Zum Inhalt springen

Prozessmaxime

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie

Die Prozessmaximen (auch Prozessgrundsätze) bilden die Grundsätze des jeweiligen Verfahrensrechtes des Prozessrechts.

Je nach Verfahrensart greifen unterschiedliche Maximen. Diese bestimmen sich nach dem Telos (Verfahrenszweck) der behandelten Streitigkeit bzw. des unstreitigen Verfahrens. Rechtshistorisch sind die Prozessmaximen stets im Fluss gewesen. Es lassen sich folgende Prozessgrundsätze unterscheiden. Teilweise leiten sich die geltenden Prozessmaximen aus der Verfassung her.

Im Einzelnen lassen sich folgende Prozessgrundsätze einander gegenüberstellen (unter Angabe von Anwendungsbeispielen aus den geltenden deutschen Prozessordnungen):

Phase des Prozesses Grundsatz Gegenbegriff
Einigungsphase, Vermeidung des Prozesses Verwaltungsangelegenheiten: Pflicht zu Vorverfahren; Zivile Streitigkeiten: {{#switch: dejure juris={{#switch: egzpo 15a}}.html § 15a] 15a}}.html § 15a] 15a}}.html § 15a] 15a}}.html § 15a] 15a}}.html § 15a] 15a}}.html § 15a] 15a}}.html § 15a] 15a}}.html § 15a] bpersvg=§ 15a 15a}}.html § 15a] 15a}}.html § 15a] bukg=§ 15a 15a}}.html § 15a] 15a}}.html § 15a] 15a}}.html § 15a] 15a}}.html § 15a] 15a}}.html § 15a] 15a}}.html § 15a] 15a}}.html § 15a] 15a}}.html § 15a] 15a}}.html § 15a] 15a}}.html § 15a] 15a}}.html § 15a] 15a}}.html § 15a] 15a}}.html § 15a] 15a}}.html § 15a] 15a}}.html § 15a] 15a}}.html § 15a] 15a}}.html § 15a] 15a}}.html § 15a] 15a}}.html § 15a] 15a}}.html § 15a] 15a}}.html § 15a] 15a}}.html § 15a] 15a}}.html § 15a] 15a}}.html § 15a] 15a}}.html § 15a] 15a}}.html § 15a]
  }}
egzpo}}_BE_!_{{#if:trim|15a}} § 15a] egzpo}}_BW_!_{{#if:trim|15a}} § 15a] hh=§ 15a mv=§ 15a ni=[1] rlp rlp=§ 15a egzpo}}_SH_!_{{#if:trim|15a}} § 15a] egzpo}}_ST_!_{{#if:trim|15a}} § 15a] egzpo}}_TH_!_{{#if:trim|15a}} § 15a] sub|egzpo|1|3}}|Bay egzpo}}-{{#if:trim|15a}} § 15a] egzpo}}#{{#if:trim|15a}} § 15a] egzpo}}.P{{#if:trim|15a}}.htm § 15a] egzpo}}_HE_!_{{#if:trim|15a}} § 15a] nw=§ 15a egzpo}}_SL.htm#{{#if:trim|egzpo}}_SL_P{{#if:trim|15a}} § 15a] egzpo}}#p{{#if:trim|15a}} § 15a] egzpo}}/{{#if:trim|15a}}.html § 15a] 15a}} § 15a] RIS-B={{#if: § 15a 15a}}&SkipToDocumentPage=true § 15a]
}}
LrBgld LrK LrOO LrSbg LrT LrNo LrStmk LrVbg LrW={{#if: dejure}}&Dokumentnummer= § 15a] dejure}}&Titel=egzpo&VonParagraf={{#if:trim|15a}}&SkipToDocumentPage=true § 15a]
}}
LI={{#if: 15a}} § 15a] § 15a]
}}
leer=§ 15a[Anbieter/Datenbank fehlt] #default=§ 15a[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 15a||[Paragraf fehlt]}}{{#if: egzpo||[Gesetz fehlt]}} EGZPO, Mahnverfahren

