Zum Inhalt springen

Leonhard Hutter

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie
Datei:Leonhard-Hutter.jpg
Leonhard Hutter
Datei:Compendium-locorum-theologi.jpg
Compendium locorum theologicorum...

Leonhard Hutter (auch: Hütter, häufig latinisiert zu Hutterus; * Januar 1563 in Nellingen; † 23. Oktober 1616 in Wittenberg) war ein lutherischer Theologe.

Leben

Geboren als Sohn des damaligen Pfarrers zu Nellingen Leonhard Hutter, der später in Ulm wirkte, und seiner Frau Anna Höflich, begann er seine Studien 1581 an der Universität Straßburg, wo er zehn Jahre studierte. Er setzte sein Studium an der Universität Leipzig, an der Universität Heidelberg und an der Universität Jena fort. 1583 erlangte er den akademischen Grad eines Magisters in Straßburg, unter dem Dekanat von Johannes Pappus und promovierte 1594 in Jena zum Doktor der Theologie.

Dort hielt er Privatvorlesungen und wurde 1596 als Professor der Theologie an die Universität Wittenberg berufen. Dort war er 1598 und 1610 Rektor der Akademie und 1604 deren Prorektor. 1599 hatte er Barbara Manlich geheiratet, aus der 16-jährigen Ehe sind keine Kinder hervorgegangen. Er starb an den Folgen eines Schlaganfalls im Alter von 53 Jahren und wurde am 25. Oktober beigesetzt.

Sein Hauptwerk, das Compendium locorum theologicorum (etwa: Handbuch theologischer Grundbegriffe), war wegweisend für Generationen von Schülern und Theologiestudenten. Es beschrieb die konfessionell-lutherische Lehre des Konkordienbuches in systematischer, katechismusartiger Weise. 1609 wurde es durch fürstliche Verordnung zum Standard-Lehrbuch für die drei sächsischen Fürstenschulen in Naumburg, Meißen und Grimma.

Noch im 19. Jahrhundert war es so bekannt, dass Karl von Hase seinem Lehrbuch der Dogmatik den Titel Hutterus redivivus (der wieder zum Leben erweckte Hutter) gab.

Werke

  • Compendium locorum theologicorum ex scripturis sacris et libro concordiae: lateinisch – deutsch – englisch. Kritisch herausgegeben, kommentiert und mit einem Nachwort sowie einer Bibliographie sämtlicher Drucke des Compendium versehen von Johann Anselm Steiger. Frommann-Holzboog, Stuttgart-Bad Cannstatt 2006, ISBN 978-3-7728-1872-1 (Doctrina et pietas: Abt. 2, Varia; Bd. 3).
  • Loci communes theologici ex sacris literis diligenter eruti, Wittenberg 1619 (post mortem von der Wittenberger Fakultät herausgegeben)
  • Laudatio Funebris Illustrissimi Celsissimique Principis ac Domini, Dn. Augusti, Saxoniae, Iuliae, Cliviae, Montium Ducis … Die 26. Decembris … Dresdae pie defuncti: anno 1615. Wittenberg 1616.

Literatur

  • Ambrosius Rhodius: PROGRAMMA, in funere Magnifici huius Academiae Rectoris, VIRI Reverendi, Clarissimi, et Excellentissimi, DN. LEONHARDI HÜTTERI, SS. Theol. Doctoris, Eiusdemque Professoris primarii ac Senirois: de universa Christi Ecclesia egregie meriti... d. XXX. Octobr. Anni M.DC.XVI, In: Henning Witte: Memoriae philosophorum, oratorum, poetarum, historicorum et philologorum nostri seculi clarissimorum renovatae decas prima (- sexta), Band 1, Königsberg [u. a.] 1674–76, S. 516–553 – Trauerrede mit Schriftenverzeichnis in Henning Wittes biographischem Sammelwerk Memoriae philosophorum, oratorum, poetarum, historicorum et philologorum, online abrufbar über das Projekt CAMENA.
  • Fritz Roth: Restlose Auswertung von Leichenpredigten und Personalschriften für genealogische und kulturhistorische Zwecke, Bd. 3 R 2499
  • {{ #if:Adolf Brecher|Adolf Brecher: |}}{{ #if:ADB:Hutter, Leonhard|{{ #if:Hutter, Leonhard|Hutter, Leonhard|Leonhard Hutter }}|{{#ifeq: {{#switch: 13

