609 auf Gut Bothkamp bei Kiel; † 14. September 1650 in Paris) war ein dänischer Heerführer, Marschall von Frankreich und eine der abenteuerlichsten Gestalten des Dreißigjährigen und des gleichzeitigen spanisch-niederländischen Krieges.

Rantzau scheint eher eine ungestüme, wenn auch vielfach erfolgreiche Tapferkeit an den Tag gelegt zu haben, als wirkliche Feldherrenkunst besessen zu haben und soll insgesamt 60 Wunden davongetragen und dabei ein Auge (bei der Belagerung von Dole), ein Ohr sowie 1640 vor Arras eine Hand und ein Bein verloren haben.

Herkunft und Familie

Josias gehörte dem schleswig-holsteinischen Uradelsgeschlecht der Rantzau an. Seine Eltern waren Breido Rantzau (1563–1639) von Gut Bothkamp und dessen Ehefrau Oelgard von Qualen († 1631). Damit war er väterlicherseits ein Enkel von Paul Rantzau, dem jüngeren Sohn des Johann Rantzau und Bruder von Heinrich Rantzau. Sein mütterlichen Großeltern waren Josias von Qualen und Ölgard von Ahlefeldt.

Mit 27 Jahren heiratete er 1636 seine zwölfjährige Cousine (2. Grades) Hedwig Margarethe Elisabeth, die jüngste Tochter des dänischen Statthalters Gerhard Rantzau, eines Cousins seines Vaters. Sie begleitete ihn nach Frankreich, wo sie 1644 zum Katholizismus übertrat. Er folgte ihr ein Jahr später. Die Ehe blieb kinderlos. Elisabeth wurde nach seinem Tod Nonne der Annuntiatinnen und stiftete ein Kloster in Hildesheim.

Das holsteinische Stammgut Bothkamp war stark verschuldet und zudem 1644 durch kaiserlicher Truppen geplündert worden. Es wurde 1649 aus dem Konkurs von Josias’ Cousin, dem Kieler Amtmann Paul Rantzau (1598–1670), erworben.<ref>{{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}</ref>

Leben

Rantzau wurde auf dem väterlichen Gut Bothkamp bei Kiel geboren. Er erhielt eine gute Ausbildung und soll in Philosophie, Mathematik und Theologie geglänzt haben, auch soll er acht Sprachen gesprochen haben. Angeblich bereits mit dreizehn Jahren verließ er das Elternhaus und trat in Kriegsdienste.<ref name=":0">{{#if:|{{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}| |}}}}{{#if:Bernd Warlich|Bernd Warlich: }}{{#if:|{{#if:Rantzau [Rantzow], Josias von|[{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivURL|1={{#invoke:URLutil|getNormalized|1={{{archiv-url}}}}}}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel=Rantzau [Rantzow], Josias von}}]{{#if:| ({{{format}}})}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}|{{#if:https://www.30jaehrigerkrieg.de/rantzau-rantzow-josias-von/%7C{{#if:{{#invoke:TemplUtl%7Cfaculty%7C}}%7C{{#invoke:Vorlage:Internetquelle%7CTitelFormat%7Ctitel={{#invoke:WLink%7CgetEscapedTitle%7C1=Rantzau [Rantzow], Josias von}}}}|[{{#invoke:URLutil|getNormalized|1=https://www.30jaehrigerkrieg.de/rantzau-rantzow-josias-von/}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{#invoke:WLink|getEscapedTitle|1=Rantzau [Rantzow], Josias von}}}}]}}{{#if:| ({{{format}}}{{#if:Der Dreißigjährige Krieg in Selbstzeugnissen, Chroniken und Berichten2012-10-09{{#if: 2026-02-04 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}