Einleitungsphase, Beginn des Prozesses Dispositionsmaxime = Verfügungsgrundsatz (Zivilprozess, Verwaltungsprozess) Offizialmaxime (Strafprozess, Ausnahme: Privatklage); Legalitätsprinzip, Ausnahme: Opportunitätsprinzip
Vorbereitungsphase, Sammlung des Prozessstoffes; (z. B. Strafprozess: Ermittlungsverfahren; Zivilprozess: {{#switch: juris juris={{#switch: zpo 272}}.html § 272] 272}}.html § 272] 272}}.html § 272] 272}}.html § 272] 272}}.html § 272] 272}}.html § 272] 272}}.html § 272] 272}}.html § 272] bpersvg=§ 272 272}}.html § 272] 272}}.html § 272] bukg=§ 272 272}}.html § 272] 272}}.html § 272] 272}}.html § 272] 272}}.html § 272] 272}}.html § 272] 272}}.html § 272] 272}}.html § 272] 272}}.html § 272] 272}}.html § 272] 272}}.html § 272] 272}}.html § 272] 272}}.html § 272] 272}}.html § 272] 272}}.html § 272] 272}}.html § 272] 272}}.html § 272] 272}}.html § 272] 272}}.html § 272] 272}}.html § 272] 272}}.html § 272] 272}}.html § 272] 272}}.html § 272] 272}}.html § 272] 272}}.html § 272] 272}}.html § 272] 272}}.html § 272]
  }}
zpo}}_BE_!_{{#if:trim|272}} § 272] zpo}}_BW_!_{{#if:trim|272}} § 272] hh=§ 272 mv=§ 272 ni=[2] rlp rlp=§ 272 zpo}}_SH_!_{{#if:trim|272}} § 272] zpo}}_ST_!_{{#if:trim|272}} § 272] zpo}}_TH_!_{{#if:trim|272}} § 272] sub|zpo|1|3}}|Bay zpo}}-{{#if:trim|272}} § 272] zpo}}#{{#if:trim|272}} § 272] zpo}}.P{{#if:trim|272}}.htm § 272] zpo}}_HE_!_{{#if:trim|272}} § 272] nw=§ 272 zpo}}_SL.htm#{{#if:trim|zpo}}_SL_P{{#if:trim|272}} § 272] zpo}}#p{{#if:trim|272}} § 272] zpo}}/{{#if:trim|272}}.html § 272] 272}} § 272] RIS-B={{#if: § 272 272}}&SkipToDocumentPage=true § 272]
}}
LrBgld LrK LrOO LrSbg LrT LrNo LrStmk LrVbg LrW={{#if: juris}}&Dokumentnummer= § 272] juris}}&Titel=zpo&VonParagraf={{#if:trim|272}}&SkipToDocumentPage=true § 272]
}}
LI={{#if: 272}} § 272] § 272]
}}
leer=§ 272[Anbieter/Datenbank fehlt] #default=§ 272[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 272||[Paragraf fehlt]}}{{#if: zpo||[Gesetz fehlt]}} ff. ZPO)

Verhandlungsgrundsatz = Beibringungsgrundsatz, formeller Wahrheitsbegriff (Zivilprozess) Amtsermittlungsgrundsatz, Inquisitionsmaxime = Untersuchungsgrundsatz; materieller Wahrheitsbegriff (Verwaltungsprozess, Strafprozess)
Durchführungsphase, Verhandlung des Prozessstoffes Grundsatz der Öffentlichkeit (Zivilprozess, Strafprozess, Verwaltungsprozess) Nichtöffentlichkeit (z. B. Strafprozess gegen Jugendliche, gewisse Familienstreitigkeiten (Vaterschaftsklage))
Mündlichkeit, Grundsatz Schriftlichkeit, Ausnahme; (vor allem in (amtsgerichtlichen) Zivilprozessen praktisch die Regel)
Unmittelbarkeitsprinzip (z. B. {{#switch: juris juris={{#switch: zpo 309}}.html § 309] 309}}.html § 309] 309}}.html § 309] 309}}.html § 309] 309}}.html § 309] 309}}.html § 309] 309}}.html § 309] 309}}.html § 309] bpersvg=§ 309 309}}.html § 309] 309}}.html § 309] bukg=§ 309 309}}.html § 309] 309}}.html § 309] 309}}.html § 309] 309}}.html § 309] 309}}.html § 309] 309}}.html § 309] 309}}.html § 309] 309}}.html § 309] 309}}.html § 309] 309}}.html § 309] 309}}.html § 309] 309}}.html § 309] 309}}.html § 309] 309}}.html § 309] 309}}.html § 309] 309}}.html § 309] 309}}.html § 309] 309}}.html § 309] 309}}.html § 309] 309}}.html § 309] 309}}.html § 309] 309}}.html § 309] 309}}.html § 309] 309}}.html § 309] 309}}.html § 309] 309}}.html § 309]
  }}
zpo}}_BE_!_{{#if:trim|309}} § 309] zpo}}_BW_!_{{#if:trim|309}} § 309] hh=§ 309 mv=§ 309 ni=[3] rlp rlp=§ 309 zpo}}_SH_!_{{#if:trim|309}} § 309] zpo}}_ST_!_{{#if:trim|309}} § 309] zpo}}_TH_!_{{#if:trim|309}} § 309] sub|zpo|1|3}}|Bay zpo}}-{{#if:trim|309}} § 309] zpo}}#{{#if:trim|309}} § 309] zpo}}.P{{#if:trim|309}}.htm § 309] zpo}}_HE_!_{{#if:trim|309}} § 309] nw=§ 309 zpo}}_SL.htm#{{#if:trim|zpo}}_SL_P{{#if:trim|309}} § 309] zpo}}#p{{#if:trim|309}} § 309] zpo}}/{{#if:trim|309}}.html § 309] 309}} § 309] RIS-B={{#if: § 309 309}}&SkipToDocumentPage=true § 309]
}}
LrBgld LrK LrOO LrSbg LrT LrNo LrStmk LrVbg LrW={{#if: juris}}&Dokumentnummer= § 309] juris}}&Titel=zpo&VonParagraf={{#if:trim|309}}&SkipToDocumentPage=true § 309]
}}
LI={{#if: 309}} § 309] § 309]
}}
leer=§ 309[Anbieter/Datenbank fehlt] #default=§ 309[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 309||[Paragraf fehlt]}}{{#if: zpo||[Gesetz fehlt]}} ZPO)