| 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }} | 0 | {{ #if:Hutter, Leonhard|Hutter, Leonhard|Leonhard Hutter }} | [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb000{{#switch: 13 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }}/images/index.html?seite={{#switch: 13 | 1={{ #expr: 476 + 16 }} | 2={{ #expr: 476 + 2 }} | 3={{ #expr: 476 + 2 }} | 4={{ #expr: 476 + 2 }} | 5={{ #expr: 476 + 2 }} | 6={{ #expr: 476 + 2 }} | 7={{ #expr: 476 + 2 }} | 8={{ #expr: 476 + 2 }} | 9={{#switch: 476 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 476 < 449 | {{ #expr: 476 + 2 }} | {{ #expr: 476 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 476 + 2 }} | 11={{ #expr: 476 + 2 }} | 12={{ #expr: 476 + 2 }} | 13={{ #expr: 476 + 2 }} | 14={{ #expr: 476 + 2 }} | 15={{ #expr: 476 + 2 }} | 16={{ #expr: 476 + 2 }} | 17={{ #expr: 476 + 2 }} | 18={{ #expr: 476 + 2 }} | 19={{ #expr: 476 + 2 }} | 20={{ #expr: 476 + 2 }} | 21={{ #expr: 476 + 2 }} | 22={{ #expr: 476 + 2 }} | 23={{ #expr: 476 + 2 }} | 24={{ #expr: 476 + 2 }} | 25={{ #expr: 476 + 2 }} | 26={{ #expr: 476 + 2 }} | 27={{ #expr: 476 + 2 }} | 28={{ #expr: 476 + 2 }} | 29={{ #expr: 476 + 2 }} | 30={{ #expr: 476 + 2 }} | 31={{ #expr: 476 + 2 }} | 32={{ #expr: 476 + 2 }} | 33={{ #expr: 476 + 2 }} | 34={{ #expr: 476 + 2 }} | 35={{ #expr: 476 + 2 }} | 36={{ #expr: 476 + 2 }} | 37={{ #expr: 476 + 2 }} | 38={{ #expr: 476 + 2 }} | 39={{ #expr: 476 + 2 }} | 40={{ #expr: 476 + 2 }} | 41={{ #expr: 476 + 2 }} | 42={{ #expr: 476 + 2 }} | 43={{ #expr: 476 + 2 }} | 44={{ #expr: 476 + 2 }} | 45={{ #expr: 476 + 6 }} | 46={{ #expr: 476 + 2 }} | 47={{ #expr: 476 + 2 }} | 48={{ #expr: 476 + 2 }} | 49={{ #expr: 476 + 2 }} | 50={{ #expr: 476 + 2 }} | 51={{ #expr: 476 + 2 }} | 52={{ #expr: 476 + 2 }} | 53={{ #expr: 476 + 2 }} | 54={{ #expr: 476 + 2 }} | 55={{ #expr: 476 + 3 }} | 56=476 | #default = 476 }} {{ #if:Hutter, Leonhard|Hutter, Leonhard|Leonhard Hutter }}] }} }}{{#ifeq:Vorlage:Str rightc|.||.}} In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 13, Duncker & Humblot, Leipzig {{#switch: 13 | 1=1875 | 2=1875 | 3=1876 | 4=1876 | 5=1877 | 6=1877 | 7=1877 | 8=1878 | 9=1879 | 10=1879 | 11=1880 | 12=1880 | 13=1881 | 14=1881 | 15=1882 | 16=1882 | 17=1883 | 18=1883 | 19=1884 | 20=1884 | 21=1885 | 22=1885 | 23=1886 | 24=1887 | 25=1887 | 26=1888 | 27=1888 | 28=1889 | 29=1889 | 30=1890 | 31=1890 | 32=1891 | 33=1891 | 34=1892 | 35=1893 | 36=1893 | 37=1894 | 38=1894 | 39=1895 | 40=1896 | 41=1896 | 42=1897 | 43=1898 | 44=1898 | 45=1900 | 46=1902 | 47=1903 | 48=1904 | 49=1904 | 50=1905 | 51=1906 | 52=1906 | 53=1907 | 54=1908 | 55=1910 | 56=1912 | #default = Vorlage:ADB – bitte Band und Seitenzahlen korrekt angeben{{#ifeq:0|0|}} }}, S. 476{{ #if:479 | {{ #ifexpr: {{#switch: 13 | 1={{ #expr: 476 + 16 }} | 2={{ #expr: 476 + 2 }} | 3={{ #expr: 476 + 2 }} | 4={{ #expr: 476 + 2 }} | 5={{ #expr: 476 + 2 }} | 6={{ #expr: 476 + 2 }} | 7={{ #expr: 476 + 2 }} | 8={{ #expr: 476 + 2 }} | 9={{#switch: 476 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 476 < 449 | {{ #expr: 476 + 2 }} | {{ #expr: 476 