Zum Inhalt springen

Leonhard Kaiser

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie

Leonhard Kaiser, auch Kaysser, Kayser, Keiser oder Käser, als Vornamen sind außerdem Lienhard und Lenhard belegt (* um 1480 in Raab; † 16. August 1527 in Schärding), war ein lutherischer Theologe und Reformator, der als Ketzer verbrannt wurde.

Leben

Datei:Leonhard kaiser.jpg
Die Hinrichtung von Leonhard Kaiser nach dem Märtyrerspiegel von 1660
Datei:Schärding, Leonhard-Kaiser-Denkmal.jpg
Denkmal für Kaiser nahe der Stelle seiner Hinrichtung

Kaiser entstammte einer angesehenen und wohlhabenden Familie im bayerischen Innviertel. Er studierte seit 1502 in Leipzig und erwarb sich das Baccalaureat. 1517 kam er als Vikar in das Dorf Waizenkirchen. Als zu Beginn der 20er Jahre hier auf oberösterreichischem Gebiet das Evangelium immer intensiver verkündet wurde, war er es, der „dem Volk die Wahrheit des Evangeliums“ anzeigte. Weit über die Gemarkung seines Dorfes hinaus wirkte der ruhige, nicht mehr ganz junge Kaplan, ehe er vom Pfründeninhaber wegen der geringer werdenden Einkünfte als Lutheraner angezeigt und 1524 zum Widerruf gezwungen wurde. Aber das Gewissen ließ ihm keine Ruhe. Er entschloss sich, die Heimat zu verlassen und nach Wittenberg zu gehen.

In der aufgeregten Zeit nach dem Bauernkrieg traf er dort ein und ließ sich an der Universität Leucorea einschreiben. Wie er sich dem Einfluss Martin Luthers nicht entziehen konnte, so gewann ihn, wie es heißt, Luther seinerseits besonders lieb. Von Wittenberg schickte Kaiser Briefe und Bücher nach Hause und wirkte dadurch auf seine Freunde in der Heimat weiter ein.

Um seinen todkranken Vater noch einmal zu sehen, reiste er 1527 heim, im Vertrauen darauf, dass in Bayern noch niemand wegen der „Lutherei“ umgekommen sei. Er wirkte auf seine Umgebung ein und trat auch mit Michael Stifel in persönliche Verbindung. Aber die Lage hatte sich geändert. Der Administrator von Passau, Ernst von Bayern, war zum Äußersten bereit. Auf die Anzeige des Pfarrers von Raab veranlassten die Behörden am 10. März 1527 eine Verhaftung Kaisers wegen Eidbrüchigkeit und Ketzerei.

Durch Stifel von den Ereignissen in Kenntnis gesetzt, schrieb Luther an ihn einen Trostbrief und mahnte ihn, ob er befreit würde oder nicht, „den väterlichen Willen Gottes an ihm zu erkennen, zu tragen, zu lieben und zu loben mit gutem Herzen“. Luther bat auch seinen Kurfürsten und den Markgrafen Kasimir, sich für ihn zu verwenden. Auch der heimatliche Adel ließ es sich nicht nehmen, für den beliebten Prediger einzutreten.

Jedoch konnte der bischöfliche Administrator durch diese Fürsprecher und ihre Bitten nicht bewogen werden, ihn freizugeben. Von einer Kommission, zu der auch der bekannte Ingolstädter Professor und Luther-Gegner Johannes Eck gehörte, wurde er verhört. Er selbst berichtete über diesen Prozess an seine Verwandten, die den Bericht später an Luther gelangen ließen. So ist der Verlauf dieses Ketzergerichts bekannt geworden. Seine „Rückfälligkeit“ und seine Beziehungen zu Luther waren dabei belastend genug. Seine Anschauungen erwiesen sich als ganz lutherisch. Er berief sich nämlich immer nur auf die Schrift. Ein Widerruf war von ihm nicht zu erreichen. So wurde er auf Grund des geltenden Rechtes verurteilt und dem weltlichen Arm zur Hinrichtung übergeben. Am 16. August 1527 wurde er in Schärding als Ketzer verbrannt.

