Zum Inhalt springen

Theodor Wertheim

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie

Theodor Wertheim (* 25. Dezember 1820 in Wien; † 6. Juli 1864 in Wien) war ein österreichischer Chemiker.

Leben

Wertheim studierte zunächst Medizin und ging noch vor Abschluss seines Studiums nach Berlin zu Eilhard Mitscherlich. Dort beschäftigte er sich mit der damals noch jungen organischen Chemie. 1843 kehrte Wertheim nach Österreich zurück, um bei Josef Redtenbacher zu arbeiten. Dort führte er 1844 analytische Untersuchungen des von ihm so genannten flüchtigen Knoblauchöls durch, um die darin enthaltenen schwefelhaltigen Verbindungen zu bestimmen.<ref name="A.Chem.Pharm.1">Theodor Wertheim: Untersuchung des Knoblauchöls; Annalen der Chemie und Pharmacie, 51/3 (1844) 289–315</ref> Es gelang ihm, Diallylsulfid (C6H10S) zu isolieren, und er wies eine enge Verwandtschaft des Knoblauchöls mit Senföl nach. Es gelang ihm, das im Senföl enthaltene Allylisothiocyanat (C4H5NS) zu isolieren und beide Verbindungen ineinander umzuwandeln.<ref name="A.Chem.Pharm.2">Theodor Wertheim: Ueber den Zusammenhang zwischen Senföl und Knoblauchöl, Annalen der Chemie und Pharmacie 55/3(1845) 297–304</ref>

Trotz seiner allseits gelobten Arbeiten war ihm eine Berufung zum Professor in Österreich aufgrund seines jüdischen Glaubens versagt, er wurde jedoch 1848 zu einem korrespondierenden Mitglied der Wiener Akademie der Wissenschaften ernannt. Er ließ sich nach dem Tod seines Vaters taufen und erhielt schließlich eine Berufung an die Universität Pest. Dort war er von 1854 bis 1860 tätig.<ref name="Uni Wien">Inst. f. Phys.Chemie, Uni Wien: <templatestyles src="Webarchiv/styles.css" />{{#if:20061205050803

      | {{#ifeq: 20061205050803 | *
    | Vorlage:Webarchiv/Wartung/Stern{{#if: Geschichte | {{#invoke:WLink|getEscapedTitle|Geschichte}} | {{#invoke:Webarchiv|getdomain|http://univie.ac.at/Phys-Chemie/bunsen.htm}} }} (Archivversionen)
    | {{#iferror: {{#time: j. F Y|20061205050803}}
         | {{#if:  || }}Vorlage:Webarchiv/Wartung/DatumDer Wert des Parameters {{#if: wayback | wayback | Datum }} muss ein gültiger Zeitstempel der Form YYYYMMDDHHMMSS sein!
         | {{#if: Geschichte | {{#invoke:WLink|getEscapedTitle|Geschichte}} | {{#invoke:Webarchiv|getdomain|http://univie.ac.at/Phys-Chemie/bunsen.htm}} }} {{#ifeq:  | [] | [ | ( }}Memento{{#if: {{#if:  | {{{archiv-bot}}} |  }} |  des Vorlage:Referrer }} vom {{#time: j. F Y|20061205050803}} im Internet Archive{{#if:  | ;  }}{{#ifeq:  | [] | ] | ) }}
      }}
  }}
      | {{#if:
          | {{#iferror: {{#time: j. F Y|{{{webciteID}}}}}
    | {{#switch: {{#invoke:Str|len|{{{webciteID}}}}}
       | 16= {{#if: Geschichte | {{#invoke:WLink|getEscapedTitle|Geschichte}} | {{#invoke:Webarchiv|getdomain|http://univie.ac.at/Phys-Chemie/bunsen.htm}} }} {{#ifeq:  | [] | [ | ( }}Memento{{#if: {{#if:  | {{{archiv-bot}}} |  }} |  des Vorlage:Referrer }} vom {{#time: j. F Y| 19700101000000 + {{#expr: floor {{#expr: {{#invoke:Str|sub|{{{webciteID}}}|1|10}}/86400}} }} days}} auf WebCite{{#if:  | ;  }}{{#ifeq:  | [] | ] | ) }}
       | 9 = {{#if: Geschichte | {{#invoke:WLink|getEscapedTitle|Geschichte}} | {{#invoke:Webarchiv|getdomain|http://univie.ac.at/Phys-Chemie/bunsen.htm}} }} {{#ifeq:  | [] | [ | ( }}Memento{{#if: {{#if:  | {{{archiv-bot}}} |  }} |  des Vorlage:Referrer}} vom {{#time: j. F Y| 19700101000000 + {{#expr: floor {{#expr: {{#invoke:Str|sub|{{#invoke:Expr|base62|{{{webciteID}}}}}|1|10}}/86400}} }} days}} auf WebCite{{#if:  | ;  }}{{#ifeq:  | [] | ] | ) }}
       | #default= Der Wert des Parameters {{#if: webciteID | webciteID | ID }} muss entweder ein Zeitstempel der Form YYYYMMDDHHMMSS oder ein Schüsselwert mit 9 Zeichen oder eine 16-stellige Zahl sein!Vorlage:Webarchiv/Wartung/webcitation{{#if:  || }}
      }}
    | c|{{{webciteID}}}}} {{#if: Geschichte | {{#invoke:WLink|getEscapedTitle|Geschichte}} | {{#invoke:Webarchiv|getdomain|http://univie.ac.at/Phys-Chemie/bunsen.htm}} }} (Memento{{#if: {{#if:  | {{{archiv-bot}}} |  }} |  des Vorlage:Referrer}} vom {{#time: j. F Y|{{{webciteID}}}}} auf WebCite{{#if:  | ;  }}{{#ifeq:  | [] | ] | ) }}
  }}
          | {{#if: 
              | Vorlage:Webarchiv/Today
              | {{#if:
                      | Vorlage:Webarchiv/Generisch
                      | {{#if: Geschichte | {{#invoke:WLink|getEscapedTitle|Geschichte}} | {{#invoke:Webarchiv|getdomain|http://univie.ac.at/Phys-Chemie/bunsen.htm}} }}  
                 }}}}}}}}{{#if:
    | Vorlage:Webarchiv/archiv-bot
  }}{{#invoke:TemplatePar|check
     |all      = url=
     |opt      = text= wayback= webciteID= archive-is= archive-today= archiv-url= archiv-datum= ()= archiv-bot= format= original=
     |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Webarchiv
     |errNS    = 0
     |template = Vorlage:Webarchiv
     |format   = *
     |preview  = 1
  }}{{#ifexpr: {{#if:20061205050803|1|0}}{{#if:|+1}}{{#if:|+1}}{{#if:|+1}}{{#if:|+1}} <> 1
    | {{#if:  || }}Vorlage:Webarchiv/Wartung/Parameter{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: Genau einer der Parameter 'wayback', 'webciteID', 'archive-today', 'archive-is' oder 'archiv-url' muss angegeben werden.|1}}
  }}{{#if: 
    | {{#switch: {{#invoke:Webarchiv|getdomain|{{{archiv-url}}}}}
        | web.archive.org = 
          {{#if:  || }}{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: Im Parameter 'archiv-url' wurde URL von Internet Archive erkannt, bitte Parameter 'wayback' benutzen.|1}} 
        | webcitation.org = 
          {{#if:  || }}{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: Im Parameter 'archiv-url' wurde URL von WebCite erkannt, bitte Parameter 'webciteID' benutzen.|1}} 
        | archive.today |archive.is |archive.ph |archive.fo |archive.li |archive.md |archive.vn = 
          {{#if:  || }}{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: Im Parameter 'archiv-url' wurde URL von archive.today erkannt, bitte Parameter 'archive-today' benutzen.|1}}
      }}{{#if: 
         | {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}
             | {{#if:  || }}Vorlage:Webarchiv/Wartung/Parameter{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: Der Wert des Parameter 'archiv-datum' ist ungültig oder hat ein ungültiges Format.|1}}
          |  }} 
         | {{#if:  || }}Vorlage:Webarchiv/Wartung/Parameter{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: Der Pflichtparameter 'archiv-datum' wurde nicht angegeben.|1}}
      }}
    | {{#if: 
         | {{#if:  || }}Vorlage:Webarchiv/Wartung/Parameter{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: Der Parameter 'archiv-datum' ist nur in Verbindung mit 'archiv-url' angebbar.|1}}
      }}
  }}{{#if:{{#invoke:URLutil|isHostPathResource|http://univie.ac.at/Phys-Chemie/bunsen.htm}}
    || {{#if:  || }}
  }}{{#if: Geschichte
    | {{#if: {{#invoke:WLink|isBracketedLink|Geschichte}}
        | {{#if:  || }}
      }}
    | {{#if:  || }}Vorlage:Webarchiv/Wartung/Linktext_fehlt
  }}{{#switch: 
    |addlarchives|addlpages= {{#if:  || }}{{#if: 1 |Vorlage:Webarchiv/Wartung/Parameter}}{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: enWP-Wert im Parameter 'format'.|1}}
  }}{{#ifeq: {{#invoke:Str|find|http://univie.ac.at/Phys-Chemie/bunsen.htm%7Carchiv}} |-1
    || {{#ifeq: {{#invoke:Str|find|{{#invoke:Str|cropleft|http://univie.ac.at/Phys-Chemie/bunsen.htm%7C4}}%7Chttp}} |-1
         || {{#switch: {{#invoke:Webarchiv|getdomain|http://univie.ac.at/Phys-Chemie/bunsen.htm }}
              | abendblatt.de | daserste.ndr.de | inarchive.com | webcitation.org = 
              | #default = {{#if:  || }}{{#if: 1 |Vorlage:Webarchiv/Wartung/URL}}{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: Archiv-URL im Parameter 'url' anstatt URL der Originalquelle. Entferne den vor der Original-URL stehenden Mementobestandteil und setze den Archivierungszeitstempel in den Parameter 'wayback', 'webciteID', 'archive.today' oder 'archive-is' ein, sofern nicht bereits befüllt.|1}}
            }} 
       }}
  }}</ref> Schließlich musste er Ungarn verlassen, da ab 1860 sämtliche Vorlesungen auf Latein gehalten werden mussten. Daraufhin wechselte er 1861 an die Universität Graz. Dort war er sehr bemüht, die Qualität der Laborausstattung zu verbessern, was jedoch an der niedrigen Studentenzahl scheiterte.<ref name="Uni Graz">University of Graz: History of Chemistry</ref> 