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 476 + 2 }} | 11={{ #expr: 476 + 2 }} | 12={{ #expr: 476 + 2 }} | 13={{ #expr: 476 + 2 }} | 14={{ #expr: 476 + 2 }} | 15={{ #expr: 476 + 2 }} | 16={{ #expr: 476 + 2 }} | 17={{ #expr: 476 + 2 }} | 18={{ #expr: 476 + 2 }} | 19={{ #expr: 476 + 2 }} | 20={{ #expr: 476 + 2 }} | 21={{ #expr: 476 + 2 }} | 22={{ #expr: 476 + 2 }} | 23={{ #expr: 476 + 2 }} | 24={{ #expr: 476 + 2 }} | 25={{ #expr: 476 + 2 }} | 26={{ #expr: 476 + 2 }} | 27={{ #expr: 476 + 2 }} | 28={{ #expr: 476 + 2 }} | 29={{ #expr: 476 + 2 }} | 30={{ #expr: 476 + 2 }} | 31={{ #expr: 476 + 2 }} | 32={{ #expr: 476 + 2 }} | 33={{ #expr: 476 + 2 }} | 34={{ #expr: 476 + 2 }} | 35={{ #expr: 476 + 2 }} | 36={{ #expr: 476 + 2 }} | 37={{ #expr: 476 + 2 }} | 38={{ #expr: 476 + 2 }} | 39={{ #expr: 476 + 2 }} | 40={{ #expr: 476 + 2 }} | 41={{ #expr: 476 + 2 }} | 42={{ #expr: 476 + 2 }} | 43={{ #expr: 476 + 2 }} | 44={{ #expr: 476 + 2 }} | 45={{ #expr: 476 + 6 }} | 46={{ #expr: 476 + 2 }} | 47={{ #expr: 476 + 2 }} | 48={{ #expr: 476 + 2 }} | 49={{ #expr: 476 + 2 }} | 50={{ #expr: 476 + 2 }} | 51={{ #expr: 476 + 2 }} | 52={{ #expr: 476 + 2 }} | 53={{ #expr: 476 + 2 }} | 54={{ #expr: 476 + 2 }} | 55={{ #expr: 476 + 3 }} | 56=476 | #default = 476 }} != {{#switch: 13 | 1={{ #expr: 479 + 16 }} | 2={{ #expr: 479 + 2 }} | 3={{ #expr: 479 + 2 }} | 4={{ #expr: 479 + 2 }} | 5={{ #expr: 479 + 2 }} | 6={{ #expr: 479 + 2 }} | 7={{ #expr: 479 + 2 }} | 8={{ #expr: 479 + 2 }} | 9={{#switch: 479 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 479 < 449 | {{ #expr: 479 + 2 }} | {{ #expr: 479 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 479 + 2 }} | 11={{ #expr: 479 + 2 }} | 12={{ #expr: 479 + 2 }} | 13={{ #expr: 479 + 2 }} | 14={{ #expr: 479 + 2 }} | 15={{ #expr: 479 + 2 }} | 16={{ #expr: 479 + 2 }} | 17={{ #expr: 479 + 2 }} | 18={{ #expr: 479 + 2 }} | 19={{ #expr: 479 + 2 }} | 20={{ #expr: 479 + 2 }} | 21={{ #expr: 479 + 2 }} | 22={{ #expr: 479 + 2 }} | 23={{ #expr: 479 + 2 }} | 24={{ #expr: 479 + 2 }} | 25={{ #expr: 479 + 2 }} | 26={{ #expr: 479 + 2 }} | 27={{ #expr: 479 + 2 }} | 28={{ #expr: 479 + 2 }} | 29={{ #expr: 479 + 2 }} | 30={{ #expr: 479 + 2 }} | 31={{ #expr: 479 + 2 }} | 32={{ #expr: 479 + 2 }} | 33={{ #expr: 479 + 2 }} | 34={{ #expr: 479 + 2 }} | 35={{ #expr: 479 + 2 }} | 36={{ #expr: 479 + 2 }} | 37={{ #expr: 479 + 2 }} | 38={{ #expr: 479 + 2 }} | 39={{ #expr: 479 + 2 }} | 40={{ #expr: 479 + 2 }} | 41={{ #expr: 479 + 2 }} | 42={{ #expr: 479 + 2 }} | 43={{ #expr: 479 + 2 }} | 44={{ #expr: 479 + 2 }} | 45={{ #expr: 479 + 6 }} | 46={{ #expr: 479 + 2 }} | 47={{ #expr: 479 + 2 }} | 48={{ #expr: 479 + 2 }} | 49={{ #expr: 479 + 2 }} | 50={{ #expr: 479 + 2 }} | 51={{ #expr: 479 + 2 }} | 52={{ #expr: 479 + 2 }} | 53={{ #expr: 479 + 2 }} | 54={{ #expr: 479 + 2 }} | 55={{ #expr: 479 + 3 }} | 56=479 | #default = 479 }} |{{ #ifexpr: {{#switch: 13 | 1={{ #expr: 479 + 16 }} | 2={{ #expr: 479 + 2 }} | 3={{ #expr: 479 + 2 }} | 4={{ #expr: 479 + 2 }} | 5={{ #expr: 479 + 2 }} | 6={{ #expr: 479 + 2 }} | 7={{ #expr: 479 + 2 }} | 8={{ #expr: 479 + 2 }} | 9={{#switch: 479 