Mittelbarkeit (Ein Zwang zur Unmittelbarkeit ist vor allem nicht in öffentlichen Verwaltungsangelegenheiten gegeben.)
Beschleunigungsgrundsatz der {{#switch: juris juris={{#switch: gvg 198}}.html §§ 198 ff.] 198}}.html §§ 198 ff.] 198}}.html §§ 198 ff.] 198}}.html §§ 198 ff.] 198}}.html §§ 198 ff.] 198}}.html §§ 198 ff.] 198}}.html §§ 198 ff.] 198}}.html §§ 198 ff.] bpersvg=§§ 198 ff. 198}}.html §§ 198 ff.] 198}}.html §§ 198 ff.] bukg=§§ 198 ff. 198}}.html §§ 198 ff.] 198}}.html §§ 198 ff.] 198}}.html §§ 198 ff.] 198}}.html §§ 198 ff.] 198}}.html §§ 198 ff.] 198}}.html §§ 198 ff.] 198}}.html §§ 198 ff.] 198}}.html §§ 198 ff.] 198}}.html §§ 198 ff.] 198}}.html §§ 198 ff.] 198}}.html §§ 198 ff.] 198}}.html §§ 198 ff.] 198}}.html §§ 198 ff.] 198}}.html §§ 198 ff.] 198}}.html §§ 198 ff.] 198}}.html §§ 198 ff.] 198}}.html §§ 198 ff.] 198}}.html §§ 198 ff.] 198}}.html §§ 198 ff.] 198}}.html §§ 198 ff.] 198}}.html §§ 198 ff.] 198}}.html §§ 198 ff.] 198}}.html §§ 198 ff.] 198}}.html §§ 198 ff.] 198}}.html §§ 198 ff.] 198}}.html §§ 198 ff.]
  }}
gvg}}_BE_!_{{#if:trim|198}} §§ 198 ff.] gvg}}_BW_!_{{#if:trim|198}} §§ 198 ff.] hh=§§ 198 ff. mv=§§ 198 ff. ni=[4] rlp rlp=§§ 198 ff. gvg}}_SH_!_{{#if:trim|198}} §§ 198 ff.] gvg}}_ST_!_{{#if:trim|198}} §§ 198 ff.] gvg}}_TH_!_{{#if:trim|198}} §§ 198 ff.] sub|gvg|1|3}}|Bay gvg}}-{{#if:trim|198}} §§ 198 ff.] gvg}}#{{#if:trim|198}} §§ 198 ff.] gvg}}.P{{#if:trim|198}}.htm §§ 198 ff.] gvg}}_HE_!_{{#if:trim|198}} §§ 198 ff.] nw=§§ 198 ff. gvg}}_SL.htm#{{#if:trim|gvg}}_SL_P{{#if:trim|198}} §§ 198 ff.] gvg}}#p{{#if:trim|198}} §§ 198 ff.] gvg}}/{{#if:trim|198}}.html §§ 198 ff.] 198}} §§ 198 ff.] RIS-B={{#if: §§ 198 ff. 198}}&SkipToDocumentPage=true §§ 198 ff.]
}}
LrBgld LrK LrOO LrSbg LrT LrNo LrStmk LrVbg LrW={{#if: juris}}&Dokumentnummer= §§ 198 ff.] juris}}&Titel=gvg&VonParagraf={{#if:trim|198}}&SkipToDocumentPage=true § 198]
}}
LI={{#if: 198}} §§ 198 ff.] §§ 198 ff.]
}}
leer=§§ 198 ff.[Anbieter/Datenbank fehlt] #default=§§ 198 ff.[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 198||[Paragraf fehlt]}}{{#if: gvg||[Gesetz fehlt]}} GVG