          | )
          | {{#if:{{#ifeq:de|de||{{#if:|1}}}}| ; 
              | )}}}}}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}}}{{#if:https://www.30jaehrigerkrieg.de/rantzau-rantzow-josias-von/%7C{{#if:{{#invoke:URLutil%7CisResourceURL%7C1=https://www.30jaehrigerkrieg.de/rantzau-rantzow-josias-von/}}%7C%7C}}}}{{#if:Rantzau [Rantzow], Josias von|{{#if:{{#invoke:WLink|isValidLinktext|1=Rantzau [Rantzow], Josias von|lines=0}}||}}}}{{#if: Der Dreißigjährige Krieg in Selbstzeugnissen, Chroniken und Berichten| In: {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel=Der Dreißigjährige Krieg in Selbstzeugnissen, Chroniken und Berichten}}}}{{#if: | {{{hrsg}}}{{#if: 2012-10-09|,|{{#if: 2026-02-04 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: 2012-10-09| {{#if:{{#invoke:DateTime|format|2012-10-09|noerror=1}}
            |{{#invoke:DateTime|format|2012-10-09|T._Monat JJJJ}}
            |{{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, datum=2012-10-09|class=Zitationswartung}} }}{{#if: |,|{{#if: 2026-02-04 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: | S. {{{seiten}}}{{#if: |,|{{#if: 2026-02-04 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| {{#if:2012-10-09|{{#if:|archiviert|ehemals}}|{{#if:|Archiviert|Ehemals}}}} {{#if:|vom|im}} Vorlage:Referrer{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| (nicht mehr online verfügbar)}}{{#if: | am {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}|{{{archiv-datum}}}{{#if:66021||(?)}}}}}}{{#if: 2026-02-04|;}}}}{{#if: 2026-02-04| {{#if:2012-10-09{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|abgerufen|Abgerufen}} {{#switch: {{#invoke:Str|len| {{#invoke:DateTime|format| 2026-02-04 |ISO|noerror=1}} }}
       |4=im Jahr
       |7=im
       |10=am
       |#default={{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, abruf=2026-02-04|class=Zitationswartung}} }} {{#invoke:DateTime|format|2026-02-04|T._Monat JJJJ}}
    | {{#invoke:TemplUtl|failure|1=Vorlage:Internetquelle | abruf=2026-MM-TT ist Pflichtparameter}} }}{{#if:{{#ifeq:de|de||{{#if:|1}}}}|{{#if:Der Dreißigjährige Krieg in Selbstzeugnissen, Chroniken und Berichten2012-10-09{{#if: 2026-02-04 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}
       |  (
       | {{#if: | |  (}}
       }}{{#ifeq:{{#if:de|de|de}}|de||
          {{#invoke:Multilingual|format|{{{sprache}}}|slang=!|split=[%s,]+|shift=m|separator=, }}}}{{#if: |{{#ifeq:{{#if:de|de|de}}|de||, }}{{{kommentar}}}}})}}{{#if: 2012-10-09{{#if: 2026-02-04 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}} }}|{{#if: |: {{
 #if: 
 | {{
     #ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
     | Vorlage:Str trim
     | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
     }}
 | {{#ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
     | „Vorlage:Str trim“
     | {{#invoke:Text|quote
         |1={{#if: 
              | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
              | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}} }}
         |2={{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|de-CH|de}}
         |3=1}} }}

}}{{#if:

   |  (<templatestyles src="Person/styles.css" />{{#if:  | :  }}{{#if:  | , deutsch: „“ }})
   | {{#if: 
       |  ({{#if:  | , deutsch: „“ }})
       | {{#if:  |  (deutsch: „“) }}
 }}

}}{{#if: {{{zitat}}}

   | {{#if: 
       | {{#if: {{{zitat}}}
           | Vorlage:": Text= und 1= gleichzeitig, bzw. Pipe zu viel }} }}
   | Vorlage:": Text= fehlt }}{{#if:  | {{#if: {{#invoke:Text|unstrip|{{{ref}}}}}
             | Vorlage:": Ungültiger Wert: ref=
             | {{{ref}}} }}