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 479 < 449 | {{ #expr: 479 + 2 }} | {{ #expr: 479 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 479 + 2 }} | 11={{ #expr: 479 + 2 }} | 12={{ #expr: 479 + 2 }} | 13={{ #expr: 479 + 2 }} | 14={{ #expr: 479 + 2 }} | 15={{ #expr: 479 + 2 }} | 16={{ #expr: 479 + 2 }} | 17={{ #expr: 479 + 2 }} | 18={{ #expr: 479 + 2 }} | 19={{ #expr: 479 + 2 }} | 20={{ #expr: 479 + 2 }} | 21={{ #expr: 479 + 2 }} | 22={{ #expr: 479 + 2 }} | 23={{ #expr: 479 + 2 }} | 24={{ #expr: 479 + 2 }} | 25={{ #expr: 479 + 2 }} | 26={{ #expr: 479 + 2 }} | 27={{ #expr: 479 + 2 }} | 28={{ #expr: 479 + 2 }} | 29={{ #expr: 479 + 2 }} | 30={{ #expr: 479 + 2 }} | 31={{ #expr: 479 + 2 }} | 32={{ #expr: 479 + 2 }} | 33={{ #expr: 479 + 2 }} | 34={{ #expr: 479 + 2 }} | 35={{ #expr: 479 + 2 }} | 36={{ #expr: 479 + 2 }} | 37={{ #expr: 479 + 2 }} | 38={{ #expr: 479 + 2 }} | 39={{ #expr: 479 + 2 }} | 40={{ #expr: 479 + 2 }} | 41={{ #expr: 479 + 2 }} | 42={{ #expr: 479 + 2 }} | 43={{ #expr: 479 + 2 }} | 44={{ #expr: 479 + 2 }} | 45={{ #expr: 479 + 6 }} | 46={{ #expr: 479 + 2 }} | 47={{ #expr: 479 + 2 }} | 48={{ #expr: 479 + 2 }} | 49={{ #expr: 479 + 2 }} | 50={{ #expr: 479 + 2 }} | 51={{ #expr: 479 + 2 }} | 52={{ #expr: 479 + 2 }} | 53={{ #expr: 479 + 2 }} | 54={{ #expr: 479 + 2 }} | 55={{ #expr: 479 + 3 }} | 56=479 | #default = 479 }} = {{ #expr: {{#switch: 13 | 1={{ #expr: 476 + 16 }} | 2={{ #expr: 476 + 2 }} | 3={{ #expr: 476 + 2 }} | 4={{ #expr: 476 + 2 }} | 5={{ #expr: 476 + 2 }} | 6={{ #expr: 476 + 2 }} | 7={{ #expr: 476 + 2 }} | 8={{ #expr: 476 + 2 }} | 9={{#switch: 476 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 476 < 449 | {{ #expr: 476 + 2 }} | {{ #expr: 476 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 476 + 2 }} | 11={{ #expr: 476 + 2 }} | 12={{ #expr: 476 + 2 }} | 13={{ #expr: 476 + 2 }} | 14={{ #expr: 476 + 2 }} | 15={{ #expr: 476 + 2 }} | 16={{ #expr: 476 + 2 }} | 17={{ #expr: 476 + 2 }} | 18={{ #expr: 476 + 2 }} | 19={{ #expr: 476 + 2 }} | 20={{ #expr: 476 + 2 }} | 21={{ #expr: 476 + 2 }} | 22={{ #expr: 476 + 2 }} | 23={{ #expr: 476 + 2 }} | 24={{ #expr: 476 + 2 }} | 25={{ #expr: 476 + 2 }} | 26={{ #expr: 476 + 2 }} | 27={{ #expr: 476 + 2 }} | 28={{ #expr: 476 + 2 }} | 29={{ #expr: 476 + 2 }} | 30={{ #expr: 476 + 2 }} | 31={{ #expr: 476 + 2 }} | 32={{ #expr: 476 + 2 }} | 33={{ #expr: 476 + 2 }} | 34={{ #expr: 476 + 2 }} | 35={{ #expr: 476 + 2 }} | 36={{ #expr: 476 + 2 }} | 37={{ #expr: 476 + 2 }} | 38={{ #expr: 476 + 2 }} | 39={{ #expr: 476 + 2 }} | 40={{ #expr: 476 + 2 }} | 41={{ #expr: 476 + 2 }} | 42={{ #expr: 476 + 2 }} | 43={{ #expr: 476 + 2 }} | 44={{ #expr: 476 + 2 }} | 45={{ #expr: 476 + 6 }} | 46={{ #expr: 476 + 2 }} | 47={{ #expr: 476 + 2 }} | 48={{ #expr: 476 + 2 }} | 49={{ #expr: 476 + 2 }} | 50={{ #expr: 476 + 2 }} | 51={{ #expr: 476 + 2 }} | 52={{ #expr: 476 + 2 }} | 53={{ #expr: 476 + 2 }} | 54={{ #expr: 476 + 2 }} | 55={{ #expr: 476 + 3 }} | 56=476 | #default = 476 }} + 1 }} | f|–479}}|}} |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{ #if:ADB:Hutter, Leonhard||{{#ifeq:0|0|}}}}