Überprüfungsphase, Fehlerkontrolle und -beseitigung Grundsatz der Gewährung rechtlichen Gehörs (sämtliche deutsche Prozessordnungen)
Recht auf den gesetzlichen Richter
Recht auf ein faires Verfahren ({{#switch: dejure juris=Art. 6 sub|MRK|1|3}}|Bay MRK}}-{{#if:trim|6}} Art. 6] hh mv rlp st th=Art. 6 sh=Vorlage:Str replace+Artikel+6&psml=bsshoprod.psml&max=true Art. 6 revosax=Art. 6 dejure=Art. 6 RIS-B={{#if: Art. 6 Art. 6
}}
LrBgld LrK LrOO LrSbg LrT LrNo LrStmk LrVbg LrW={{#if: Art. 6 Art. 6

}}

ch=Art. 6 buzer=Art. 6 leer=Art. 6 [Anbieter/Datenbank fehlt] #default=Art. 6[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 6||[Artikel fehlt]}}{{#if: MRK||[Gesetz fehlt]}} Abs. 1 EMRK), Grundsatz der Waffengleichheit (Zivilprozess)

Umsetzungs- bzw. Vollstreckungsphase
Verschiedene Phasen Objektivitätsprinzip der Staatsanwaltschaft, {{#switch: juris juris={{#switch: stpo 160}}.html § 160] 160}}.html § 160] 160}}.html § 160] 160}}.html § 160] 160}}.html § 160] 160}}.html § 160] 160}}.html § 160] 160}}.html § 160] bpersvg=§ 160 160}}.html § 160] 160}}.html § 160] bukg=§ 160 160}}.html § 160] 160}}.html § 160] 160}}.html § 160] 160}}.html § 160] 160}}.html § 160] 160}}.html § 160] 160}}.html § 160] 160}}.html § 160] 160}}.html § 160] 160}}.html § 160] 160}}.html § 160] 160}}.html § 160] 160}}.html § 160] 160}}.html § 160] 160}}.html § 160] 160}}.html § 160] 160}}.html § 160] 160}}.html § 160] 160}}.html § 160] 160}}.html § 160] 160}}.html § 160] 160}}.html § 160] 160}}.html § 160] 160}}.html § 160] 160}}.html § 160] 160}}.html § 160]
  }}
stpo}}_BE_!_{{#if:trim|160}} § 160] stpo}}_BW_!_{{#if:trim|160}} § 160] hh=§ 160 mv=§ 160 ni=[5] rlp rlp=§ 160 stpo}}_SH_!_{{#if:trim|160}} § 160] stpo}}_ST_!_{{#if:trim|160}} § 160] stpo}}_TH_!_{{#if:trim|160}} § 160] sub|stpo|1|3}}|Bay stpo}}-{{#if:trim|160}} § 160] stpo}}#{{#if:trim|160}} § 160] stpo}}.P{{#if:trim|160}}.htm § 160] stpo}}_HE_!_{{#if:trim|160}} § 160] nw=§ 160 stpo}}_SL.htm#{{#if:trim|stpo}}_SL_P{{#if:trim|160}} § 160] stpo}}#p{{#if:trim|160}} § 160] stpo}}/{{#if:trim|160}}.html § 160] 160}} § 160] RIS-B={{#if: § 160 160}}&SkipToDocumentPage=true § 160]
}}
LrBgld LrK LrOO LrSbg LrT LrNo LrStmk LrVbg LrW={{#if: juris}}&Dokumentnummer= § 160] juris}}&Titel=stpo&VonParagraf={{#if:trim|160}}&SkipToDocumentPage=true § 160]
}}
LI={{#if: 160}} § 160] § 160]
}}
leer=§ 160[Anbieter/Datenbank fehlt] #default=§ 160[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 160||[Paragraf fehlt]}}{{#if: stpo||[Gesetz fehlt]}} Abs. 2 StPO

Amtsbetrieb Parteibetrieb
Akkusationsprinzip = Anklagegrundsatz Inquisitorischer Prozess = Einleitung und Durchführung des Verfahrens durch die gleiche Instanz
Konzentrationsgrundsatz (sämtliche deutsche Prozessordnungen)
f |errCat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Anker |errHide=1}}kontradiktorisches Verfahren = streitiges Verfahren (Zivilprozess, Verwaltungsprozess) unstreitiges Verfahren = Verfahren ohne Parteirollen (Strafprozess, Verfahren der freiwilligen Gerichtsbarkeit, Verfahren der Verfassungsbeschwerde)

Literatur

  • Helmut Schnellenbach: Grundsätze des gerichtlichen Verfahrens. In: Juristische Arbeitsblätter. 1995, S. 785 ff.

Vorlage:Hinweisbaustein

{{#ifeq: s | p | | {{#if: 4176071-2 | |

}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: s | p | {{#if: 4176071-2 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: s | p | {{#if: 4176071-2 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: s | p | {{#if: | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: s | p | {{#if: | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: s | p | {{#if: | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: s | p | {{#if: | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung