Zum Inhalt springen

Thomas Erastus

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie
Datei:Bildnis des Thomas Erastus.jpg
Tobias Stimmer (?): Bildnis des Thomas Erastus, 1582 (Kunstmuseum Basel)

Thomas Erastus oder Thomas Erast, eigentlich Lüber oder Liebler (* 7. September 1524 in Baden (Aargau/Schweiz); † 31. Dezember 1583 in Basel), war ein reformierter Theologe aus der Schweiz, Arzt und Professor und Lehrstuhlinhaber für Medizin in Heidelberg. Durch zahlreiche Schriften nahm er Einfluss auf den theologischen und medizinischen Gelehrtenstreit im süddeutschen Raum des 16. Jahrhunderts.

Leben und Wirken

Thomas Liebler, Sohn armer Landleute, studierte 1540 an der Universität Basel Theologie sowie neun Jahre später in Bologna (drei Jahre) und Padua (sechs Jahre) Philosophie und Medizin. Humanistischer Sitte entsprechend hatte er seinen Namen bereits in Basel in «Erast» umgeformt.<ref>Rolf Heyers: Dr. Georg Marius, genannt Mayer von Würzburg (1533-1606). 1957, S. 15.</ref> Nach seiner Rückkehr aus Italien wurde Thomas Erast Leibarzt der Grafen von Henneberg und 1558 des Kurfürsten Ottheinrich von der Pfalz († 1559) und zugleich (neben Jacob Curio zweiter) Professor der Medizin an der Universität Heidelberg. Er wurde durch seine mit scharfen Reden gegen Paracelsus versehenen medizinischen Schriften bekannt<ref name="ÄL">Wolfgang U. Eckart: Erastus (Erast), Thomas. In: Wolfgang U. Eckart, Christoph Gradmann (Hrsg.): Ärztelexikon. Von der Antike bis zur Gegenwart. 3. Auflage. Springer, Heidelberg/Berlin/New York 2006, ISBN 3-540-29584-4, S. 109 (doi:10.1007/978-3-540-29585-3).</ref> wie der Disputationum de medicina Paracelsi. Auch im Aderlass-Streit (im Rahmen des im 16. Jahrhundert aufgekommenen Widerstandes gegen den arabistischen Galenismus) bezog er (gegen den sich auf Hippokrates beziehenden Pierre Brissot) Stellung für Galen. Mit seiner Schrift über das Brotbrechen beim Abendmahl hat der Lutheraner Erastus die Einführung des Heidelberger Katechismus unterstützt.<ref name="ÄL" />

Im kurpfälzischen Disziplinistenstreit vertrat Erastus als Antidisziplinist die Position, dass Strafmassnahmen allein der weltlichen und nicht der kirchlichen Macht zukommen sollte<ref>{{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}</ref>. Hierbei stand er u. a. mit Johannes Sylvanus und Johann Hasler in Verbindung. Erastus prägte die aufgeworfene Frage der kirchlichen Angelegenheiten so tief, dass in Grossbritannien noch bis heute die Richtung, welche die Kirche der Staatsgewalt unterordnen will, als Erastianismus bezeichnet wird. Entscheidend hierfür war auch die aus seinem Nachlass herausgegebene Schrift Explicatio gravissimae quaestionis, utrum excommunicatio mandato nitatur divino an excogitata sit ab hominibus (Behandlung der sehr schwierigen Frage, ob eine Exkommunikation auf einen göttlichen Auftrag gestützt wird oder von Menschen erfunden ist<ref>vgl. Rochus Leonhardt: Religion und Politik im Christentum: Vergangenheit und Gegenwart eines spannungsreichen Verhältnisses. Nomos, Baden-Baden 2017, ISBN 978-3-8487-2104-7, S. 201 ({{#if: -PoxDwAAQBAJ | {{#if: {{#if: ||1}} {{#if: -PoxDwAAQBAJ ||1}} | <0|&pg={{#if:|RA{{{Band}}}-}}PA201|&pg=201}}{{#if:|&q=}}#v=onepage|{{#if:|&pg=|}}{{#if:|&q=}}}}{{#if:|q=%7B%7B%7BSuchbegriff%7D%7D%7D}}|{{#if:|q=%7B%7B%7BSuchbegriff%7D%7D%7D}}}} {{#if:|{{#invoke:WLink|getEscapedTitle|{{{Linktext}}}}}|eingeschränkte Vorschau}}{{#if:|| in der Google-Buchsuche}}{{#ifeq:|US|-USA}}{{#if: -PoxDwAAQBAJ |{{#invoke: Vorlage:GoogleBook|fine |id=-PoxDwAAQBAJ |errN=Parameter „BuchID“ hat falsche Länge |errC=Parameter „BuchID“ enthält ungültige Zeichen |errH=# in der „BuchID“ |errP=Parameterzuweisungen in der „BuchID“ |class=editoronly |cat={{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Google Buch}} |template= Vorlage:Google Buch}} }} | Es darf nur genau einer der beiden Parameter „Suchbegriff“ oder „BuchID“ ausgefüllt werden. Bitte beachte die in der Vorlage:Google Buch befindliche Dokumentation und prüfe die verwendeten Parameter.{{#ifeq: 0 | 0 | }}}} | Es muss mindestens einer der beiden Parameter „Suchbegriff“ oder „BuchID“ ausgefüllt werden. Bitte beachte die in der Vorlage:Google Buch befindliche Dokumentation und prüfe die verwendeten Parameter.{{#ifeq: 0 | 0 | }}}}{{#invoke:TemplatePar|check |all= |opt= Suchbegriff= BuchID= Seite= Band= SeitenID= Hervorhebung= Linktext= Land= KeinText= |cat= {{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Google Buch}} |template= Vorlage:Google Buch |format= }}{{#if:|{{#if:{{#invoke:WLink|isBracketedLink|{{{Linktext}}}}}|}}}})</ref>).