Aufgrund seiner Untersuchungen erhielt die Allylgruppe ihren Namen, der sich von der lateinischen Bezeichnung für Knoblauch (Allium sativum) ableitet.<ref name="Römpp">Römpp, Onlineversion, Stichwort Allyl, Georg Thieme Verlag – Stand März 2002</ref>

Literatur

  • {{
  1. if:Wertheim, Theodor | {{
#if:55  | {{
  #if: | Wurzbach: | Constantin von Wurzbach:}} {{#if:|{{#if:||Wertheim, Theodor }}.|{{
   #if:||Wertheim, Theodor }}.}}{{#if:| Nr. .}} In: {{
  #if: | Biographisches Lexikon. |Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich.}} 55. Theil. {{#if: | | {{#switch: 55

|1=Universitäts-Buchdruckerei L. C. Zamarski (vormals J. P. Sollinger) |2=Verlag der typografisch-literarisch-artistischen Anstalt (L. C. Zamarski, C. Dittmarsch & Comp.) |3 |4=Verlag der typogr.-literar.-artist. Anstalt (L. C. Zamarski, C. Dittmarsch & Comp.) |5=Verlag der typogr.-literar.-artist. Anstalt (L. C. Zamarski & C. Dittmarsch.) |6 |7 |8 |9 |10 |11 |12 |13 |14 |15 |16 |17 |18 |18 |19 |20 |21 |22 |23 |24 |25 |26 |27 |28 |29 |30 |31 |32 |33 |34 |35 |36 |37 |38 |39 |40 |41 |42 |43 |44 |45 |46 |47 |48 |49 |50 |51 |52 |53 |54 |55 |56 |57 |58 |59 |60=Kaiserlich-königliche Hof- und Staatsdruckerei }}, }} Wien {{#switch: 55 | 1=1856 | 2=1857 | 3=1858 | 4=1858 | 5=1859 | 6=1860 | 7=1861 | 8=1862 | 9=1863 | 10=1863 | 11=1864 | 12=1864 | 13=1865 | 14=1865 | 15=1866 | 16=1867 | 17=1867 | 18=1868 | 19=1868 | 20=1869 | 21=1870 | 22=1870 | 23=1872 | 24=1872 | 25=1873 | 26=1874 | 27=1874 | 28=1874 | 29=1875 | 30=1875 | 31=1876 | 32=1876 | 33=1877 | 34=1877 | 35=1877 | 36=1878 | 37=1878 | 38=1879 | 39=1879 | 40=1880 | 41=1880 | 42=1880 | 43=1881 | 44=1882 | 45=1882 | 46=1882 | 47=1883 | 48=1883 | 49=1884 | 50=1884 | 51=1885 | 52=1885 | 53=1886 | 54=1886 | 55=1887 | 56=1888 | 57=1889 | 58=1889 | 59=1890 | 60=1891 | #default = Bitte Band und Seitenzahlen korrekt angeben! }}{{#if:113|, S. 113{{ #if:116 | {{ #if: {{#iferror:{{#ifexpr:{{#switch: | R+ = abs | R- = -abs | Z = trunc | Z+ | N = abs trunc | Z- = -abs trunc}}( 113) = ( 113) {{#if: | round ({{{3}}}) }} | 1 }} }} | {{ #ifexpr: 113 != 116 |{{ #ifexpr: 116 = {{ #expr: 113 + 1 }}| f.|–116}}|}}|{{ #ifeq: 113 | 116 ||–116}}}}|}} (Digitalisat{{#if:|. }}).}}

