Martin Boos
Martin Boos (* 25. Dezember 1762 im Weiler Huttenried, heute zu Ingenried im Allgäu; † 29. August 1825 in Sayn, heute zu Bendorf) war römisch-katholischer Priester, Initiator der Allgäuer Erweckungsbewegung und u. a. Pfarrer in Gallneukirchen. Seine christozentrische Verkündigung hatte Ähnlichkeiten mit evangelischen Predigten und wurde von manchen Katholiken beargwöhnt. Mehrmals landete Boos wegen seiner Verkündigung in kirchlichen Gefängnissen. Sein Leben und Wirken ist durch die von Johannes Evangelista Goßner nach dem Tod Boos’ gesammelten zahlreichen Briefe gut dokumentiert.
Leben
Martin Boos wurde als eines von 16 Kindern wohlhabender Bauern im Allgäu (zugehörig zum Bistum Augsburg) geboren. Als er vier Jahre alt war, starben beide Eltern. Er wurde seinem Onkel in Augsburg anvertraut, der ihn nach Schulabschluss zum Theologiestudium an die (damals noch bestehende) Universität Dillingen schickte. Hier lehrte Johann Michael Sailer, der später noch lange Zeit mit Boos und den Anhängern der Allgäuer Erweckungsbewegung in Kontakt stand.<ref>{{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}</ref> Danach arbeitete Boos an verschiedenen Orten als Kaplan. In Wiggensbach brach die Allgäuer Erweckung aus. Der Kernsatz in Boos’ Verkündigung lautete: „Christus für uns und in uns“. 1797 wurde er der Ketzerei verdächtigt, und der Augsburger Bischof Clemens Wenzeslaus von Sachsen veranlasste eine Untersuchung, die zur Folge hatte, dass Boos mehr als ein Jahr in Augsburg eingesperrt wurde.<ref>In der Selbstbiographie von Boos im Kapitel „Boos wird von Seeg nach Augsburg vor Gericht gefordert“.</ref> Während einer Flucht wurde der Deckname Zobo für ihn verwendet; diesen Namen gebrauchte er auch später gelegentlich.
Schließlich folgte Boos dem Rat, ein anderes Bistum zu suchen, und übersiedelte 1799 nach Linz. Nachdem er an mehreren Orten als Kaplan gewirkt hatte, wurde er Pfarrer in Gallneukirchen (1806–1816). Sein Predigen wurde von manchen als „reformatorisch“ eingeschätzt – nach dem Toleranzpatent von 1781 gab es diesbezüglich großes Misstrauen. Dazu kam während der Napoleonischen Kriege ein besonderer Argwohn gegenüber Ausländern. 1810 kam es zu einem Erweckungsereignis. Boos wurde ein Jahr lang in Linz inhaftiert, davon ein halbes Jahr lang in seiner Einzelzelle verschlossen (1815/16). Eine Spätfolge seines Wirkens in Gallneukirchen sowie der gegen Boos und seine Botschaft gerichteten kirchlichen Maßnahmen war die dortige Gründung einer evangelischen Gemeinde.
Einen an ihn herangetragenen Wechsel zur evangelischen Kirche lehnte Boos zeitlebens entschieden ab, was aus einem Brief an einen Freund vom 2. November 1823 hervorgeht: „Ihnen ist meine Kirche das ausgemachte Thier, welches nach Off 17,12 auf vielen Wassern thronet. Aber so weit, wie Sie, bin ich ich bis jetzt in meiner Ueberzeugung noch nicht gekommen, und ich habe sie [die Katholische Kirche] von Kindheit an für meine Mutter, als die Bewahrerin, Schützerin und Erklärerin der Lehre Christi und seiner Apostel gutmüthig gehalten und respectirt.“<ref>{{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}</ref>
Nach seiner Freilassung ging er zurück nach Bayern. 1817 wurde er Lehrer für Latein und Religion am Gymnasium Düsseldorf, 1819 wurde er Pfarrer in Sayn bei Koblenz, wo er schließlich starb und begraben wurde.
Autobiographie und Briefe
- Johannes Evangelista Goßner (Hrsg.): Martin Boos, der Prediger der Gerechtigkeit, die vor Gott gilt. Sein Selbstbiograph. Karl Tauchnitz, Leipzig 1826 (postum, vor allem aufgrund zahlreicher Briefe von Boos, zusammengestellte „Autobiographie“, gedruckt in Fraktur, bestehend aus zwei Teilen: Selbstbiographie, S. I-XII + S. 1–408; Briefe von Martin Boos. Ein Nachtrag, S. 409–789) (Digitalisat);
- darauf basierend erschienen zahlreiche kürzere Auswahl-Ausgaben, z. B. von Otto Bornhak: Martin Boos, ein furchtloser Bekenner. Buchhandlung des Erziehungsvereins, Neukirchen 1926 (64 Seiten), oder vom Oberösterreichischen evangelischen Verein für Innere Mission, J. Wimmer in Linz, Gallneukirchen 1927 (87 Seiten).
- Die „Selbstbiographie“ (d. h. die erste Hälfte, ohne die Briefe des Nachtrags) in der 2. Auflage von 1831 neu herausgegeben von Franz Graf-Stuhlhofer, erstmals in moderner lateinischer Schrift und erstmals mit Inhaltsverzeichnis (in der Reihe Studien zur Geschichte christlicher Bewegungen reformatorischer Tradition in Österreich; 5). Verlag für Kultur und Wissenschaft, Bonn 2012, 2. verbesserte Auflage 2021 (473 Seiten).
Gedenktag
29. August im Evangelischen Namenkalender.<ref>Frieder Schulz: Das Gedächtnis der Zeugen – Vorgeschichte, Gestaltung und Bedeutung des Evangelischen Namenkalenders. In: Jahrbuch für Liturgik und Hymnologie, Band 19. Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 1975, S. 69–104, Namenliste S. 93–104 (Digitalisat)</ref>
Literatur
- {{#if: Friedrich Wilhelm Bautz|Friedrich Wilhelm Bautz: }}BOOS, Martin. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL){{#if:1|. Band 1, Bautz, {{#switch:1
|1=Hamm 1975. 2., unveränderte Auflage. Hamm 1990, ISBN 3-88309-013-1 |2=Hamm 1990, ISBN 3-88309-032-8 |3=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-035-2 |4=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-038-7 |5=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-043-3 |6=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-044-1 |7=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-048-4 |8=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-053-0 |9=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-058-1 |10=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-062-X |11=Herzberg 1996, ISBN 3-88309-064-6 |12=Herzberg 1997, ISBN 3-88309-068-9 |13=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-072-7 |14=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-073-5 |15=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-077-8 |16=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-079-4 |17=Herzberg 2000, ISBN 3-88309-080-8 |18=Herzberg 2001, ISBN 3-88309-086-7 |19=Nordhausen 2001, ISBN 3-88309-089-1 |20=Nordhausen 2002, ISBN 3-88309-091-3 |21=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-110-3 |22=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-133-2 |23=Nordhausen 2004, ISBN 3-88309-155-3 |24=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-247-9 |25=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-332-7 |26=Nordhausen 2006, ISBN 3-88309-354-8 |27=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-393-2 |28=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-413-7 |29=Nordhausen 2008, ISBN 978-3-88309-452-6 |30=Nordhausen 2009, ISBN 978-3-88309-478-6 |31=Nordhausen 2010, ISBN 978-3-88309-544-8 |32=Nordhausen 2011, ISBN 978-3-88309-615-5 |33=Nordhausen 2012, ISBN 978-3-88309-690-2 |34=Nordhausen 2013, ISBN 978-3-88309-766-4 |35=Nordhausen 2014, ISBN 978-3-88309-882-1 |36=Nordhausen 2015, ISBN 978-3-88309-920-0 |37=Nordhausen 2016, ISBN 978-3-95948-142-7 |38=Nordhausen 2017, ISBN 978-3-95948-259-2 |39=Nordhausen 2018, ISBN 978-3-95948-350-6 |40=Nordhausen 2019, ISBN 978-3-95948-426-8 |41=Nordhausen 2020, ISBN 978-3-95948-474-9 |42=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-505-0 |43=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-536-4 |44=Nordhausen 2022, ISBN 978-3-95948-556-2 |45=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-584-5 |46=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-590-6 |47=Nordhausen 2024, ISBN 978-3-689-11006-2 |48=Nordhausen 2025, ISBN 978-3-689-11017-8 }}{{#if:|, Sp. }}{{#if:699-701|, Sp. {{#iferror:{{#expr:699-701}}|699-701|{{#expr:1*699-701*0}}–{{#expr:-(0*699-701*1)}}}}}}}}{{#if:|}}{{#if:https://web.archive.org/web/20070613070532/http://www.bautz.de/bbkl/b/boos_m.shtml%7C}}.{{#if: 1 | |{{#ifeq:||}}}}
- {{#if: Fr. Ahlfeld | Fr. Ahlfeld: }}{{#if: Boos, Martin | Boos, Martin | Martin Boos }}. In: Realencyklopädie für protestantische Theologie und Kirche (RE). {{#if: | {{{Auflage}}} | 3 }}. Auflage. {{#if: 3 | Band 3, }} Hinrichs, Leipzig {{#switch: {{#if: | {{{Auflage}}} | 3 }}-3
|1- = 1854–1866 |1-1 |1-2 = 1854 |1-3 |1-4 = 1855 |1-5 |1-6 = 1856 |1-7 |1-8 = 1857 |1-9 |1-10 = 1858 |1-11 = 1859 |1-12 |1-13 = 1860 |1-14 = 1861 |1-15 |1-16 = 1862 |1-17 = 1863 |1-18 = 1864 |1-19 = 1865 |1-20 |1-21 = 1866 |1-22 = 1868 |2- = 1877–1888 |2-1 = 1877 |2-2 |2-3 = 1878 |2-4 |2-5 = 1879 |2-6 |2-7 = 1880 |2-8 |2-9 = 1881 |2-10 = 1882 |2-11 |2-12 = 1883 |2-13 |2-14 = 1884 |2-15 |2-16 = 1885 |2-17 = 1886 |2-18 = 1888 |3- = 1896–1913 |3-1 = 1896 |3-2 |3-3 = 1897 |3-4 |3-5 = 1898 |3-6 |3-7 = 1899 |3-8 = 1900 |3-9 |3-10 = 1901 |3-11 = 1902 |3-12 |3-13 = 1903 |3-14 |3-15 = 1904 |3-16 = 1905 |3-17 |3-18 = 1906 |3-19 = 1907 |3-20 |3-21 = 1908 |3-22 = 1909 |3-23 |3-24 = 1913 |#default = Unbekannte Auflage oder unbekannter Band! }}{{#if: 317 | , S. 317{{#if: 320 | {{#ifeq: 317 | 320 | | –320 }} }} }}.
- {{ #if:Carl Ruland|Carl Ruland: |}}{{ #if:ADB:Boos, Martin|{{ #if:Boos, Martin|Boos, Martin|Martin Boos }}|{{#ifeq: {{#switch: 3
| 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }} | 0 | {{ #if:Boos, Martin|Boos, Martin|Martin Boos }} | [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb000{{#switch: 3 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }}/images/index.html?seite={{#switch: 3 | 1={{ #expr: 138 + 16 }} | 2={{ #expr: 138 + 2 }} | 3={{ #expr: 138 + 2 }} | 4={{ #expr: 138 + 2 }} | 5={{ #expr: 138 + 2 }} | 6={{ #expr: 138 + 2 }} | 7={{ #expr: 138 + 2 }} | 8={{ #expr: 138 + 2 }} | 9={{#switch: 138 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 138 < 449 | {{ #expr: 138 + 2 }} | {{ #expr: 138 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 138 + 2 }} | 11={{ #expr: 138 + 2 }} | 12={{ #expr: 138 + 2 }} | 13={{ #expr: 138 + 2 }} | 14={{ #expr: 138 + 2 }} | 15={{ #expr: 138 + 2 }} | 16={{ #expr: 138 + 2 }} | 17={{ #expr: 138 + 2 }} | 18={{ #expr: 138 + 2 }} | 19={{ #expr: 138 + 2 }} | 20={{ #expr: 138 + 2 }} | 21={{ #expr: 138 + 2 }} | 22={{ #expr: 138 + 2 }} | 23={{ #expr: 138 + 2 }} | 24={{ #expr: 138 + 2 }} | 25={{ #expr: 138 + 2 }} | 26={{ #expr: 138 + 2 }} | 27={{ #expr: 138 + 2 }} | 28={{ #expr: 138 + 2 }} | 29={{ #expr: 138 + 2 }} | 30={{ #expr: 138 + 2 }} | 31={{ #expr: 138 + 2 }} | 32={{ #expr: 138 + 2 }} | 33={{ #expr: 138 + 2 }} | 34={{ #expr: 138 + 2 }} | 35={{ #expr: 138 + 2 }} | 36={{ #expr: 138 + 2 }} | 37={{ #expr: 138 + 2 }} | 38={{ #expr: 138 + 2 }} | 39={{ #expr: 138 + 2 }} | 40={{ #expr: 138 + 2 }} | 41={{ #expr: 138 + 2 }} | 42={{ #expr: 138 + 2 }} | 43={{ #expr: 138 + 2 }} | 44={{ #expr: 138 + 2 }} | 45={{ #expr: 138 + 6 }} | 46={{ #expr: 138 + 2 }} | 47={{ #expr: 138 + 2 }} | 48={{ #expr: 138 + 2 }} | 49={{ #expr: 138 + 2 }} | 50={{ #expr: 138 + 2 }} | 51={{ #expr: 138 + 2 }} | 52={{ #expr: 138 + 2 }} | 53={{ #expr: 138 + 2 }} | 54={{ #expr: 138 + 2 }} | 55={{ #expr: 138 + 3 }} | 56=138 | #default = 138 }} {{ #if:Boos, Martin|Boos, Martin|Martin Boos }}] }} }}{{#ifeq:Vorlage:Str rightc|.||.}} In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 3, Duncker & Humblot, Leipzig {{#switch: 3 | 1=1875 | 2=1875 | 3=1876 | 4=1876 | 5=1877 | 6=1877 | 7=1877 | 8=1878 | 9=1879 | 10=1879 | 11=1880 | 12=1880 | 13=1881 | 14=1881 | 15=1882 | 16=1882 | 17=1883 | 18=1883 | 19=1884 | 20=1884 | 21=1885 | 22=1885 | 23=1886 | 24=1887 | 25=1887 | 26=1888 | 27=1888 | 28=1889 | 29=1889 | 30=1890 | 31=1890 | 32=1891 | 33=1891 | 34=1892 | 35=1893 | 36=1893 | 37=1894 | 38=1894 | 39=1895 | 40=1896 | 41=1896 | 42=1897 | 43=1898 | 44=1898 | 45=1900 | 46=1902 | 47=1903 | 48=1904 | 49=1904 | 50=1905 | 51=1906 | 52=1906 | 53=1907 | 54=1908 | 55=1910 | 56=1912 | #default = Vorlage:ADB – bitte Band und Seitenzahlen korrekt angeben{{#ifeq:0|0|}} }}, S. 138{{ #if:139 | {{ #ifexpr: {{#switch: 3 | 1={{ #expr: 138 + 16 }} | 2={{ #expr: 138 + 2 }} | 3={{ #expr: 138 + 2 }} | 4={{ #expr: 138 + 2 }} | 5={{ #expr: 138 + 2 }} | 6={{ #expr: 138 + 2 }} | 7={{ #expr: 138 + 2 }} | 8={{ #expr: 138 + 2 }} | 9={{#switch: 138 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 138 < 449 | {{ #expr: 138 + 2 }} | {{ #expr: 138 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 138 + 2 }} | 11={{ #expr: 138 + 2 }} | 12={{ #expr: 138 + 2 }} | 13={{ #expr: 138 + 2 }} | 14={{ #expr: 138 + 2 }} | 15={{ #expr: 138 + 2 }} | 16={{ #expr: 138 + 2 }} | 17={{ #expr: 138 + 2 }} | 18={{ #expr: 138 + 2 }} | 19={{ #expr: 138 + 2 }} | 20={{ #expr: 138 + 2 }} | 21={{ #expr: 138 + 2 }} | 22={{ #expr: 138 + 2 }} | 23={{ #expr: 138 + 2 }} | 24={{ #expr: 138 + 2 }} | 25={{ #expr: 138 + 2 }} | 26={{ #expr: 138 + 2 }} | 27={{ #expr: 138 + 2 }} | 28={{ #expr: 138 + 2 }} | 29={{ #expr: 138 + 2 }} | 30={{ #expr: 138 + 2 }} | 31={{ #expr: 138 + 2 }} | 32={{ #expr: 138 + 2 }} | 33={{ #expr: 138 + 2 }} | 34={{ #expr: 138 + 2 }} | 35={{ #expr: 138 + 2 }} | 36={{ #expr: 138 + 2 }} | 37={{ #expr: 138 + 2 }} | 38={{ #expr: 138 + 2 }} | 39={{ #expr: 138 + 2 }} | 40={{ #expr: 138 + 2 }} | 41={{ #expr: 138 + 2 }} | 42={{ #expr: 138 + 2 }} | 43={{ #expr: 138 + 2 }} | 44={{ #expr: 138 + 2 }} | 45={{ #expr: 138 + 6 }} | 46={{ #expr: 138 + 2 }} | 47={{ #expr: 138 + 2 }} | 48={{ #expr: 138 + 2 }} | 49={{ #expr: 138 + 2 }} | 50={{ #expr: 138 + 2 }} | 51={{ #expr: 138 + 2 }} | 52={{ #expr: 138 + 2 }} | 53={{ #expr: 138 + 2 }} | 54={{ #expr: 138 + 2 }} | 55={{ #expr: 138 + 3 }} | 56=138 | #default = 138 }} != {{#switch: 3 | 1={{ #expr: 139 + 16 }} | 2={{ #expr: 139 + 2 }} | 3={{ #expr: 139 + 2 }} | 4={{ #expr: 139 + 2 }} | 5={{ #expr: 139 + 2 }} | 6={{ #expr: 139 + 2 }} | 7={{ #expr: 139 + 2 }} | 8={{ #expr: 139 + 2 }} | 9={{#switch: 139 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 139 < 449 | {{ #expr: 139 + 2 }} | {{ #expr: 139 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 139 + 2 }} | 11={{ #expr: 139 + 2 }} | 12={{ #expr: 139 + 2 }} | 13={{ #expr: 139 + 2 }} | 14={{ #expr: 139 + 2 }} | 15={{ #expr: 139 + 2 }} | 16={{ #expr: 139 + 2 }} | 17={{ #expr: 139 + 2 }} | 18={{ #expr: 139 + 2 }} | 19={{ #expr: 139 + 2 }} | 20={{ #expr: 139 + 2 }} | 21={{ #expr: 139 + 2 }} | 22={{ #expr: 139 + 2 }} | 23={{ #expr: 139 + 2 }} | 24={{ #expr: 139 + 2 }} | 25={{ #expr: 139 + 2 }} | 26={{ #expr: 139 + 2 }} | 27={{ #expr: 139 + 2 }} | 28={{ #expr: 139 + 2 }} | 29={{ #expr: 139 + 2 }} | 30={{ #expr: 139 + 2 }} | 31={{ #expr: 139 + 2 }} | 32={{ #expr: 139 + 2 }} | 33={{ #expr: 139 + 2 }} | 34={{ #expr: 139 + 2 }} | 35={{ #expr: 139 + 2 }} | 36={{ #expr: 139 + 2 }} | 37={{ #expr: 139 + 2 }} | 38={{ #expr: 139 + 2 }} | 39={{ #expr: 139 + 2 }} | 40={{ #expr: 139 + 2 }} | 41={{ #expr: 139 + 2 }} | 42={{ #expr: 139 + 2 }} | 43={{ #expr: 139 + 2 }} | 44={{ #expr: 139 + 2 }} | 45={{ #expr: 139 + 6 }} | 46={{ #expr: 139 + 2 }} | 47={{ #expr: 139 + 2 }} | 48={{ #expr: 139 + 2 }} | 49={{ #expr: 139 + 2 }} | 50={{ #expr: 139 + 2 }} | 51={{ #expr: 139 + 2 }} | 52={{ #expr: 139 + 2 }} | 53={{ #expr: 139 + 2 }} | 54={{ #expr: 139 + 2 }} | 55={{ #expr: 139 + 3 }} | 56=139 | #default = 139 }} |{{ #ifexpr: {{#switch: 3 | 1={{ #expr: 139 + 16 }} | 2={{ #expr: 139 + 2 }} | 3={{ #expr: 139 + 2 }} | 4={{ #expr: 139 + 2 }} | 5={{ #expr: 139 + 2 }} | 6={{ #expr: 139 + 2 }} | 7={{ #expr: 139 + 2 }} | 8={{ #expr: 139 + 2 }} | 9={{#switch: 139 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 139 < 449 | {{ #expr: 139 + 2 }} | {{ #expr: 139 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 139 + 2 }} | 11={{ #expr: 139 + 2 }} | 12={{ #expr: 139 + 2 }} | 13={{ #expr: 139 + 2 }} | 14={{ #expr: 139 + 2 }} | 15={{ #expr: 139 + 2 }} | 16={{ #expr: 139 + 2 }} | 17={{ #expr: 139 + 2 }} | 18={{ #expr: 139 + 2 }} | 19={{ #expr: 139 + 2 }} | 20={{ #expr: 139 + 2 }} | 21={{ #expr: 139 + 2 }} | 22={{ #expr: 139 + 2 }} | 23={{ #expr: 139 + 2 }} | 24={{ #expr: 139 + 2 }} | 25={{ #expr: 139 + 2 }} | 26={{ #expr: 139 + 2 }} | 27={{ #expr: 139 + 2 }} | 28={{ #expr: 139 + 2 }} | 29={{ #expr: 139 + 2 }} | 30={{ #expr: 139 + 2 }} | 31={{ #expr: 139 + 2 }} | 32={{ #expr: 139 + 2 }} | 33={{ #expr: 139 + 2 }} | 34={{ #expr: 139 + 2 }} | 35={{ #expr: 139 + 2 }} | 36={{ #expr: 139 + 2 }} | 37={{ #expr: 139 + 2 }} | 38={{ #expr: 139 + 2 }} | 39={{ #expr: 139 + 2 }} | 40={{ #expr: 139 + 2 }} | 41={{ #expr: 139 + 2 }} | 42={{ #expr: 139 + 2 }} | 43={{ #expr: 139 + 2 }} | 44={{ #expr: 139 + 2 }} | 45={{ #expr: 139 + 6 }} | 46={{ #expr: 139 + 2 }} | 47={{ #expr: 139 + 2 }} | 48={{ #expr: 139 + 2 }} | 49={{ #expr: 139 + 2 }} | 50={{ #expr: 139 + 2 }} | 51={{ #expr: 139 + 2 }} | 52={{ #expr: 139 + 2 }} | 53={{ #expr: 139 + 2 }} | 54={{ #expr: 139 + 2 }} | 55={{ #expr: 139 + 3 }} | 56=139 | #default = 139 }} = {{ #expr: {{#switch: 3 | 1={{ #expr: 138 + 16 }} | 2={{ #expr: 138 + 2 }} | 3={{ #expr: 138 + 2 }} | 4={{ #expr: 138 + 2 }} | 5={{ #expr: 138 + 2 }} | 6={{ #expr: 138 + 2 }} | 7={{ #expr: 138 + 2 }} | 8={{ #expr: 138 + 2 }} | 9={{#switch: 138 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 138 < 449 | {{ #expr: 138 + 2 }} | {{ #expr: 138 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 138 + 2 }} | 11={{ #expr: 138 + 2 }} | 12={{ #expr: 138 + 2 }} | 13={{ #expr: 138 + 2 }} | 14={{ #expr: 138 + 2 }} | 15={{ #expr: 138 + 2 }} | 16={{ #expr: 138 + 2 }} | 17={{ #expr: 138 + 2 }} | 18={{ #expr: 138 + 2 }} | 19={{ #expr: 138 + 2 }} | 20={{ #expr: 138 + 2 }} | 21={{ #expr: 138 + 2 }} | 22={{ #expr: 138 + 2 }} | 23={{ #expr: 138 + 2 }} | 24={{ #expr: 138 + 2 }} | 25={{ #expr: 138 + 2 }} | 26={{ #expr: 138 + 2 }} | 27={{ #expr: 138 + 2 }} | 28={{ #expr: 138 + 2 }} | 29={{ #expr: 138 + 2 }} | 30={{ #expr: 138 + 2 }} | 31={{ #expr: 138 + 2 }} | 32={{ #expr: 138 + 2 }} | 33={{ #expr: 138 + 2 }} | 34={{ #expr: 138 + 2 }} | 35={{ #expr: 138 + 2 }} | 36={{ #expr: 138 + 2 }} | 37={{ #expr: 138 + 2 }} | 38={{ #expr: 138 + 2 }} | 39={{ #expr: 138 + 2 }} | 40={{ #expr: 138 + 2 }} | 41={{ #expr: 138 + 2 }} | 42={{ #expr: 138 + 2 }} | 43={{ #expr: 138 + 2 }} | 44={{ #expr: 138 + 2 }} | 45={{ #expr: 138 + 6 }} | 46={{ #expr: 138 + 2 }} | 47={{ #expr: 138 + 2 }} | 48={{ #expr: 138 + 2 }} | 49={{ #expr: 138 + 2 }} | 50={{ #expr: 138 + 2 }} | 51={{ #expr: 138 + 2 }} | 52={{ #expr: 138 + 2 }} | 53={{ #expr: 138 + 2 }} | 54={{ #expr: 138 + 2 }} | 55={{ #expr: 138 + 3 }} | 56=138 | #default = 138 }} + 1 }} | f|–139}}|}} |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{ #if:ADB:Boos, Martin||{{#ifeq:0|0|}}}}
- {{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}{{#ifeq: 0 | 0
| {{#if: 452
|
| Vorlage:NDB – bitte Seitenzahl(en) angeben
}}{{#if: 118661698
| {{#if: {{#invoke:URIutil|isDNBvalid|118661698}}
| {{#if:
| Vorlage:NDB – Wenn GND dann kein SFZ angeben
}}
| Vorlage:NDB – GND unzulässig
}}
| {{#if:
| {{#if:
| {{#ifeq: 734621 | 4526413
|
| Vorlage:NDB – 7= ist obsolet, jetzt SFZ=
}}
}}
| {{#ifeq: | 1
|
|
}}
}}
}}{{#if:
| {{#ifeq: 734621 | 11376103
|
| Vorlage:NDB – Werktitel= war ein Irrtum, jetzt Werkliste=
}}
}}
}}{{#if:
| {{#if:
|
|
}}
}}
- Rahel Christine Hahn: „Ach, er ist ein armer Sünder und hätte verzweifeln müssen“. Zu Theologie und Frömmigkeit des katholischen Priesters Martin Boos (1762–1825). Diplomarbeit. Evangelisch-Theologische Fakultät, Universität Wien, 2015 (online).
- Horst Weigelt: Martin Boos. Initiator und wesentlicher Repräsentant der Allgäuer katholischen Erweckungsbewegung. In: Zeitschrift für Bayerische Kirchengeschichte (ZBK). Bd. 64 (1995), S. 85–104.
- Horst Weigelt: Ausbruch und Entwicklung der Allgäuer Erweckungsbewegung bis 1803. In: Martin Brecht (Hrsg.): Geschichte des Pietismus. Band 3. Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 2000, ISBN 3-525-55348-X, S. 87–113.
Weblinks
|1|= – Quellen und Volltexte |0|-= |X|x= |#default= –
}}{{#if: | ({{#invoke:Multilingual|format|{{{lang}}}|slang=!|shift=m}}) }}{{#invoke:TemplatePar|check
|opt= 1= 2= lang= suffix= |template=Vorlage:Wikisource |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Schwesterprojekt }}
- }} Literatur von und über {{#invoke:WLink|getArticleBase}} im Katalog der {{#ifeq: Martin Boos | Deutsche Nationalbibliothek | DNB | Deutschen Nationalbibliothek}}{{#ifeq: 0 | 0
| {{#if:
| Vorlage:DNB-Portal – veraltete Parametrisierung 3=
}}
}}
- Hermann Müller: {{#switch:
|0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: http://www.bendorf-geschichte.de/bdf-0068.htm | {{#if: | [1] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: | {{#if: | | Vorlage:Toter Link/archivebot }} }} | (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.) }}{{#switch: |no|0|= |#default={{#if: || }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |opt = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= |cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link |errNS = 0 |template = Vorlage:Toter Link |format = |preview = 1 }}{{#if: http://www.bendorf-geschichte.de/bdf-0068.htm | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|http://www.bendorf-geschichte.de/bdf-0068.htm}} || {{#if: || }} }} | {{#if: | {{#if: || }} | {{#if: || }} }} }}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}} || {{#if: || }} }} }}{{#switch: |checked|deadurl|= |#default= {{#if: || }} }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=http://www.bendorf-geschichte.de/bdf-0068.htm Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. ) {{#if: | {{#if: | | Vorlage:Toter Link/archivebot }} }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: |no|0|= |#default= {{#if: || }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |all = inline= url= |opt = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= |cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link |errNS = 0 |template = Vorlage:Toter Link |format = |preview = 1 }}{{#if: http://www.bendorf-geschichte.de/bdf-0068.htm | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|http://www.bendorf-geschichte.de/bdf-0068.htm}} || {{#if: || }} }} }}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}} || {{#if: || }} }} }}{{#switch: |checked|deadurl|= |#default= {{#if: || }} }}[http://www.bendorf-geschichte.de/bdf-0068.htm }} Martin Boos, der Reformator aus Bayern. Gesellschaft für Geschichte und Heimatkunde von Bendorf und Umgebung e. V.