}}|.{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|{{#if:||{{#ifeq: | JaKeinHinweis |{{#switch:

   |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://www.30jaehrigerkrieg.de/rantzau-rantzow-josias-von/
       | {{#if:  | [1] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: 
           | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}
       |   (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.)
     }}{{#switch: 
         |no|0|=
         |#default={{#if:  ||  }}
    }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |opt      = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
    }}{{#if: https://www.30jaehrigerkrieg.de/rantzau-rantzow-josias-von/
      | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.30jaehrigerkrieg.de/rantzau-rantzow-josias-von/}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
      | {{#if: 
           | {{#if:  ||  }}
           | {{#if:  ||  }}
        }}
    }}{{#if: 
       | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
         }}
    }}{{#switch: deadurl
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://www.30jaehrigerkrieg.de/rantzau-rantzow-josias-von/ Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. )  {{#if: 
            | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: 
          |no|0|=
          |#default= {{#if:  ||  }}
        }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |all      = inline= url=
         |opt      = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
       }}{{#if: https://www.30jaehrigerkrieg.de/rantzau-rantzow-josias-von/
       | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.30jaehrigerkrieg.de/rantzau-rantzow-josias-von/}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
    }}{{#if: 
         | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
           }}
    }}{{#switch: deadurl
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}[https://www.30jaehrigerkrieg.de/rantzau-rantzow-josias-von/ }}|{{#switch: 
   |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://www.30jaehrigerkrieg.de/rantzau-rantzow-josias-von/
       | {{#if:  | [2] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: 
           | {{#if:  | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}
       |   (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.)
     }}{{#switch: 
         |no|0|=
         |#default={{#if:  ||  }}
    }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |opt      = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
    }}{{#if: https://www.30jaehrigerkrieg.de/rantzau-rantzow-josias-von/
      | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.30jaehrigerkrieg.de/rantzau-rantzow-josias-von/}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
      | {{#if: 
           | {{#if:  ||  }}
           | {{#if:  ||  }}
        }}
    }}{{#if: 
       | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
         }}
    }}{{#switch: 
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://www.30jaehrigerkrieg.de/rantzau-rantzow-josias-von/ Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. )  {{#if: 
            | {{#if:  | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: 
          |no|0|=
          |#default= {{#if:  ||  }}
        }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |all      = inline= url=
         |opt      = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
       }}{{#if: https://www.30jaehrigerkrieg.de/rantzau-rantzow-josias-von/
       | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.30jaehrigerkrieg.de/rantzau-rantzow-josias-von/}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
    }}{{#if: 
         | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
           }}
    }}{{#switch: 
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}[https://www.30jaehrigerkrieg.de/rantzau-rantzow-josias-von/ }} }}}}}}}}}}{{#if:|
        {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivBot|stamp={{{archiv-bot}}}|text={{#if:|Vorlage:Webarchiv/archiv-bot}}

}}}}{{#invoke:TemplatePar|check |all= url= titel= |opt= autor= hrsg= format= sprache= titelerg= werk= seiten= datum= abruf= zugriff= abruf-verborgen= archiv-url= archiv-datum= archiv-bot= kommentar= zitat= AT= CH= offline= |cat= {{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Internetquelle}} |template= Vorlage:Internetquelle |format=0 |preview=1 }}</ref> Anfangs diente er unter dem Prinzen Moritz von Oranien und unter König Christian IV. von Dänemark. Später trat er in die Dienste des schwedischen Königs Gustav II. Adolf und verteidigte 1627 als Obrist die Stadt Troppau, die aber gegen Wallenstein nach zwei Wochen kapitulieren musste.<ref name=":0" /> Seine Karriere in schwedischen Diensten endete nach einem Duell mit einem Hauptmann der Garde. Daraufhin trat er in das kaiserliche Heer unter Johann von Aldringen ein, zog mit diesem nach Italien und nahm im Mantuanischen Erbfolgekrieg 1630 am Sturm auf Mantua teil, wo er der Erste in der Festung gewesen sein soll. Auch der schwedische König hörte davon, holte ihn in schwedische Dienste zurück und gab ihm Kommandos am Rhein und an der flandrischen Grenze. Nachdem der König 1632 bei Lützen gefallen war, kam Rantzau als Gouverneur nach Andernach, das er 1633 erfolgreich gegen die Spanier verteidigte. Danach war er für zwei Jahre Gouverneur von Straßburg.

1635 begleitete Rantzau den schwedischen Kanzler Axel Oxenstierna nach Frankreich, wo er am Pariser Hofe durch seine blonde Schönheit auffiel. Der französische König hatte bereits von ihm gehört und nahm ihn als Maréchal de camp in seine Dienste. Rantzau übernahm 4000 Mann aus der Armee des Bernhard von Sachsen-Weimar und marschierte im Frühjahr 1636 in die Freigrafschaft Burgund. Unter dem Oberbefehl von Henri de Bourbon-Condé belagerte er Dole, die stark befestigte habsburgische Hauptstadt der Region. Die Stadt konnte sich wochenlang erfolgreich verteidigen und Rantzau verlor bei den Kämpfen ein Auge. Als im August ein kaiserliches Entsatzheer unter Karl von Lothringen heranzog, brachen die Franzosen die Belagerung ab. Im Oktober des Jahres verstärkte Rantzau den befestigten Ort Saint-Jean-de-Losne an der Saône gegen einen Angriff durch die Kaiserlichen unter Matthias Gallas. Aufgrund des durch Regen aufgeschwemmten Bodens vor den Mauern der Stadt und Munitionsmangels der Angreifer mussten diese die Belagerung letztlich aufgeben.<ref>{{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}</ref>

Im Jahr 1640 befand er sich bei der Verteidigung von Arras. Rantzau kommandierte ein strategisch wichtiges Fort, das mehrfach seinen Besitzer wechselte. Letztlich konnte er sich dort halten, verlor aber in den Kämpfen ein Bein, eine Hand wurde ihm verstümmelt. Nachdem er wieder zur Armee konnte, nahm er 1641 an der Belagerung von Aire-sur-la-Lys teil. Hier konnte er mit 2000 Mann den Rückzug der geschlagenen Belagerungsarmee decken, dabei erlitt er drei neuerliche Wunden.

Am 18. Mai 1642 in der Schlacht bei Honnecourt wurde Rantzau vorübergehend von den Spaniern gefangen genommen. 1643 kam Rantzau zum Marschall von Enghien, kämpfte bei Rocroi und nahm am Feldzug in Deutschland teil. Nach den Belagerungen von Thionville und Sierck an der Mosel wurde er zum Lieutenant-général ernannt. Mitte November 1643 wurde der Marschall Guébriant bei der Belagerung von Rottweil tödlich verwundet, Rantzau übernahm seine Stellung und führte die Belagerung erfolgreich zu Ende. Kurz darauf geriet er aber in der Schlacht bei Tuttlingen am 24./25. November 1643 gegen ein kaiserlich-bayerisches Heer unter Franz von Mercy erneut in Gefangenschaft, nachdem er mit vier schweren Wunden unter seinem Pferd begraben worden war. Durch den überraschenden Angriff auf die eigenen Lagerplätze war am Ende auch fast das gesamte französische Heer tot oder gefangen.

Im nächsten Jahr wieder freigekommen und nach Flandern zurückgerufen, eroberte Rantzau unter dem Herzog von Orleans die Stadt Gravelingen. Am 30. Juni 1645 wurde Rantzau zum Marschall von Frankreich ernannt und konvertierte im gleichen Jahr zum Katholizismus. Bei der Belagerung von Bourbourg wurde ihm ein Ohr abgeschossen. In dem Kämpfen in Flandern fielen die Festungen Armentiers, Bethune, L’Illiers, St. Venant, Leui, Courtray, Dixmude, Bergues, Mardyck, Dünkirchen und Ypern an die Franzosen. Er wurde danach zum Gouverneur der 1646 eroberten Festung Dünkirchen ernannt. Bei Furnes besiegte er das spanische Entsatzheer.

Während der Unruhen der Fronde wurde er auf Mazarins Veranlassung nach Paris zurückgerufen und am 27. Februar 1649 in der Bastille gefangen gesetzt, aber freigesprochen und am 22. Januar 1650 frei gelassen. Er starb kurz darauf am 14. September 1650 in Paris. Er wurde im Franziskaner-Kloster bei Nyon begraben.