In schroffem Gegensatz zum Calvinismus, den Ottheinrichs Nachfolger Friedrich III. vertrat, der von dem Juristen und Kanzler Christoph Eheim eingeführt wurde und dem sich die von Ottheinrich berufenen Professoren – allen voran Erastus – widersetzten,<ref>Rolf Heyers: Dr. Georg Marius, genannt Mayer von Würzburg (1533–1606). 1957, S. 15 f.</ref> kämpfte Erastus gegen Kirchenzucht und Presbyterialverfassung und vertrat auch in mehreren Schriften die Zwinglische Abendmahlslehre. Nach der Flucht des Heidelberger Antitrinitariers Adam Neuser und der Hinrichtung von Sylvanus 1572 selbst des Unitarismus verdächtigt, wechselte er 1580 als Professor der Medizin nach Basel und lehrte dort von 1580 bis zu seinem Tod 1583 jedoch als Professor der Ethik an der theologischen Fakultät, deren Lehrstuhl er erhielt.

Nach seinem Tod gingen die Zinsen einer von ihm veranlassten Stiftung von 4000 Gulden an ein Stipendium für je zwei protestantische Studenten der theologischen und medizinischen Fakultät der Universität Basel und Heidelberg.

Schriften (Auswahl)

Datei:Erastus, Thomas – De cometis, 1580 – BEIC 11385391.jpg
De cometis, 1580
  • Disputationum de medicina nova Philippi Paracelsi partes quattuor. Basel 1572–1575.
  • Repetitio disputationis de Lamiis seu strigibus. Basel 1578.
  • De cometis. Basel 1580 online.