- Theodor Frey: {{#switch:
|0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: http://www.theodor-frey.de/boos.htm | {{#if: | [2] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: | {{#if: | | Vorlage:Toter Link/archivebot }} }} | (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.) }}{{#switch: |no|0|= |#default={{#if: || }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |opt = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= |cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link |errNS = 0 |template = Vorlage:Toter Link |format = |preview = 1 }}{{#if: http://www.theodor-frey.de/boos.htm | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|http://www.theodor-frey.de/boos.htm}} || {{#if: || }} }} | {{#if: | {{#if: || }} | {{#if: || }} }} }}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}} || {{#if: || }} }} }}{{#switch: |checked|deadurl|= |#default= {{#if: || }} }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=http://www.theodor-frey.de/boos.htm Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. ) {{#if: | {{#if: | | Vorlage:Toter Link/archivebot }} }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: |no|0|= |#default= {{#if: || }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |all = inline= url= |opt = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= |cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link |errNS = 0 |template = Vorlage:Toter Link |format = |preview = 1 }}{{#if: http://www.theodor-frey.de/boos.htm | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|http://www.theodor-frey.de/boos.htm}} || {{#if: || }} }} }}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}} || {{#if: || }} }} }}{{#switch: |checked|deadurl|= |#default= {{#if: || }} }}[http://www.theodor-frey.de/boos.htm }} Martin Johann Boos.
- Martin Boos und die Allgäuer Erweckungsbewegung. In: altervista.org
Einzelnachweise
<references />
{{#ifeq: p | p | | {{#if: 118661698nr/94/3531247555788 | |
}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 118661698 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 118661698 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: nr/94/35312 | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: nr/94/35312 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 47555788 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 47555788 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung
{{#if: Boos, Martin | {{#if: Zobo | {{#if: deutscher römisch-katholischer Pfarrer und Theologie-Professor | {{#if: 25. Dezember 1762 | {{#if: Huttenried | {{#if: 29. August 1825 | {{#if: Sayn || Personendaten | |
|---|---|
| NAME | Boos, Martin
}} |
| ALTERNATIVNAMEN | Zobo
}} |
| KURZBESCHREIBUNG | deutscher römisch-katholischer Pfarrer und Theologie-Professor
}} |
| GEBURTSDATUM | 25. Dezember 1762
}} |
| GEBURTSORT | Huttenried
}} |
| STERBEDATUM | 29. August 1825
}} |
| STERBEORT | Sayn
}} |
- Seiten mit defekten Dateilinks
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:BBKL
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:ADB
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:ADB/ohne Wikisource-Link
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:NDB
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:NDB/GND fehlt der NDB
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:NDB/ohne GND
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:DNB-Portal/ohne GND
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:DNB-Portal
- Wikipedia:Weblink offline fix-attempted
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Parameter:URL
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link/URL fehlt
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Parameter:Datum
- Wikipedia:GND fehlt
- Wikipedia:Normdaten-TYP falsch oder fehlend
- Wikipedia:GND in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:GND in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Wikipedia:LCCN in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:LCCN in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Wikipedia:VIAF in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:VIAF in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Römisch-katholischer Geistlicher (18. Jahrhundert)
- Römisch-katholischer Geistlicher (19. Jahrhundert)
- Person des evangelischen Namenkalenders
- Person der Erweckungsbewegung
- Römisch-katholischer Theologe (18. Jahrhundert)
- Römisch-katholischer Theologe (19. Jahrhundert)
- Protestantismus in Österreich
- Person (Allgäu)
- Autobiografie
- Deutscher
- Geboren 1762
- Gestorben 1825
- Mann