Seine Grabinschrift lautet:

Du corps du grand Rantzau, tu n’es qu’une des parts,
L’autre moitié reste dans les places de Mars
Il dispersa partout ses membres et sa gloire,
Tout abattu qu’il fut, il demeura vainqueur
Son sang fut en cent lieux le prix de la victoire
Et Mars ne lui laissa rien d’entier que le coeur.
Vom Leib des großen Rantzau bist Du nur ein Teil
Die andere Hälfte liegt auf den Feldern des Mars
Er verstreute überall seine Glieder und seinen Ruhm
So wie er niedergeschlagen wurde, blieb er doch Sieger
Sein Blut war der Preis des Sieges an hundert Orten
Und Mars ließ ihm nichts davon als nur sein Herz.

Literatur

| 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }} | 0 | {{ #if:Rantzau, Josias|Rantzau, Josias|Josias Rantzau }} | [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb000{{#switch: 27 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }}/images/index.html?seite={{#switch: 27 | 1={{ #expr: 281 + 16 }} | 2={{ #expr: 281 + 2 }} | 3={{ #expr: 281 + 2 }} | 4={{ #expr: 281 + 2 }} | 5={{ #expr: 281 + 2 }} | 6={{ #expr: 281 + 2 }} | 7={{ #expr: 281 + 2 }} | 8={{ #expr: 281 + 2 }} | 9={{#switch: 281 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 281 < 449 | {{ #expr: 281 + 2 }} | {{ #expr: 281 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 281 + 2 }} | 11={{ #expr: 281 + 2 }} | 12={{ #expr: 281 + 2 }} | 13={{ #expr: 281 + 2 }} | 14={{ #expr: 281 + 2 }} | 15={{ #expr: 281 + 2 }} | 16={{ #expr: 281 + 2 }} | 17={{ #expr: 281 + 2 }} | 18={{ #expr: 281 + 2 }} | 19={{ #expr: 281 + 2 }} | 20={{ #expr: 281 + 2 }} | 21={{ #expr: 281 + 2 }} | 22={{ #expr: 281 + 2 }} | 23={{ #expr: 281 + 2 }} | 24={{ #expr: 281 + 2 }} | 25={{ #expr: 281 + 2 }} | 26={{ #expr: 281 + 2 }} | 27={{ #expr: 281 + 2 }} | 28={{ #expr: 281 + 2 }} | 29={{ #expr: 281 + 2 }} | 30={{ #expr: 281 + 2 }} | 31={{ #expr: 281 + 2 }} | 32={{ #expr: 281 + 2 }} | 33={{ #expr: 281 + 2 }} | 34={{ #expr: 281 + 2 }} | 35={{ #expr: 281 + 2 }} | 36={{ #expr: 281 + 2 }} | 37={{ #expr: 281 + 2 }} | 38={{ #expr: 281 + 2 }} | 39={{ #expr: 281 + 2 }} | 40={{ #expr: 281 + 2 }} | 41={{ #expr: 281 + 2 }} | 42={{ #expr: 281 + 2 }} | 43={{ #expr: 281 + 2 }} | 44={{ #expr: 281 + 2 }} | 45={{ #expr: 281 + 6 }} | 46={{ #expr: 281 + 2 }} | 47={{ #expr: 281 + 2 }} | 48={{ #expr: 281 + 2 }} | 49={{ #expr: 281 + 2 }} | 50={{ #expr: 281 + 2 }} | 51={{ #expr: 281 + 2 }} | 52={{ #expr: 281 + 2 }} | 53={{ #expr: 281 + 2 }} | 54={{ #expr: 281 + 2 }} | 55={{ #expr: 281 + 3 }} | 56=281 | #default = 281 }} {{ #if:Rantzau, Josias|Rantzau, Josias|Josias Rantzau }}] }} }}{{#ifeq:Vorlage:Str rightc|.||.}} In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 27, Duncker & Humblot, Leipzig {{#switch: 27 | 1=1875 | 2=1875 | 3=1876 | 4=1876 | 5=1877 | 6=1877 | 7=1877 | 8=1878 | 9=1879 | 10=1879 | 11=1880 | 12=1880 | 13=1881 | 14=1881 | 15=1882 | 16=1882 | 17=1883 | 18=1883 | 19=1884 | 20=1884 | 21=1885 | 22=1885 | 23=1886 | 24=1887 | 25=1887 | 26=1888 | 27=1888 | 28=1889 | 29=1889 | 30=1890 | 31=1890 | 32=1891 | 33=1891 | 34=1892 | 35=1893 | 36=1893 | 37=1894 | 38=1894 | 39=1895 | 40=1896 | 41=1896 | 42=1897 | 43=1898 | 44=1898 | 45=1900 | 46=1902 | 47=1903 | 48=1904 | 49=1904 | 50=1905 | 51=1906 | 52=1906 | 53=1907 | 54=1908 | 55=1910 | 56=1912 | #default = Vorlage:ADB – bitte Band und Seitenzahlen korrekt angeben{{#ifeq:0|0|}} }}, S. 281{{ #if:281 | {{ #ifexpr: {{#switch: 27 | 1={{ #expr: 281 + 16 }} | 2={{ #expr: 281 + 2 }} | 3={{ #expr: 281 + 2 }} | 4={{ #expr: 281 + 2 }} | 5={{ #expr: 281 + 2 }} | 6={{ #expr: 281 + 2 }} | 7={{ #expr: 281 + 2 }} | 8={{ #expr: 281 + 2 }} | 9={{#switch: 281 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 281 < 449 | {{ #expr: 281 + 2 }} | {{ #expr: 281 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 281 + 2 }} | 11={{ #expr: 281 + 2 }} | 12={{ #expr: 281 + 2 }} | 13={{ #expr: 281 + 2 }} | 14={{ #expr: 281 + 2 }} | 15={{ #expr: 281 + 2 }} | 16={{ #expr: 281 + 2 }} | 17={{ #expr: 281 + 2 }} | 18={{ #expr: 281 + 2 }} | 19={{ #expr: 281 + 2 }} | 20={{ #expr: 281 + 2 }} | 21={{ #expr: 281 + 2 }} | 22={{ #expr: 281 + 2 }} | 23={{ #expr: 281 + 2 }} | 24={{ #expr: 281 + 2 }} | 25={{ #expr: 281 + 2 }} | 26={{ #expr: 281 + 2 }} | 27={{ #expr: 281 + 2 }} | 28={{ #expr: 281 + 2 }} | 29={{ #expr: 281 + 2 }} | 30={{ #expr: 281 + 2 }} | 31={{ #expr: 281 + 2 }} | 32={{ #expr: 281 + 2 }} | 33={{ #expr: 281 + 2 }} | 34={{ #expr: 281 + 2 }} | 35={{ #expr: 281 + 2 }} | 36={{ #expr: 281 + 2 }} | 37={{ #expr: 281 + 2 }} | 38={{ #expr: 281 + 2 }} | 39={{ #expr: 281 + 2 }} | 40={{ #expr: 281 + 2 }} | 41={{ #expr: 281 + 2 }} | 42={{ #expr: 281 + 2 }} | 43={{ #expr: 281 + 2 }} | 44={{ #expr: 281 + 2 }} | 45={{ #expr: 281 + 6 }} | 46={{ #expr: 281 + 2 }} | 47={{ #expr: 281 + 2 }} | 48={{ #expr: 281 + 2 }} | 49={{ #expr: 281 + 2 }} | 50={{ #expr: 281 + 2 }} | 51={{ #expr: 281 + 2 }} | 52={{ #expr: 281 + 2 }} | 53={{ #expr: 281 + 2 }} | 54={{ #expr: 281 + 2 }} | 55={{ #expr: 281 + 3 }} | 56=281 | #default = 281 }} != {{#switch: 27 | 1={{ #expr: 281 + 16 }} | 2={{ #expr: 281 + 2 }} | 3={{ #expr: 281 + 2 }} | 4={{ #expr: 281 + 2 }} | 5={{ #expr: 281 + 2 }} | 6={{ #expr: 281 + 2 }} | 7={{ #expr: 281 + 2 }} | 8={{ #expr: 281 + 2 }} | 9={{#switch: 281 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 281 < 449 | {{ #expr: 281 + 2 }} | {{ #expr: 281 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 281 + 2 }} | 11={{ #expr: 281 + 2 }} | 12={{ #expr: 281 + 2 }} | 13={{ #expr: 281 + 2 }} | 14={{ #expr: 281 + 2 }} | 15={{ #expr: 281 + 2 }} | 16={{ #expr: 281 + 2 }} | 17={{ #expr: 281 + 2 }} | 18={{ #expr: 281 + 2 }} | 19={{ #expr: 281 + 2 }} | 20={{ #expr: 281 + 2 }} | 21={{ #expr: 281 + 2 }} | 22={{ #expr: 281 + 2 }} | 23={{ #expr: 281 + 2 }} | 24={{ #expr: 281 + 2 }} | 25={{ #expr: 281 + 2 }} | 26={{ #expr: 281 + 2 }} | 27={{ #expr: 281 + 2 }} | 28={{ #expr: 281 + 2 }} | 29={{ #expr: 281 + 2 }} | 30={{ #expr: 281 + 2 }} | 31={{ #expr: 281 + 2 }} | 32={{ #expr: 281 + 2 }} | 33={{ #expr: 281 + 2 }} | 34={{ #expr: 281 + 2 }} | 35={{ #expr: 281 + 2 }} | 36={{ #expr: 281 + 2 }} | 37={{ #expr: 281 + 2 }} | 38={{ #expr: 281 + 2 }} | 39={{ #expr: 281 + 2 }} | 40={{ #expr: 281 + 2 }} | 41={{ #expr: 281 + 2 }} | 42={{ #expr: 281 + 2 }} | 43={{ #expr: 281 + 2 }} | 44={{ #expr: 281 + 2 }} | 45={{ #expr: 281 + 6 }} | 46={{ #expr: 281 + 2 }} | 47={{ #expr: 281 + 2 }} | 48={{ #expr: 281 + 2 }} | 49={{ #expr: 281 + 2 }} | 50={{ #expr: 281 + 2 }} | 51={{ #expr: 281 + 2 }} | 52={{ #expr: 281 + 2 }} | 53={{ #expr: 281 + 2 }} | 54={{ #expr: 281 + 2 }} | 55={{ #expr: 281 + 3 }} | 56=281 | #default = 281 }} |{{ #ifexpr: {{#switch: 27 | 1={{ #expr: 281 + 16 }} | 2={{ #expr: 281 + 2 }} | 3={{ #expr: 281 + 2 }} | 4={{ #expr: 281 + 2 }} | 5={{ #expr: 281 + 2 }} | 6={{ #expr: 281 + 2 }} | 7={{ #expr: 281 + 2 }} | 8={{ #expr: 281 + 2 }} | 9={{#switch: 281 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 281 < 449 | {{ #expr: 281 + 2 }} | {{ #expr: 281 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 281 + 2 }} | 11={{ #expr: 281 + 2 }} | 12={{ #expr: 281 + 2 }} | 13={{ #expr: 281 + 2 }} | 14={{ #expr: 281 + 2 }} | 15={{ #expr: 281 + 2 }} | 16={{ #expr: 281 + 2 }} | 17={{ #expr: 281 + 2 }} | 18={{ #expr: 281 + 2 }} | 19={{ #expr: 281 + 2 }} | 20={{ #expr: 281 + 2 }} | 21={{ #expr: 281 + 2 }} | 22={{ #expr: 281 + 2 }} | 23={{ #expr: 281 + 2 }} | 24={{ #expr: 281 + 2 }} | 25={{ #expr: 281 + 2 }} | 26={{ #expr: 281 + 2 }} | 27={{ #expr: 281 + 2 }} | 28={{ #expr: 281 + 2 }} | 29={{ #expr: 281 + 2 }} | 30={{ #expr: 281 + 2 }} | 31={{ #expr: 281 + 2 }} | 32={{ #expr: 281 + 2 }} | 33={{ #expr: 281 + 2 }} | 34={{ #expr: 281 + 2 }} | 35={{ #expr: 281 + 2 }} | 36={{ #expr: 281 + 2 }} | 37={{ #expr: 281 + 2 }} | 38={{ #expr: 281 + 2 }} | 39={{ #expr: 281 + 2 }} | 40={{ #expr: 281 + 2 }} | 41={{ #expr: 281 + 2 }} | 42={{ #expr: 281 + 2 }} | 43={{ #expr: 281 + 2 }} | 44={{ #expr: 281 + 2 }} | 45={{ #expr: 281 + 6 }} | 46={{ #expr: 281 + 2 }} | 47={{ #expr: 281 + 2 }} | 48={{ #expr: 281 + 2 }} | 49={{ #expr: 281 + 2 }} | 50={{ #expr: 281 + 2 }} | 51={{ #expr: 281 + 2 }} | 52={{ #expr: 281 + 2 }} | 53={{ #expr: 281 + 2 }} | 54={{ #expr: 281 + 2 }} | 55={{ #expr: 281 + 3 }} | 56=281 | #default = 281 }} = {{ #expr: {{#switch: 27 | 1={{ #expr: 281 + 16 }} | 2={{ #expr: 281 + 2 }} | 3={{ #expr: 281 + 2 }} | 4={{ #expr: 281 + 2 }} | 5={{ #expr: 281 + 2 }} | 6={{ #expr: 281 + 2 }} | 7={{ #expr: 281 + 2 }} | 8={{ #expr: 281 + 2 }} | 9={{#switch: 281 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 281 < 449 | {{ #expr: 281 + 2 }} | {{ #expr: 281 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 281 + 2 }} | 11={{ #expr: 281 + 2 }} | 12={{ #expr: 281 + 2 }} | 13={{ #expr: 281 + 2 }} | 14={{ #expr: 281 + 2 }} | 15={{ #expr: 281 + 2 }} | 16={{ #expr: 281 + 2 }} | 17={{ #expr: 281 + 2 }} | 18={{ #expr: 281 + 2 }} | 19={{ #expr: 281 + 2 }} | 20={{ #expr: 281 + 2 }} | 21={{ #expr: 281 + 2 }} | 22={{ #expr: 281 + 2 }} | 23={{ #expr: 281 + 2 }} | 24={{ #expr: 281 + 2 }} | 25={{ #expr: 281 + 2 }} | 26={{ #expr: 281 + 2 }} | 27={{ #expr: 281 + 2 }} | 28={{ #expr: 281 + 2 }} | 29={{ #expr: 281 + 2 }} | 30={{ #expr: 281 + 2 }} | 31={{ #expr: 281 + 2 }} | 32={{ #expr: 281 + 2 }} | 33={{ #expr: 281 + 2 }} | 34={{ #expr: 281 + 2 }} | 35={{ #expr: 281 + 2 }} | 36={{ #expr: 281 + 2 }} | 37={{ #expr: 281 + 2 }} | 38={{ #expr: 281 + 2 }} | 39={{ #expr: 281 + 2 }} | 40={{ #expr: 281 + 2 }} | 41={{ #expr: 281 + 2 }} | 42={{ #expr: 281 + 2 }} | 43={{ #expr: 281 + 2 }} | 44={{ #expr: 281 + 2 }} | 45={{ #expr: 281 + 6 }} | 46={{ #expr: 281 + 2 }} | 47={{ #expr: 281 + 2 }} | 48={{ #expr: 281 + 2 }} | 49={{ #expr: 281 + 2 }} | 50={{ #expr: 281 + 2 }} | 51={{ #expr: 281 + 2 }} | 52={{ #expr: 281 + 2 }} | 53={{ #expr: 281 + 2 }} | 54={{ #expr: 281 + 2 }} | 55={{ #expr: 281 + 3 }} | 56=281 | #default = 281 }} + 1 }} | f|–281}}|}} |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{ #if:ADB:Rantzau, Josias||{{#ifeq:0|0|}}}}

  • {{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}

Weblinks

Einzelnachweise

<references />

{{#ifeq: p | p | | {{#if: 119303973n9508228874660211 | |

}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 119303973 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 119303973 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n95082288 | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n95082288 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 74660211 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 74660211 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung

{{#if: Rantzau, Josias | {{#if: | {{#if: deutscher Heerführer im Dreißigjährigen Krieg, Marschall von Frankreich | {{#if: 18. Oktober 1609 | {{#if: Gut Bothkamp bei Kiel | {{#if: 14. September 1650 | {{#if: Paris |

Vorlage:Wikidata-Registrierung