  • {{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}{{#ifeq: 0 | 0
   | {{#if: 104
       |
       | Vorlage:NDB – bitte Seitenzahl(en) angeben
     }}{{#if: 118950037
         | {{#if: {{#invoke:URIutil|isDNBvalid|118950037}}
             | {{#if: 
                 | Vorlage:NDB – Wenn GND dann kein SFZ angeben
               }}
             | Vorlage:NDB – GND unzulässig
           }}
         | {{#if: 
             | {{#if: 
                 | {{#ifeq: 128000 | 4526413
                     |
                     | Vorlage:NDB7= ist obsolet, jetzt SFZ=
                   }}
               }}
             | {{#ifeq:  | 1
                 | 
                 | 
               }}
           }}
     }}{{#if: 
         | {{#ifeq: 128000 | 11376103
             |
             | Vorlage:NDBWerktitel= war ein Irrtum, jetzt Werkliste=
           }}
       }}

}}{{#if:

   | {{#if: 
       |
       | 
     }}

}}

|1=Hamm 1975. 2., unveränderte Auflage. Hamm 1990, ISBN 3-88309-013-1 |2=Hamm 1990, ISBN 3-88309-032-8 |3=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-035-2 |4=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-038-7 |5=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-043-3 |6=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-044-1 |7=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-048-4 |8=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-053-0 |9=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-058-1 |10=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-062-X |11=Herzberg 1996, ISBN 3-88309-064-6 |12=Herzberg 1997, ISBN 3-88309-068-9 |13=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-072-7 |14=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-073-5 |15=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-077-8 |16=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-079-4 |17=Herzberg 2000, ISBN 3-88309-080-8 |18=Herzberg 2001, ISBN 3-88309-086-7 |19=Nordhausen 2001, ISBN 3-88309-089-1 |20=Nordhausen 2002, ISBN 3-88309-091-3 |21=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-110-3 |22=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-133-2 |23=Nordhausen 2004, ISBN 3-88309-155-3 |24=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-247-9 |25=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-332-7 |26=Nordhausen 2006, ISBN 3-88309-354-8 |27=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-393-2 |28=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-413-7 |29=Nordhausen 2008, ISBN 978-3-88309-452-6 |30=Nordhausen 2009, ISBN 978-3-88309-478-6 |31=Nordhausen 2010, ISBN 978-3-88309-544-8 |32=Nordhausen 2011, ISBN 978-3-88309-615-5 |33=Nordhausen 2012, ISBN 978-3-88309-690-2 |34=Nordhausen 2013, ISBN 978-3-88309-766-4 |35=Nordhausen 2014, ISBN 978-3-88309-882-1 |36=Nordhausen 2015, ISBN 978-3-88309-920-0 |37=Nordhausen 2016, ISBN 978-3-95948-142-7 |38=Nordhausen 2017, ISBN 978-3-95948-259-2 |39=Nordhausen 2018, ISBN 978-3-95948-350-6 |40=Nordhausen 2019, ISBN 978-3-95948-426-8 |41=Nordhausen 2020, ISBN 978-3-95948-474-9 |42=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-505-0 |43=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-536-4 |44=Nordhausen 2022, ISBN 978-3-95948-556-2 |45=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-584-5 |46=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-590-6 |47=Nordhausen 2024, ISBN 978-3-689-11006-2 |48=Nordhausen 2025, ISBN 978-3-689-11017-8 }}{{#if:|, Sp. }}{{#if:1227-1229|, Sp. {{#iferror:{{#expr:1227-1229}}|1227-1229|{{#expr:1*1227-1229*0}}–{{#expr:-(0*1227-1229*1)}}}}}}}}{{#if:|}}{{#if:<templatestyles src="Webarchiv/styles.css" />{{#if:20070629222726

      | {{#ifeq: 20070629222726 | *
    | Vorlage:Webarchiv/Wartung/Stern{{#if: bautz.de | {{#invoke:WLink|getEscapedTitle|bautz.de}} | {{#invoke:Webarchiv|getdomain|http://www.bautz.de/bbkl/h/hutter_l.shtml}} }} (Archivversionen)
    | {{#iferror: {{#time: j. F Y|20070629222726}}
         | {{#if:  || }}Vorlage:Webarchiv/Wartung/DatumDer Wert des Parameters {{#if: wayback | wayback | Datum }} muss ein gültiger Zeitstempel der Form YYYYMMDDHHMMSS sein!
         | {{#if: bautz.de | {{#invoke:WLink|getEscapedTitle|bautz.de}} | {{#invoke:Webarchiv|getdomain|http://www.bautz.de/bbkl/h/hutter_l.shtml}} }} {{#ifeq:  | [] | [ | ( }}Memento{{#if: {{#if:  | {{{archiv-bot}}} |  }} |  des Vorlage:Referrer }} vom {{#time: j. F Y|20070629222726}} im Internet Archive{{#if:  | ;  }}{{#ifeq:  | [] | ] | ) }}
      }}
  }}
      | {{#if:
          | {{#iferror: {{#time: j. F Y|{{{webciteID}}}}}
    | {{#switch: {{#invoke:Str|len|{{{webciteID}}}}}
       | 16= {{#if: bautz.de | {{#invoke:WLink|getEscapedTitle|bautz.de}} | {{#invoke:Webarchiv|getdomain|http://www.bautz.de/bbkl/h/hutter_l.shtml}} }} {{#ifeq:  | [] | [ | ( }}Memento{{#if: {{#if:  | {{{archiv-bot}}} |  }} |  des Vorlage:Referrer }} vom {{#time: j. F Y| 19700101000000 + {{#expr: floor {{#expr: {{#invoke:Str|sub|{{{webciteID}}}|1|10}}/86400}} }} days}} auf WebCite{{#if:  | ;  }}{{#ifeq:  | [] | ] | ) }}
       | 9 = {{#if: bautz.de | {{#invoke:WLink|getEscapedTitle|bautz.de}} | {{#invoke:Webarchiv|getdomain|http://www.bautz.de/bbkl/h/hutter_l.shtml}} }} {{#ifeq:  | [] | [ | ( }}Memento{{#if: {{#if:  | {{{archiv-bot}}} |  }} |  des Vorlage:Referrer}} vom {{#time: j. F Y| 19700101000000 + {{#expr: floor {{#expr: {{#invoke:Str|sub|{{#invoke:Expr|base62|{{{webciteID}}}}}|1|10}}/86400}} }} days}} auf WebCite{{#if:  | ;  }}{{#ifeq:  | [] | ] | ) }}
       | #default= Der Wert des Parameters {{#if: webciteID | webciteID | ID }} muss entweder ein Zeitstempel der Form YYYYMMDDHHMMSS oder ein Schüsselwert mit 9 Zeichen oder eine 16-stellige Zahl sein!Vorlage:Webarchiv/Wartung/webcitation{{#if:  || }}
      }}
    | c|{{{webciteID}}}}} {{#if: bautz.de | {{#invoke:WLink|getEscapedTitle|bautz.de}} | {{#invoke:Webarchiv|getdomain|http://www.bautz.de/bbkl/h/hutter_l.shtml}} }} (Memento{{#if: {{#if:  | {{{archiv-bot}}} |  }} |  des Vorlage:Referrer}} vom {{#time: j. F Y|{{{webciteID}}}}} auf WebCite{{#if:  | ;  }}{{#ifeq:  | [] | ] | ) }}
  }}
          | {{#if: 
              | Vorlage:Webarchiv/Today
              | {{#if:
                      | Vorlage:Webarchiv/Generisch
                      | {{#if: bautz.de | {{#invoke:WLink|getEscapedTitle|bautz.de}} | {{#invoke:Webarchiv|getdomain|http://www.bautz.de/bbkl/h/hutter_l.shtml}} }}  
                 }}}}}}}}{{#if:
    | Vorlage:Webarchiv/archiv-bot
  }}{{#invoke:TemplatePar|check
     |all      = url=
     |opt      = text= wayback= webciteID= archive-is= archive-today= archiv-url= archiv-datum= ()= archiv-bot= format= original=
     |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Webarchiv
     |errNS    = 0
     |template = Vorlage:Webarchiv
     |format   = *
     |preview  = 1
  }}{{#ifexpr: {{#if:20070629222726|1|0}}{{#if:|+1}}{{#if:|+1}}{{#if:|+1}}{{#if:|+1}} <> 1
    | {{#if:  || }}Vorlage:Webarchiv/Wartung/Parameter{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: Genau einer der Parameter 'wayback', 'webciteID', 'archive-today', 'archive-is' oder 'archiv-url' muss angegeben werden.|1}}
  }}{{#if: 
    | {{#switch: {{#invoke:Webarchiv|getdomain|{{{archiv-url}}}}}
        | web.archive.org = 
          {{#if:  || }}{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: Im Parameter 'archiv-url' wurde URL von Internet Archive erkannt, bitte Parameter 'wayback' benutzen.|1}} 
        | webcitation.org = 
          {{#if:  || }}{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: Im Parameter 'archiv-url' wurde URL von WebCite erkannt, bitte Parameter 'webciteID' benutzen.|1}} 
        | archive.today |archive.is |archive.ph |archive.fo |archive.li |archive.md |archive.vn = 
          {{#if:  || }}{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: Im Parameter 'archiv-url' wurde URL von archive.today erkannt, bitte Parameter 'archive-today' benutzen.|1}}
      }}{{#if: 
         | {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}
             | {{#if:  || }}Vorlage:Webarchiv/Wartung/Parameter{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: Der Wert des Parameter 'archiv-datum' ist ungültig oder hat ein ungültiges Format.|1}}
          |  }} 
         | {{#if:  || }}Vorlage:Webarchiv/Wartung/Parameter{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: Der Pflichtparameter 'archiv-datum' wurde nicht angegeben.|1}}
      }}
    | {{#if: 
         | {{#if:  || }}Vorlage:Webarchiv/Wartung/Parameter{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: Der Parameter 'archiv-datum' ist nur in Verbindung mit 'archiv-url' angebbar.|1}}
      }}
  }}{{#if:{{#invoke:URLutil|isHostPathResource|http://www.bautz.de/bbkl/h/hutter_l.shtml}}
    || {{#if:  || }}
  }}{{#if: bautz.de
    | {{#if: {{#invoke:WLink|isBracketedLink|bautz.de}}
        | {{#if:  || }}
      }}
    | {{#if:  || }}Vorlage:Webarchiv/Wartung/Linktext_fehlt
  }}{{#switch: 
    |addlarchives|addlpages= {{#if:  || }}{{#if: 1 |Vorlage:Webarchiv/Wartung/Parameter}}{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: enWP-Wert im Parameter 'format'.|1}}
  }}{{#ifeq: {{#invoke:Str|find|http://www.bautz.de/bbkl/h/hutter_l.shtml%7Carchiv}} |-1
    || {{#ifeq: {{#invoke:Str|find|{{#invoke:Str|cropleft|http://www.bautz.de/bbkl/h/hutter_l.shtml%7C4}}%7Chttp}} |-1
         || {{#switch: {{#invoke:Webarchiv|getdomain|http://www.bautz.de/bbkl/h/hutter_l.shtml }}
              | abendblatt.de | daserste.ndr.de | inarchive.com | webcitation.org = 
              | #default = {{#if:  || }}{{#if: 1 |Vorlage:Webarchiv/Wartung/URL}}{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: Archiv-URL im Parameter 'url' anstatt URL der Originalquelle. Entferne den vor der Original-URL stehenden Mementobestandteil und setze den Archivierungszeitstempel in den Parameter 'wayback', 'webciteID', 'archive.today' oder 'archive-is' ein, sofern nicht bereits befüllt.|1}}
            }} 
       }}
  }}|}}.{{#if: 2 | |{{#ifeq:||}}}}

| R+ = abs | R- = -abs | Z = trunc | Z+ | N = abs trunc | Z- = -abs trunc}}(683 ) = (683 ) {{#if: | round ({{{3}}}) }} | 1 }} }} |Hutterus, Leonard. |Hutterus, Leonard.}} In: {{#if: | Zedler. |{{#ifeq: Leonhard Hutter | Grosses vollständiges Universal-Lexicon Aller Wissenschafften und Künste |Universal-Lexicon.|{{#ifeq: Leonhard Hutter | Johann Heinrich Zedler | |Johann Heinrich Zedler:}} Grosses vollständiges Universal-Lexicon Aller Wissenschafften und Künste.}}}} {{#switch:13

         |s1 =Supplement 1
         |s2 =Supplement 2
         |s3 =Supplement 3
         |s4 =Supplement 4
         |Band 13}}{{#if: 13

|, {{#if: | | Leipzig}} 17{{#switch: 13 | 1 |01 | 2 |02 = 32 | 3 |03 | 4 |04 | 5 |05 | 6 |06 = 33 | 7 |07 | 8 |08 = 34 | 9 |09 |10 |11 |12 |13 |14 = 35 |15 |16 = 37 |17 |18 = 38 |19 |20 |21 |22 = 39 |23 |24 |25 |26 = 40 |27 |28 |29 |30 = 41 |31 |32 |33 |34 = 42 |35 |36 |37 |38 = 43 |39 |40 |41 |42 = 44 |43 |44 |45 |46 = 45 |47 |48 |49 |50 = 46 |51 |52 |53 |54 = 47 |55 |56 |57 |58 = 48 |59 |60 |61 |62 = 49 |63 |64 = 50 |s1 |s2 |65 |66 = 51 |s3 |67 = 52 |s4 |68 = 54 | #default = {{!!! FEHLER! Ungültige Bandnummer (13)}}}}}}{{#if: {{#iferror:{{#ifexpr:{{#switch: | R+ = abs | R- = -abs | Z = trunc | Z+ | N = abs trunc | Z- = -abs trunc}}(1323 ) = (1323 ) {{#if: | round ({{{3}}}) }} | 1 }} }}

              |, Sp. 1323
              |{{#if: {{#iferror:{{#ifexpr:{{#switch:

| R+ = abs | R- = -abs | Z = trunc | Z+ | N = abs trunc | Z- = -abs trunc}}(683 ) = (683 ) {{#if: | round ({{{3}}}) }} | 1 }} }} |, Blatt 683}}}}{{#if: 1324

              | {{ #ifexpr: 1323 != 1324
                            |{{ #ifexpr: 1324 = {{ #expr: 1323 + 1 }}                             | f|–1324}}|}}}}{{#if: 

| ({{{Kommentar}}})}}.

Weblinks

[{{canonicalurl:Commons:Category:{{#if:Leonhard-Hutter|Leonhard-Hutter|Leonhard Hutter}}|uselang=de}} Commons: {{#if:Leonhard Hutter|Leonhard Hutter|{{#if:Leonhard-Hutter|Leonhard-Hutter|{{#invoke:WLink|getArticleBase}}}}}}]{{#switch:1

|X|x= |0|-= |S|s= – Sammlung von Bildern |1|= – Sammlung von Bildern{{#if:

    | {{#switch: {{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}/{{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}
        |1/=  und Videos
        |1/1=, Videos und Audiodateien
        |/1=  und Audiodateien}}
    | , Videos und Audiodateien
  }}

|#default= – }}{{#if: Leonhard-Hutter

   | {{#ifeq: {{#invoke:Str|left|leonhard-hutter|9}} 
       | category: 
| FEHLER: Ohne Category: angeben!}}}}

Vorlage:Wikidata-Registrierung

| {{#if: 
    | Vorlage:DNB-Portal – veraltete Parametrisierung 3=
  }}

}}

{{#ifeq: p | p | | {{#if: 118950037no/92/2519922152397 | |

}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 118950037 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 118950037 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: no/92/25199 | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: no/92/25199 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 22152397 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 22152397 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung

{{#if: Hutter, Leonhard | {{#if: Hutterus, Leonardus; Hütter, Leonhard | {{#if: deutscher lutherischer Theologe | {{#if: Januar 1563 | {{#if: Nellingen | {{#if: 23. Oktober 1616 | {{#if: Wittenberg |

Vorlage:Wikidata-Registrierung