 | Vorlage:BLKÖ - Parameterfehler Bandnummer nicht angegeben → Hilfe 
 }}

| Vorlage:BLKÖ - Parameterfehler Linkziel nicht angegeben → Hilfe }}

| 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }} | 0 | {{ #if:Wertheim, Theodor|Wertheim, Theodor|Theodor Wertheim }} | [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb000{{#switch: 42 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }}/images/index.html?seite={{#switch: 42 | 1={{ #expr: 111 + 16 }} | 2={{ #expr: 111 + 2 }} | 3={{ #expr: 111 + 2 }} | 4={{ #expr: 111 + 2 }} | 5={{ #expr: 111 + 2 }} | 6={{ #expr: 111 + 2 }} | 7={{ #expr: 111 + 2 }} | 8={{ #expr: 111 + 2 }} | 9={{#switch: 111 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 111 < 449 | {{ #expr: 111 + 2 }} | {{ #expr: 111 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 111 + 2 }} | 11={{ #expr: 111 + 2 }} | 12={{ #expr: 111 + 2 }} | 13={{ #expr: 111 + 2 }} | 14={{ #expr: 111 + 2 }} | 15={{ #expr: 111 + 2 }} | 16={{ #expr: 111 + 2 }} | 17={{ #expr: 111 + 2 }} | 18={{ #expr: 111 + 2 }} | 19={{ #expr: 111 + 2 }} | 20={{ #expr: 111 + 2 }} | 21={{ #expr: 111 + 2 }} | 22={{ #expr: 111 + 2 }} | 23={{ #expr: 111 + 2 }} | 24={{ #expr: 111 + 2 }} | 25={{ #expr: 111 + 2 }} | 26={{ #expr: 111 + 2 }} | 27={{ #expr: 111 + 2 }} | 28={{ #expr: 111 + 2 }} | 29={{ #expr: 111 + 2 }} | 30={{ #expr: 111 + 2 }} | 31={{ #expr: 111 + 2 }} | 32={{ #expr: 111 + 2 }} | 33={{ #expr: 111 + 2 }} | 34={{ #expr: 111 + 2 }} | 35={{ #expr: 111 + 2 }} | 36={{ #expr: 111 + 2 }} | 37={{ #expr: 111 + 2 }} | 38={{ #expr: 111 + 2 }} | 39={{ #expr: 111 + 2 }} | 40={{ #expr: 111 + 2 }} | 41={{ #expr: 111 + 2 }} | 42={{ #expr: 111 + 2 }} | 43={{ #expr: 111 + 2 }} | 44={{ #expr: 111 + 2 }} | 45={{ #expr: 111 + 6 }} | 46={{ #expr: 111 + 2 }} | 47={{ #expr: 111 + 2 }} | 48={{ #expr: 111 + 2 }} | 49={{ #expr: 111 + 2 }} | 50={{ #expr: 111 + 2 }} | 51={{ #expr: 111 + 2 }} | 52={{ #expr: 111 + 2 }} | 53={{ #expr: 111 + 2 }} | 54={{ #expr: 111 + 2 }} | 55={{ #expr: 111 + 3 }} | 56=111 | #default = 111 }} {{ #if:Wertheim, Theodor|Wertheim, Theodor|Theodor Wertheim }}] }} }}{{#ifeq:Vorlage:Str rightc|.||.}} In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 42, Duncker & Humblot, Leipzig {{#switch: 42 | 1=1875 | 2=1875 | 3=1876 | 4=1876 | 5=1877 | 6=1877 | 7=1877 | 8=1878 | 9=1879 | 10=1879 | 11=1880 | 12=1880 | 13=1881 | 14=1881 | 15=1882 | 16=1882 | 17=1883 | 18=1883 | 19=1884 | 20=1884 | 21=1885 | 22=1885 | 23=1886 | 24=1887 | 25=1887 | 26=1888 | 27=1888 | 28=1889 | 29=1889 | 30=1890 | 31=1890 | 32=1891 | 33=1891 | 34=1892 | 35=1893 | 36=1893 | 37=1894 | 38=1894 | 39=1895 | 40=1896 | 41=1896 | 42=1897 | 43=1898 | 44=1898 | 45=1900 | 46=1902 | 47=1903 | 48=1904 | 49=1904 | 50=1905 | 51=1906 | 52=1906 | 53=1907 | 54=1908 | 55=1910 | 56=1912 | #default = Vorlage:ADB – bitte Band und Seitenzahlen korrekt angeben{{#ifeq:0|0|}} }}, S. 111{{ #if:111 | {{ #ifexpr: {{#switch: 42 | 1={{ #expr: 111 + 16 }} | 2={{ #expr: 111 + 2 }} | 3={{ #expr: 111 + 2 }} | 4={{ #expr: 111 + 2 }} | 5={{ #expr: 111 + 2 }} | 6={{ #expr: 111 + 2 }} | 7={{ #expr: 111 + 2 }} | 8={{ #expr: 111 + 2 }} | 9={{#switch: 111 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 111 < 449 | {{ #expr: 111 + 2 }} | {{ #expr: 111 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 111 + 2 }} | 11={{ #expr: 111 + 2 }} | 12={{ #expr: 111 + 2 }} | 13={{ #expr: 111 + 2 }} | 14={{ #expr: 111 + 2 }} | 15={{ #expr: 111 + 2 }} | 16={{ #expr: 111 + 2 }} | 17={{ #expr: 111 + 2 }} | 18={{ #expr: 111 + 2 }} | 19={{ #expr: 111 + 2 }} | 20={{ #expr: 111 + 2 }} | 21={{ #expr: 111 + 2 }} | 22={{ #expr: 111 + 2 }} | 23={{ #expr: 111 + 2 }} | 24={{ #expr: 111 + 2 }} | 25={{ #expr: 111 + 2 }} | 26={{ #expr: 111 + 2 }} | 27={{ #expr: 111 + 2 }} | 28={{ #expr: 111 + 2 }} | 29={{ #expr: 111 + 2 }} | 30={{ #expr: 111 + 2 }} | 31={{ #expr: 111 + 2 }} | 32={{ #expr: 111 + 2 }} | 33={{ #expr: 111 + 2 }} | 34={{ #expr: 111 + 2 }} | 35={{ #expr: 111 + 2 }} | 36={{ #expr: 111 + 2 }} | 37={{ #expr: 111 + 2 }} | 38={{ #expr: 111 + 2 }} | 39={{ #expr: 111 + 2 }} | 40={{ #expr: 111 + 2 }} | 41={{ #expr: 111 + 2 }} | 42={{ #expr: 111 + 2 }} | 43={{ #expr: 111 + 2 }} | 44={{ #expr: 111 + 2 }} | 45={{ #expr: 111 + 6 }} | 46={{ #expr: 111 + 2 }} | 47={{ #expr: 111 + 2 }} | 48={{ #expr: 111 + 2 }} | 49={{ #expr: 111 + 2 }} | 50={{ #expr: 111 + 2 }} | 51={{ #expr: 111 + 2 }} | 52={{ #expr: 111 + 2 }} | 53={{ #expr: 111 + 2 }} | 54={{ #expr: 111 + 2 }} | 55={{ #expr: 111 + 3 }} | 56=111 | #default = 111 }} != {{#switch: 42 | 1={{ #expr: 111 + 16 }} | 2={{ #expr: 111 + 2 }} | 3={{ #expr: 111 + 2 }} | 4={{ #expr: 111 + 2 }} | 5={{ #expr: 111 + 2 }} | 6={{ #expr: 111 + 2 }} | 7={{ #expr: 111 + 2 }} | 8={{ #expr: 111 + 2 }} | 9={{#switch: 111 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 111 < 449 | {{ #expr: 111 + 2 }} | {{ #expr: 111 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 111 + 2 }} | 11={{ #expr: 111 + 2 }} | 12={{ #expr: 111 + 2 }} | 13={{ #expr: 111 + 2 }} | 14={{ #expr: 111 + 2 }} | 15={{ #expr: 111 + 2 }} | 16={{ #expr: 111 + 2 }} | 17={{ #expr: 111 + 2 }} | 18={{ #expr: 111 + 2 }} | 19={{ #expr: 111 + 2 }} | 20={{ #expr: 111 + 2 }} | 21={{ #expr: 111 + 2 }} | 22={{ #expr: 111 + 2 }} | 23={{ #expr: 111 + 2 }} | 24={{ #expr: 111 + 2 }} | 25={{ #expr: 111 + 2 }} | 26={{ #expr: 111 + 2 }} | 27={{ #expr: 111 + 2 }} | 28={{ #expr: 111 + 2 }} | 29={{ #expr: 111 + 2 }} | 30={{ #expr: 111 + 2 }} | 31={{ #expr: 111 + 2 }} | 32={{ #expr: 111 + 2 }} | 33={{ #expr: 111 + 2 }} | 34={{ #expr: 111 + 2 }} | 35={{ #expr: 111 + 2 }} | 36={{ #expr: 111 + 2 }} | 37={{ #expr: 111 + 2 }} | 38={{ #expr: 111 + 2 }} | 39={{ #expr: 111 + 2 }} | 40={{ #expr: 111 + 2 }} | 41={{ #expr: 111 + 2 }} | 42={{ #expr: 111 + 2 }} | 43={{ #expr: 111 + 2 }} | 44={{ #expr: 111 + 2 }} | 45={{ #expr: 111 + 6 }} | 46={{ #expr: 111 + 2 }} | 47={{ #expr: 111 + 2 }} | 48={{ #expr: 111 + 2 }} | 49={{ #expr: 111 + 2 }} | 50={{ #expr: 111 + 2 }} | 51={{ #expr: 111 + 2 }} | 52={{ #expr: 111 + 2 }} | 53={{ #expr: 111 + 2 }} | 54={{ #expr: 111 + 2 }} | 55={{ #expr: 111 + 3 }} | 56=111 | #default = 111 }} |{{ #ifexpr: {{#switch: 42 | 1={{ #expr: 111 + 16 }} | 2={{ #expr: 111 + 2 }} | 3={{ #expr: 111 + 2 }} | 4={{ #expr: 111 + 2 }} | 5={{ #expr: 111 + 2 }} | 6={{ #expr: 111 + 2 }} | 7={{ #expr: 111 + 2 }} | 8={{ #expr: 111 + 2 }} | 9={{#switch: 111 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 111 < 449 | {{ #expr: 111 + 2 }} | {{ #expr: 111 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 111 + 2 }} | 11={{ #expr: 111 + 2 }} | 12={{ #expr: 111 + 2 }} | 13={{ #expr: 111 + 2 }} | 14={{ #expr: 111 + 2 }} | 15={{ #expr: 111 + 2 }} | 16={{ #expr: 111 + 2 }} | 17={{ #expr: 111 + 2 }} | 18={{ #expr: 111 + 2 }} | 19={{ #expr: 111 + 2 }} | 20={{ #expr: 111 + 2 }} | 21={{ #expr: 111 + 2 }} | 22={{ #expr: 111 + 2 }} | 23={{ #expr: 111 + 2 }} | 24={{ #expr: 111 + 2 }} | 25={{ #expr: 111 + 2 }} | 26={{ #expr: 111 + 2 }} | 27={{ #expr: 111 + 2 }} | 28={{ #expr: 111 + 2 }} | 29={{ #expr: 111 + 2 }} | 30={{ #expr: 111 + 2 }} | 31={{ #expr: 111 + 2 }} | 32={{ #expr: 111 + 2 }} | 33={{ #expr: 111 + 2 }} | 34={{ #expr: 111 + 2 }} | 35={{ #expr: 111 + 2 }} | 36={{ #expr: 111 + 2 }} | 37={{ #expr: 111 + 2 }} | 38={{ #expr: 111 + 2 }} | 39={{ #expr: 111 + 2 }} | 40={{ #expr: 111 + 2 }} | 41={{ #expr: 111 + 2 }} | 42={{ #expr: 111 + 2 }} | 43={{ #expr: 111 + 2 }} | 44={{ #expr: 111 + 2 }} | 45={{ #expr: 111 + 6 }} | 46={{ #expr: 111 + 2 }} | 47={{ #expr: 111 + 2 }} | 48={{ #expr: 111 + 2 }} | 49={{ #expr: 111 + 2 }} | 50={{ #expr: 111 + 2 }} | 51={{ #expr: 111 + 2 }} | 52={{ #expr: 111 + 2 }} | 53={{ #expr: 111 + 2 }} | 54={{ #expr: 111 + 2 }} | 55={{ #expr: 111 + 3 }} | 56=111 | #default = 111 }} = {{ #expr: {{#switch: 42 | 1={{ #expr: 111 + 16 }} | 2={{ #expr: 111 + 2 }} | 3={{ #expr: 111 + 2 }} | 4={{ #expr: 111 + 2 }} | 5={{ #expr: 111 + 2 }} | 6={{ #expr: 111 + 2 }} | 7={{ #expr: 111 + 2 }} | 8={{ #expr: 111 + 2 }} | 9={{#switch: 111 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 111 < 449 | {{ #expr: 111 + 2 }} | {{ #expr: 111 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 111 + 2 }} | 11={{ #expr: 111 + 2 }} | 12={{ #expr: 111 + 2 }} | 13={{ #expr: 111 + 2 }} | 14={{ #expr: 111 + 2 }} | 15={{ #expr: 111 + 2 }} | 16={{ #expr: 111 + 2 }} | 17={{ #expr: 111 + 2 }} | 18={{ #expr: 111 + 2 }} | 19={{ #expr: 111 + 2 }} | 20={{ #expr: 111 + 2 }} | 21={{ #expr: 111 + 2 }} | 22={{ #expr: 111 + 2 }} | 23={{ #expr: 111 + 2 }} | 24={{ #expr: 111 + 2 }} | 25={{ #expr: 111 + 2 }} | 26={{ #expr: 111 + 2 }} | 27={{ #expr: 111 + 2 }} | 28={{ #expr: 111 + 2 }} | 29={{ #expr: 111 + 2 }} | 30={{ #expr: 111 + 2 }} | 31={{ #expr: 111 + 2 }} | 32={{ #expr: 111 + 2 }} | 33={{ #expr: 111 + 2 }} | 34={{ #expr: 111 + 2 }} | 35={{ #expr: 111 + 2 }} | 36={{ #expr: 111 + 2 }} | 37={{ #expr: 111 + 2 }} | 38={{ #expr: 111 + 2 }} | 39={{ #expr: 111 + 2 }} | 40={{ #expr: 111 + 2 }} | 41={{ #expr: 111 + 2 }} | 42={{ #expr: 111 + 2 }} | 43={{ #expr: 111 + 2 }} | 44={{ #expr: 111 + 2 }} | 45={{ #expr: 111 + 6 }} | 46={{ #expr: 111 + 2 }} | 47={{ #expr: 111 + 2 }} | 48={{ #expr: 111 + 2 }} | 49={{ #expr: 111 + 2 }} | 50={{ #expr: 111 + 2 }} | 51={{ #expr: 111 + 2 }} | 52={{ #expr: 111 + 2 }} | 53={{ #expr: 111 + 2 }} | 54={{ #expr: 111 + 2 }} | 55={{ #expr: 111 + 3 }} | 56=111 | #default = 111 }} + 1 }} | f|–111}}|}} |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{ #if:ADB:Wertheim, Theodor||{{#ifeq:0|0|}}}}

  • Alois Kernbauer: Das Fach Chemie an der Philosophischen Fakultät der Universität Graz. Publikationen aus dem Archiv der Universität Graz, Band 17, Graz 1985, S. 32–41.
  • Johannes Uray: Organische Chemie in chemischer Forschung und Lehre an österreichischen Universitäten zwischen 1840 und 1870. In: Bericht über den 25. Österreichischen Historikertag in St. Pölten 2008, St. Pölten 2010, S. 402–427.

Einzelnachweise

<references />

{{#ifeq: p | p | | {{#if: 11730592852463729 | |

}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 117305928 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 117305928 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 52463729 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 52463729 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung

{{#if: Wertheim, Theodor | {{#if: | {{#if: österreichischer Chemiker und Erfinder | {{#if: 25. Dezember 1820 | {{#if: Wien | {{#if: 6. Juli 1864 | {{#if: Wien |

Vorlage:Wikidata-Registrierung