Nachleben

Datei:Lenard Keiser Lutherschriftklein.jpg
Luthers Von Er Lenhard keiser ynn Beyern umb des Evangelij willen verbrandt (1528; Titelblatt)

Der Bevölkerung bemächtigte sich eine nicht geringe Erregung angesichts dieser Vorgänge. Eine beginnende Legendenbildung und vor allem eine anonym erschienene Flugschrift, die Kaiser verherrlichte, machte den Machthabern zu schaffen, so dass Eck eine Antwort darauf schrieb, die freilich sehr schwach ausfiel.

Martin Luther veröffentlichte im Dezember 1527 (mit der Jahresangabe 1528) die Schrift Von Er Lenhard Keiser ynn Beyern umb des Evangelii willen verbrandt, deren insgesamt neun Ausgaben davon zeugen, dass sie weitverbreitet war. In ihr stützte sich Luther einerseits auf Kaisers Berichte und sein Testament, andererseits auf einen schriftlichen Augenzeugenbericht von der Verhandlung in Passau und der Hinrichtung in Schärding. Der Feuertod seines Schülers hatte Luther sehr bewegt.

In der katholisch geprägten Geschichtsschreibung wurde lange die Meinung vertreten, Kaiser sei zu den Täufern zu rechnen, wofür es allerdings keinerlei Beweise gibt.

Anlässlich des 400. Todestages wurde am Innufer vor den Toren Schärdings ein Gedenkstein enthüllt. Seine Inschrift lautet: Leonhard Kaiser, Prediger und Märtyrer des Evangeliums Christi; verbrannt am „Gries“ bei Schärding am 16. August 1527. Selig sind, die um der Gerechtigkeit willen verfolgt werden, denn das Himmelreich ist ihr, Matthäus 5, Vers 10.

Am 16. August 1977 fand in Schärding unter großer Beteiligung evangelischer Christen aus Österreich und Deutschland eine Gedenkfeier zum 450. Todestag Kaisers statt.

Der Gedenktag Leonhard Kaisers im Evangelischen Namenkalender der Evangelischen Kirche in Deutschland ist der 16. August.<ref>Frieder Schulz: Das Gedächtnis der Zeugen – Vorgeschichte, Gestaltung und Bedeutung des Evangelischen Namenkalenders. In: Jahrbuch für Liturgik und Hymnologie, Band 19. Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 1975, S. 69–104, Namenliste S. 93–104 (Digitalisat)</ref>

Literatur

  • {{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}{{#ifeq: 0 | 0
   | {{#if: 733
       |
       | Vorlage:NDB – bitte Seitenzahl(en) angeben
     }}{{#if: 119418797
         | {{#if: {{#invoke:URIutil|isDNBvalid|119418797}}
             | {{#if: 
                 | Vorlage:NDB – Wenn GND dann kein SFZ angeben
               }}
             | Vorlage:NDB – GND unzulässig
           }}
         | {{#if: 
             | {{#if: 
                 | {{#ifeq: 605992 | 4526413
                     |
                     | Vorlage:NDB7= ist obsolet, jetzt SFZ=
                   }}
               }}
             | {{#ifeq:  | 1
                 | 
                 | 
               }}
           }}
     }}{{#if: 
         | {{#ifeq: 605992 | 11376103
             |
             | Vorlage:NDBWerktitel= war ein Irrtum, jetzt Werkliste=
           }}
       }}

}}{{#if:

   | {{#if: 
       |
       | 
     }}

}}

| 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }} | 0 | {{ #if:Käser, Leonhard|Käser, Leonhard|Leonhard Kaiser }} | [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb000{{#switch: 15 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }}/images/index.html?seite={{#switch: 15 | 1={{ #expr: 435 + 16 }} | 2={{ #expr: 435 + 2 }} | 3={{ #expr: 435 + 2 }} | 4={{ #expr: 435 + 2 }} | 5={{ #expr: 435 + 2 }} | 6={{ #expr: 435 + 2 }} | 7={{ #expr: 435 + 2 }} | 8={{ #expr: 435 + 2 }} | 9={{#switch: 435 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 435 < 449 | {{ #expr: 435 + 2 }} | {{ #expr: 435 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 435 + 2 }} | 11={{ #expr: 435 + 2 }} | 12={{ #expr: 435 + 2 }} | 13={{ #expr: 435 + 2 }} | 14={{ #expr: 435 + 2 }} | 15={{ #expr: 435 + 2 }} | 16={{ #expr: 435 + 2 }} | 17={{ #expr: 435 + 2 }} | 18={{ #expr: 435 + 2 }} | 19={{ #expr: 435 + 2 }} | 20={{ #expr: 435 + 2 }} | 21={{ #expr: 435 + 2 }} | 22={{ #expr: 435 + 2 }} | 23={{ #expr: 435 + 2 }} | 24={{ #expr: 435 + 2 }} | 25={{ #expr: 435 + 2 }} | 26={{ #expr: 435 + 2 }} | 27={{ #expr: 435 + 2 }} | 28={{ #expr: 435 + 2 }} | 29={{ #expr: 435 + 2 }} | 30={{ #expr: 435 + 2 }} | 31={{ #expr: 435 + 2 }} | 32={{ #expr: 435 + 2 }} | 33={{ #expr: 435 + 2 }} | 34={{ #expr: 435 + 2 }} | 35={{ #expr: 435 + 2 }} | 36={{ #expr: 435 + 2 }} | 37={{ #expr: 435 + 2 }} | 38={{ #expr: 435 + 2 }} | 39={{ #expr: 435 + 2 }} | 40={{ #expr: 435 + 2 }} | 41={{ #expr: 435 + 2 }} | 42={{ #expr: 435 + 2 }} | 43={{ #expr: 435 + 2 }} | 44={{ #expr: 435 + 2 }} | 45={{ #expr: 435 + 6 }} | 46={{ #expr: 435 + 2 }} | 47={{ #expr: 435 + 2 }} | 48={{ #expr: 435 + 2 }} | 49={{ #expr: 435 + 2 }} | 50={{ #expr: 435 + 2 }} | 51={{ #expr: 435 + 2 }} | 52={{ #expr: 435 + 2 }} | 53={{ #expr: 435 + 2 }} | 54={{ #expr: 435 + 2 }} | 55={{ #expr: 435 + 3 }} | 56=435 | #default = 435 }} {{ #if:Käser, Leonhard|Käser, Leonhard|Leonhard Kaiser }}] }} }}{{#ifeq:Vorlage:Str rightc|.||.}} In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 15, Duncker & Humblot, Leipzig {{#switch: 15 | 1=1875 | 2=1875 | 3=1876 | 4=1876 | 5=1877 | 6=1877 | 7=1877 | 8=1878 | 9=1879 | 10=1879 | 11=1880 | 12=1880 | 13=1881 | 14=1881 | 15=1882 | 16=1882 | 17=1883 | 18=1883 | 19=1884 | 20=1884 | 21=1885 | 22=1885 | 23=1886 | 24=1887 | 25=1887 | 26=1888 | 27=1888 | 28=1889 | 29=1889 | 30=1890 | 31=1890 | 32=1891 | 33=1891 | 34=1892 | 35=1893 | 36=1893 | 37=1894 | 38=1894 | 39=1895 | 40=1896 | 41=1896 | 42=1897 | 43=1898 | 44=1898 | 45=1900 | 46=1902 | 47=1903 | 48=1904 | 49=1904 | 50=1905 | 51=1906 | 52=1906 | 53=1907 | 54=1908 | 55=1910 | 56=1912 | #default = Vorlage:ADB – bitte Band und Seitenzahlen korrekt angeben{{#ifeq:0|0|}} }}, S. 435{{ #if:436 | {{ #ifexpr: {{#switch: 15 | 1={{ #expr: 435 + 16 }} | 2={{ #expr: 435 + 2 }} | 3={{ #expr: 435 + 2 }} | 4={{ #expr: 435 + 2 }} | 5={{ #expr: 435 + 2 }} | 6={{ #expr: 435 + 2 }} | 7={{ #expr: 435 + 2 }} | 8={{ #expr: 435 + 2 }} | 9={{#switch: 435 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 435 < 449 | {{ #expr: 435 + 2 }} | {{ #expr: 435 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 435 + 2 }} | 11={{ #expr: 435 + 2 }} | 12={{ #expr: 435 + 2 }} | 13={{ #expr: 435 + 2 }} | 14={{ #expr: 435 + 2 }} | 15={{ #expr: 435 + 2 }} | 16={{ #expr: 435 + 2 }} | 17={{ #expr: 435 + 2 }} | 18={{ #expr: 435 + 2 }} | 19={{ #expr: 435 + 2 }} | 20={{ #expr: 435 + 2 }} | 21={{ #expr: 435 + 2 }} | 22={{ #expr: 435 + 2 }} | 23={{ #expr: 435 + 2 }} | 24={{ #expr: 435 + 2 }} | 25={{ #expr: 435 + 2 }} | 26={{ #expr: 435 + 2 }} | 27={{ #expr: 435 + 2 }} | 28={{ #expr: 435 + 2 }} | 29={{ #expr: 435 + 2 }} | 30={{ #expr: 435 + 2 }} | 31={{ #expr: 435 + 2 }} | 32={{ #expr: 435 + 2 }} | 33={{ #expr: 435 + 2 }} | 34={{ #expr: 435 + 2 }} | 35={{ #expr: 435 + 2 }} | 36={{ #expr: 435 + 2 }} | 37={{ #expr: 435 + 2 }} | 38={{ #expr: 435 + 2 }} | 39={{ #expr: 435 + 2 }} | 40={{ #expr: 435 + 2 }} | 41={{ #expr: 435 + 2 }} | 42={{ #expr: 435 + 2 }} | 43={{ #expr: 435 + 2 }} | 44={{ #expr: 435 + 2 }} | 45={{ #expr: 435 + 6 }} | 46={{ #expr: 435 + 2 }} | 47={{ #expr: 435 + 2 }} | 48={{ #expr: 435 + 2 }} | 49={{ #expr: 435 + 2 }} | 50={{ #expr: 435 + 2 }} | 51={{ #expr: 435 + 2 }} | 52={{ #expr: 435 + 2 }} | 53={{ #expr: 435 + 2 }} | 54={{ #expr: 435 + 2 }} | 55={{ #expr: 435 + 3 }} | 56=435 | #default = 435 }} != {{#switch: 15 | 1={{ #expr: 436 + 16 }} | 2={{ #expr: 436 + 2 }} | 3={{ #expr: 436 + 2 }} | 4={{ #expr: 436 + 2 }} | 5={{ #expr: 436 + 2 }} | 6={{ #expr: 436 + 2 }} | 7={{ #expr: 436 + 2 }} | 8={{ #expr: 436 + 2 }} | 9={{#switch: 436 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 436 < 449 | {{ #expr: 436 + 2 }} | {{ #expr: 436 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 436 + 2 }} | 11={{ #expr: 436 + 2 }} | 12={{ #expr: 436 + 2 }} | 13={{ #expr: 436 + 2 }} | 14={{ #expr: 436 + 2 }} | 15={{ #expr: 436 + 2 }} | 16={{ #expr: 436 + 2 }} | 17={{ #expr: 436 + 2 }} | 18={{ #expr: 436 + 2 }} | 19={{ #expr: 436 + 2 }} | 20={{ #expr: 436 + 2 }} | 21={{ #expr: 436 + 2 }} | 22={{ #expr: 436 + 2 }} | 23={{ #expr: 436 + 2 }} | 24={{ #expr: 436 + 2 }} | 25={{ #expr: 436 + 2 }} | 26={{ #expr: 436 + 2 }} | 27={{ #expr: 436 + 2 }} | 28={{ #expr: 436 + 2 }} | 29={{ #expr: 436 + 2 }} | 30={{ #expr: 436 + 2 }} | 31={{ #expr: 436 + 2 }} | 32={{ #expr: 436 + 2 }} | 33={{ #expr: 436 + 2 }} | 34={{ #expr: 436 + 2 }} | 35={{ #expr: 436 + 2 }} | 36={{ #expr: 436 + 2 }} | 37={{ #expr: 436 + 2 }} | 38={{ #expr: 436 + 2 }} | 39={{ #expr: 436 + 2 }} | 40={{ #expr: 436 + 2 }} | 41={{ #expr: 436 + 2 }} | 42={{ #expr: 436 + 2 }} | 43={{ #expr: 436 + 2 }} | 44={{ #expr: 436 + 2 }} | 45={{ #expr: 436 + 6 }} | 46={{ #expr: 436 + 2 }} | 47={{ #expr: 436 + 2 }} | 48={{ #expr: 436 + 2 }} | 49={{ #expr: 436 + 2 }} | 50={{ #expr: 436 + 2 }} | 51={{ #expr: 436 + 2 }} | 52={{ #expr: 436 + 2 }} | 53={{ #expr: 436 + 2 }} | 54={{ #expr: 436 + 2 }} | 55={{ #expr: 436 + 3 }} | 56=436 | #default = 436 }} |{{ #ifexpr: {{#switch: 15 | 1={{ #expr: 436 + 16 }} | 2={{ #expr: 436 + 2 }} | 3={{ #expr: 436 + 2 }} | 4={{ #expr: 436 + 2 }} | 5={{ #expr: 436 + 2 }} | 6={{ #expr: 436 + 2 }} | 7={{ #expr: 436 + 2 }} | 8={{ #expr: 436 + 2 }} | 9={{#switch: 436 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 436 < 449 | {{ #expr: 436 + 2 }} | {{ #expr: 436 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 436 + 2 }} | 11={{ #expr: 436 + 2 }} | 12={{ #expr: 436 + 2 }} | 13={{ #expr: 436 + 2 }} | 14={{ #expr: 436 + 2 }} | 15={{ #expr: 436 + 2 }} | 16={{ #expr: 436 + 2 }} | 17={{ #expr: 436 + 2 }} | 18={{ #expr: 436 + 2 }} | 19={{ #expr: 436 + 2 }} | 20={{ #expr: 436 + 2 }} | 21={{ #expr: 436 + 2 }} | 22={{ #expr: 436 + 2 }} | 23={{ #expr: 436 + 2 }} | 24={{ #expr: 436 + 2 }} | 25={{ #expr: 436 + 2 }} | 26={{ #expr: 436 + 2 }} | 27={{ #expr: 436 + 2 }} | 28={{ #expr: 436 + 2 }} | 29={{ #expr: 436 + 2 }} | 30={{ #expr: 436 + 2 }} | 31={{ #expr: 436 + 2 }} | 32={{ #expr: 436 + 2 }} | 33={{ #expr: 436 + 2 }} | 34={{ #expr: 436 + 2 }} | 35={{ #expr: 436 + 2 }} | 36={{ #expr: 436 + 2 }} | 37={{ #expr: 436 + 2 }} | 38={{ #expr: 436 + 2 }} | 39={{ #expr: 436 + 2 }} | 40={{ #expr: 436 + 2 }} | 41={{ #expr: 436 + 2 }} | 42={{ #expr: 436 + 2 }} | 43={{ #expr: 436 + 2 }} | 44={{ #expr: 436 + 2 }} | 45={{ #expr: 436 + 6 }} | 46={{ #expr: 436 + 2 }} | 47={{ #expr: 436 + 2 }} | 48={{ #expr: 436 + 2 }} | 49={{ #expr: 436 + 2 }} | 50={{ #expr: 436 + 2 }} | 51={{ #expr: 436 + 2 }} | 52={{ #expr: 436 + 2 }} | 53={{ #expr: 436 + 2 }} | 54={{ #expr: 436 + 2 }} | 55={{ #expr: 436 + 3 }} | 56=436 | #default = 436 }} = {{ #expr: {{#switch: 15 | 1={{ #expr: 435 + 16 }} | 2={{ #expr: 435 + 2 }} | 3={{ #expr: 435 + 2 }} | 4={{ #expr: 435 + 2 }} | 5={{ #expr: 435 + 2 }} | 6={{ #expr: 435 + 2 }} | 7={{ #expr: 435 + 2 }} | 8={{ #expr: 435 + 2 }} | 9={{#switch: 435 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 435 < 449 | {{ #expr: 435 + 2 }} | {{ #expr: 435 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 435 + 2 }} | 11={{ #expr: 435 + 2 }} | 12={{ #expr: 435 + 2 }} | 13={{ #expr: 435 + 2 }} | 14={{ #expr: 435 + 2 }} | 15={{ #expr: 435 + 2 }} | 16={{ #expr: 435 + 2 }} | 17={{ #expr: 435 + 2 }} | 18={{ #expr: 435 + 2 }} | 19={{ #expr: 435 + 2 }} | 20={{ #expr: 435 + 2 }} | 21={{ #expr: 435 + 2 }} | 22={{ #expr: 435 + 2 }} | 23={{ #expr: 435 + 2 }} | 24={{ #expr: 435 + 2 }} | 25={{ #expr: 435 + 2 }} | 26={{ #expr: 435 + 2 }} | 27={{ #expr: 435 + 2 }} | 28={{ #expr: 435 + 2 }} | 29={{ #expr: 435 + 2 }} | 30={{ #expr: 435 + 2 }} | 31={{ #expr: 435 + 2 }} | 32={{ #expr: 435 + 2 }} | 33={{ #expr: 435 + 2 }} | 34={{ #expr: 435 + 2 }} | 35={{ #expr: 435 + 2 }} | 36={{ #expr: 435 + 2 }} | 37={{ #expr: 435 + 2 }} | 38={{ #expr: 435 + 2 }} | 39={{ #expr: 435 + 2 }} | 40={{ #expr: 435 + 2 }} | 41={{ #expr: 435 + 2 }} | 42={{ #expr: 435 + 2 }} | 43={{ #expr: 435 + 2 }} | 44={{ #expr: 435 + 2 }} | 45={{ #expr: 435 + 6 }} | 46={{ #expr: 435 + 2 }} | 47={{ #expr: 435 + 2 }} | 48={{ #expr: 435 + 2 }} | 49={{ #expr: 435 + 2 }} | 50={{ #expr: 435 + 2 }} | 51={{ #expr: 435 + 2 }} | 52={{ #expr: 435 + 2 }} | 53={{ #expr: 435 + 2 }} | 54={{ #expr: 435 + 2 }} | 55={{ #expr: 435 + 3 }} | 56=435 | #default = 435 }} + 1 }} | f|–436}}|}} |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{ #if:ADB:Käser, Leonhard||{{#ifeq:0|0|}}}}

|1=Hamm 1975. 2., unveränderte Auflage. Hamm 1990, ISBN 3-88309-013-1 |2=Hamm 1990, ISBN 3-88309-032-8 |3=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-035-2 |4=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-038-7 |5=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-043-3 |6=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-044-1 |7=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-048-4 |8=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-053-0 |9=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-058-1 |10=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-062-X |11=Herzberg 1996, ISBN 3-88309-064-6 |12=Herzberg 1997, ISBN 3-88309-068-9 |13=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-072-7 |14=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-073-5 |15=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-077-8 |16=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-079-4 |17=Herzberg 2000, ISBN 3-88309-080-8 |18=Herzberg 2001, ISBN 3-88309-086-7 |19=Nordhausen 2001, ISBN 3-88309-089-1 |20=Nordhausen 2002, ISBN 3-88309-091-3 |21=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-110-3 |22=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-133-2 |23=Nordhausen 2004, ISBN 3-88309-155-3 |24=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-247-9 |25=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-332-7 |26=Nordhausen 2006, ISBN 3-88309-354-8 |27=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-393-2 |28=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-413-7 |29=Nordhausen 2008, ISBN 978-3-88309-452-6 |30=Nordhausen 2009, ISBN 978-3-88309-478-6 |31=Nordhausen 2010, ISBN 978-3-88309-544-8 |32=Nordhausen 2011, ISBN 978-3-88309-615-5 |33=Nordhausen 2012, ISBN 978-3-88309-690-2 |34=Nordhausen 2013, ISBN 978-3-88309-766-4 |35=Nordhausen 2014, ISBN 978-3-88309-882-1 |36=Nordhausen 2015, ISBN 978-3-88309-920-0 |37=Nordhausen 2016, ISBN 978-3-95948-142-7 |38=Nordhausen 2017, ISBN 978-3-95948-259-2 |39=Nordhausen 2018, ISBN 978-3-95948-350-6 |40=Nordhausen 2019, ISBN 978-3-95948-426-8 |41=Nordhausen 2020, ISBN 978-3-95948-474-9 |42=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-505-0 |43=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-536-4 |44=Nordhausen 2022, ISBN 978-3-95948-556-2 |45=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-584-5 |46=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-590-6 |47=Nordhausen 2024, ISBN 978-3-689-11006-2 |48=Nordhausen 2025, ISBN 978-3-689-11017-8 }}{{#if:|, Sp. }}{{#if:956-958|, Sp. {{#iferror:{{#expr:956-958}}|956-958|{{#expr:1*956-958*0}}–{{#expr:-(0*956-958*1)}}}}}}}}{{#if:|}}{{#if:https://web.archive.org/web/20070629032727/http://www.bautz.de/bbkl/k/Kaiser_l.shtml%7C}}.{{#if: 3 | |{{#ifeq:||}}}}

  • Friedrich Roth: Leonhard Kaiser, ein Märtyrer aus dem Innviertel (Schriften des Vereins für Reformationsgeschichte, 66), Halle 1900.
  • Friedrich Leeb, Friedrich Zoepfl: Leonhard Käser, ein Beitrag zur bayerischen Reformationsgeschichte (Reformationsgeschichtliche Studien und Texte, 52), Münster 1928.

Einzelnachweise

<references/>

Weblinks

[{{canonicalurl:Commons:Category:{{#if:|{{{1}}}|Leonhard Kaiser}}|uselang=de}} Commons: {{#if:|{{{2}}}|{{#if:|{{{1}}}|{{#invoke:WLink|getArticleBase}}}}}}]{{#switch:1

|X|x= |0|-= |S|s= – Sammlung von Bildern |1|= – Sammlung von Bildern{{#if:

    | {{#switch: {{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}/{{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}
        |1/=  und Videos
        |1/1=, Videos und Audiodateien
        |/1=  und Audiodateien}}
    | , Videos und Audiodateien
  }}

|#default= – }}{{#if:

   | {{#ifeq: {{#invoke:Str|left||9}} 
       | category: 
| FEHLER: Ohne Category: angeben!}}}}

Vorlage:Wikidata-Registrierung

{{#ifeq: p | p | | {{#if: 119418797nr/2003/419222951046 | |

}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 119418797 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 119418797 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: nr/2003/4192 | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: nr/2003/4192 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 22951046 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 22951046 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung

{{#if: Kaiser, Leonhard | {{#if: Kaysser, Leonhard; Kayser, Leonhard; Keiser, Leonhard; Käser, Leonhard; Kaiser, Lienhard; Kaiser, Lenhard | {{#if: lutherischer Theologe und Reformator | {{#if: um 1480 | {{#if: Raab | {{#if: 16. August 1527 | {{#if: Schärding |

Vorlage:Wikidata-Registrierung