Literatur

| 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }} | 0 | {{ #if:Erast, Thomas|Erast, Thomas|Thomas Erastus }} | [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb000{{#switch: 6 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }}/images/index.html?seite={{#switch: 6 | 1={{ #expr: 180 + 16 }} | 2={{ #expr: 180 + 2 }} | 3={{ #expr: 180 + 2 }} | 4={{ #expr: 180 + 2 }} | 5={{ #expr: 180 + 2 }} | 6={{ #expr: 180 + 2 }} | 7={{ #expr: 180 + 2 }} | 8={{ #expr: 180 + 2 }} | 9={{#switch: 180 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 180 < 449 | {{ #expr: 180 + 2 }} | {{ #expr: 180 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 180 + 2 }} | 11={{ #expr: 180 + 2 }} | 12={{ #expr: 180 + 2 }} | 13={{ #expr: 180 + 2 }} | 14={{ #expr: 180 + 2 }} | 15={{ #expr: 180 + 2 }} | 16={{ #expr: 180 + 2 }} | 17={{ #expr: 180 + 2 }} | 18={{ #expr: 180 + 2 }} | 19={{ #expr: 180 + 2 }} | 20={{ #expr: 180 + 2 }} | 21={{ #expr: 180 + 2 }} | 22={{ #expr: 180 + 2 }} | 23={{ #expr: 180 + 2 }} | 24={{ #expr: 180 + 2 }} | 25={{ #expr: 180 + 2 }} | 26={{ #expr: 180 + 2 }} | 27={{ #expr: 180 + 2 }} | 28={{ #expr: 180 + 2 }} | 29={{ #expr: 180 + 2 }} | 30={{ #expr: 180 + 2 }} | 31={{ #expr: 180 + 2 }} | 32={{ #expr: 180 + 2 }} | 33={{ #expr: 180 + 2 }} | 34={{ #expr: 180 + 2 }} | 35={{ #expr: 180 + 2 }} | 36={{ #expr: 180 + 2 }} | 37={{ #expr: 180 + 2 }} | 38={{ #expr: 180 + 2 }} | 39={{ #expr: 180 + 2 }} | 40={{ #expr: 180 + 2 }} | 41={{ #expr: 180 + 2 }} | 42={{ #expr: 180 + 2 }} | 43={{ #expr: 180 + 2 }} | 44={{ #expr: 180 + 2 }} | 45={{ #expr: 180 + 6 }} | 46={{ #expr: 180 + 2 }} | 47={{ #expr: 180 + 2 }} | 48={{ #expr: 180 + 2 }} | 49={{ #expr: 180 + 2 }} | 50={{ #expr: 180 + 2 }} | 51={{ #expr: 180 + 2 }} | 52={{ #expr: 180 + 2 }} | 53={{ #expr: 180 + 2 }} | 54={{ #expr: 180 + 2 }} | 55={{ #expr: 180 + 3 }} | 56=180 | #default = 180 }} {{ #if:Erast, Thomas|Erast, Thomas|Thomas Erastus }}] }} }}{{#ifeq:Vorlage:Str rightc|.||.}} In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 6, Duncker & Humblot, Leipzig {{#switch: 6 | 1=1875 | 2=1875 | 3=1876 | 4=1876 | 5=1877 | 6=1877 | 7=1877 | 8=1878 | 9=1879 | 10=1879 | 11=1880 | 12=1880 | 13=1881 | 14=1881 | 15=1882 | 16=1882 | 17=1883 | 18=1883 | 19=1884 | 20=1884 | 21=1885 | 22=1885 | 23=1886 | 24=1887 | 25=1887 | 26=1888 | 27=1888 | 28=1889 | 29=1889 | 30=1890 | 31=1890 | 32=1891 | 33=1891 | 34=1892 | 35=1893 | 36=1893 | 37=1894 | 38=1894 | 39=1895 | 40=1896 | 41=1896 | 42=1897 | 43=1898 | 44=1898 | 45=1900 | 46=1902 | 47=1903 | 48=1904 | 49=1904 | 50=1905 | 51=1906 | 52=1906 | 53=1907 | 54=1908 | 55=1910 | 56=1912 | #default = Vorlage:ADB – bitte Band und Seitenzahlen korrekt angeben{{#ifeq:0|0|}} }}, S. 180{{ #if:182 | {{ #ifexpr: {{#switch: 6 | 1={{ #expr: 180 + 16 }} | 2={{ #expr: 180 + 2 }} | 3={{ #expr: 180 + 2 }} | 4={{ #expr: 180 + 2 }} | 5={{ #expr: 180 + 2 }} | 6={{ #expr: 180 + 2 }} | 7={{ #expr: 180 + 2 }} | 8={{ #expr: 180 + 2 }} | 9={{#switch: 180 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 180 < 449 | {{ #expr: 180 + 2 }} | {{ #expr: 180 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 180 + 2 }} | 11={{ #expr: 180 + 2 }} | 12={{ #expr: 180 + 2 }} | 13={{ #expr: 180 + 2 }} | 14={{ #expr: 180 + 2 }} | 15={{ #expr: 180 + 2 }} | 16={{ #expr: 180 + 2 }} | 17={{ #expr: 180 + 2 }} | 18={{ #expr: 180 + 2 }} | 19={{ #expr: 180 + 2 }} | 20={{ #expr: 180 + 2 }} | 21={{ #expr: 180 + 2 }} | 22={{ #expr: 180 + 2 }} | 23={{ #expr: 180 + 2 }} | 24={{ #expr: 180 + 2 }} | 25={{ #expr: 180 + 2 }} | 26={{ #expr: 180 + 2 }} | 27={{ #expr: 180 + 2 }} | 28={{ #expr: 180 + 2 }} | 29={{ #expr: 180 + 2 }} | 30={{ #expr: 180 + 2 }} | 31={{ #expr: 180 + 2 }} | 32={{ #expr: 180 + 2 }} | 33={{ #expr: 180 + 2 }} | 34={{ #expr: 180 + 2 }} | 35={{ #expr: 180 + 2 }} | 36={{ #expr: 180 + 2 }} | 37={{ #expr: 180 + 2 }} | 38={{ #expr: 180 + 2 }} | 39={{ #expr: 180 + 2 }} | 40={{ #expr: 180 + 2 }} | 41={{ #expr: 180 + 2 }} | 42={{ #expr: 180 + 2 }} | 43={{ #expr: 180 + 2 }} | 44={{ #expr: 180 + 2 }} | 45={{ #expr: 180 + 6 }} | 46={{ #expr: 180 + 2 }} | 47={{ #expr: 180 + 2 }} | 48={{ #expr: 180 + 2 }} | 49={{ #expr: 180 + 2 }} | 50={{ #expr: 180 + 2 }} | 51={{ #expr: 180 + 2 }} | 52={{ #expr: 180 + 2 }} | 53={{ #expr: 180 + 2 }} | 54={{ #expr: 180 + 2 }} | 55={{ #expr: 180 + 3 }} | 56=180 | #default = 180 }} != {{#switch: 6 | 1={{ #expr: 182 + 16 }} | 2={{ #expr: 182 + 2 }} | 3={{ #expr: 182 + 2 }} | 4={{ #expr: 182 + 2 }} | 5={{ #expr: 182 + 2 }} | 6={{ #expr: 182 + 2 }} | 7={{ #expr: 182 + 2 }} | 8={{ #expr: 182 + 2 }} | 9={{#switch: 182 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 182 < 449 | {{ #expr: 182 + 2 }} | {{ #expr: 182 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 182 + 2 }} | 11={{ #expr: 182 + 2 }} | 12={{ #expr: 182 + 2 }} | 13={{ #expr: 182 + 2 }} | 14={{ #expr: 182 + 2 }} | 15={{ #expr: 182 + 2 }} | 16={{ #expr: 182 + 2 }} | 17={{ #expr: 182 + 2 }} | 18={{ #expr: 182 + 2 }} | 19={{ #expr: 182 + 2 }} | 20={{ #expr: 182 + 2 }} | 21={{ #expr: 182 + 2 }} | 22={{ #expr: 182 + 2 }} | 23={{ #expr: 182 + 2 }} | 24={{ #expr: 182 + 2 }} | 25={{ #expr: 182 + 2 }} | 26={{ #expr: 182 + 2 }} | 27={{ #expr: 182 + 2 }} | 28={{ #expr: 182 + 2 }} | 29={{ #expr: 182 + 2 }} | 30={{ #expr: 182 + 2 }} | 31={{ #expr: 182 + 2 }} | 32={{ #expr: 182 + 2 }} | 33={{ #expr: 182 + 2 }} | 34={{ #expr: 182 + 2 }} | 35={{ #expr: 182 + 2 }} | 36={{ #expr: 182 + 2 }} | 37={{ #expr: 182 + 2 }} | 38={{ #expr: 182 + 2 }} | 39={{ #expr: 182 + 2 }} | 40={{ #expr: 182 + 2 }} | 41={{ #expr: 182 + 2 }} | 42={{ #expr: 182 + 2 }} | 43={{ #expr: 182 + 2 }} | 44={{ #expr: 182 + 2 }} | 45={{ #expr: 182 + 6 }} | 46={{ #expr: 182 + 2 }} | 47={{ #expr: 182 + 2 }} | 48={{ #expr: 182 + 2 }} | 49={{ #expr: 182 + 2 }} | 50={{ #expr: 182 + 2 }} | 51={{ #expr: 182 + 2 }} | 52={{ #expr: 182 + 2 }} | 53={{ #expr: 182 + 2 }} | 54={{ #expr: 182 + 2 }} | 55={{ #expr: 182 + 3 }} | 56=182 | #default = 182 }} |{{ #ifexpr: {{#switch: 6 | 1={{ #expr: 182 + 16 }} | 2={{ #expr: 182 + 2 }} | 3={{ #expr: 182 + 2 }} | 4={{ #expr: 182 + 2 }} | 5={{ #expr: 182 + 2 }} | 6={{ #expr: 182 + 2 }} | 7={{ #expr: 182 + 2 }} | 8={{ #expr: 182 + 2 }} | 9={{#switch: 182 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 182 < 449 | {{ #expr: 182 + 2 }} | {{ #expr: 182 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 182 + 2 }} | 11={{ #expr: 182 + 2 }} | 12={{ #expr: 182 + 2 }} | 13={{ #expr: 182 + 2 }} | 14={{ #expr: 182 + 2 }} | 15={{ #expr: 182 + 2 }} | 16={{ #expr: 182 + 2 }} | 17={{ #expr: 182 + 2 }} | 18={{ #expr: 182 + 2 }} | 19={{ #expr: 182 + 2 }} | 20={{ #expr: 182 + 2 }} | 21={{ #expr: 182 + 2 }} | 22={{ #expr: 182 + 2 }} | 23={{ #expr: 182 + 2 }} | 24={{ #expr: 182 + 2 }} | 25={{ #expr: 182 + 2 }} | 26={{ #expr: 182 + 2 }} | 27={{ #expr: 182 + 2 }} | 28={{ #expr: 182 + 2 }} | 29={{ #expr: 182 + 2 }} | 30={{ #expr: 182 + 2 }} | 31={{ #expr: 182 + 2 }} | 32={{ #expr: 182 + 2 }} | 33={{ #expr: 182 + 2 }} | 34={{ #expr: 182 + 2 }} | 35={{ #expr: 182 + 2 }} | 36={{ #expr: 182 + 2 }} | 37={{ #expr: 182 + 2 }} | 38={{ #expr: 182 + 2 }} | 39={{ #expr: 182 + 2 }} | 40={{ #expr: 182 + 2 }} | 41={{ #expr: 182 + 2 }} | 42={{ #expr: 182 + 2 }} | 43={{ #expr: 182 + 2 }} | 44={{ #expr: 182 + 2 }} | 45={{ #expr: 182 + 6 }} | 46={{ #expr: 182 + 2 }} | 47={{ #expr: 182 + 2 }} | 48={{ #expr: 182 + 2 }} | 49={{ #expr: 182 + 2 }} | 50={{ #expr: 182 + 2 }} | 51={{ #expr: 182 + 2 }} | 52={{ #expr: 182 + 2 }} | 53={{ #expr: 182 + 2 }} | 54={{ #expr: 182 + 2 }} | 55={{ #expr: 182 + 3 }} | 56=182 | #default = 182 }} = {{ #expr: {{#switch: 6 | 1={{ #expr: 180 + 16 }} | 2={{ #expr: 180 + 2 }} | 3={{ #expr: 180 + 2 }} | 4={{ #expr: 180 + 2 }} | 5={{ #expr: 180 + 2 }} | 6={{ #expr: 180 + 2 }} | 7={{ #expr: 180 + 2 }} | 8={{ #expr: 180 + 2 }} | 9={{#switch: 180 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 180 < 449 | {{ #expr: 180 + 2 }} | {{ #expr: 180 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 180 + 2 }} | 11={{ #expr: 180 + 2 }} | 12={{ #expr: 180 + 2 }} | 13={{ #expr: 180 + 2 }} | 14={{ #expr: 180 + 2 }} | 15={{ #expr: 180 + 2 }} | 16={{ #expr: 180 + 2 }} | 17={{ #expr: 180 + 2 }} | 18={{ #expr: 180 + 2 }} | 19={{ #expr: 180 + 2 }} | 20={{ #expr: 180 + 2 }} | 21={{ #expr: 180 + 2 }} | 22={{ #expr: 180 + 2 }} | 23={{ #expr: 180 + 2 }} | 24={{ #expr: 180 + 2 }} | 25={{ #expr: 180 + 2 }} | 26={{ #expr: 180 + 2 }} | 27={{ #expr: 180 + 2 }} | 28={{ #expr: 180 + 2 }} | 29={{ #expr: 180 + 2 }} | 30={{ #expr: 180 + 2 }} | 31={{ #expr: 180 + 2 }} | 32={{ #expr: 180 + 2 }} | 33={{ #expr: 180 + 2 }} | 34={{ #expr: 180 + 2 }} | 35={{ #expr: 180 + 2 }} | 36={{ #expr: 180 + 2 }} | 37={{ #expr: 180 + 2 }} | 38={{ #expr: 180 + 2 }} | 39={{ #expr: 180 + 2 }} | 40={{ #expr: 180 + 2 }} | 41={{ #expr: 180 + 2 }} | 42={{ #expr: 180 + 2 }} | 43={{ #expr: 180 + 2 }} | 44={{ #expr: 180 + 2 }} | 45={{ #expr: 180 + 6 }} | 46={{ #expr: 180 + 2 }} | 47={{ #expr: 180 + 2 }} | 48={{ #expr: 180 + 2 }} | 49={{ #expr: 180 + 2 }} | 50={{ #expr: 180 + 2 }} | 51={{ #expr: 180 + 2 }} | 52={{ #expr: 180 + 2 }} | 53={{ #expr: 180 + 2 }} | 54={{ #expr: 180 + 2 }} | 55={{ #expr: 180 + 3 }} | 56=180 | #default = 180 }} + 1 }} | f|–182}}|}} |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{ #if:ADB:Erast, Thomas||{{#ifeq:0|0|}}}}

  • {{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}{{#ifeq: 0 | 0
   | {{#if: 560
       |
       | Vorlage:NDB – bitte Seitenzahl(en) angeben
     }}{{#if: 118685066
         | {{#if: {{#invoke:URIutil|isDNBvalid|118685066}}
             | {{#if: 
                 | Vorlage:NDB – Wenn GND dann kein SFZ angeben
               }}
             | Vorlage:NDB – GND unzulässig
           }}
         | {{#if: 
             | {{#if: 
                 | {{#ifeq: 339410 | 4526413
                     |
                     | Vorlage:NDB7= ist obsolet, jetzt SFZ=
                   }}
               }}
             | {{#ifeq:  | 1
                 | 
                 | 
               }}
           }}
     }}{{#if: 
         | {{#ifeq: 339410 | 11376103
             |
             | Vorlage:NDBWerktitel= war ein Irrtum, jetzt Werkliste=
           }}
       }}

}}{{#if:

   | {{#if: 
       |
       | 
     }}

}}

  • {{#if: {{#iferror:{{#ifexpr:{{#switch:

| R+ = abs | R- = -abs | Z = trunc | Z+ | N = abs trunc | Z- = -abs trunc}}(767 ) = (767 ) {{#if: | round ({{{3}}}) }} | 1 }} }} |Erastus, Thomas. |Erastus, Thomas.}} In: {{#if: | Zedler. |{{#ifeq: Thomas Erastus | Grosses vollständiges Universal-Lexicon Aller Wissenschafften und Künste |Universal-Lexicon.|{{#ifeq: Thomas Erastus | Johann Heinrich Zedler | |Johann Heinrich Zedler:}} Grosses vollständiges Universal-Lexicon Aller Wissenschafften und Künste.}}}} {{#switch:8

         |s1 =Supplement 1
         |s2 =Supplement 2
         |s3 =Supplement 3
         |s4 =Supplement 4
         |Band 8}}{{#if: 8

|, {{#if: | | Leipzig}} 17{{#switch: 8 | 1 |01 | 2 |02 = 32 | 3 |03 | 4 |04 | 5 |05 | 6 |06 = 33 | 7 |07 | 8 |08 = 34 | 9 |09 |10 |11 |12 |13 |14 = 35 |15 |16 = 37 |17 |18 = 38 |19 |20 |21 |22 = 39 |23 |24 |25 |26 = 40 |27 |28 |29 |30 = 41 |31 |32 |33 |34 = 42 |35 |36 |37 |38 = 43 |39 |40 |41 |42 = 44 |43 |44 |45 |46 = 45 |47 |48 |49 |50 = 46 |51 |52 |53 |54 = 47 |55 |56 |57 |58 = 48 |59 |60 |61 |62 = 49 |63 |64 = 50 |s1 |s2 |65 |66 = 51 |s3 |67 = 52 |s4 |68 = 54 | #default = {{!!! FEHLER! Ungültige Bandnummer (8)}}}}}}{{#if: {{#iferror:{{#ifexpr:{{#switch: | R+ = abs | R- = -abs | Z = trunc | Z+ | N = abs trunc | Z- = -abs trunc}}(1471 ) = (1471 ) {{#if: | round ({{{3}}}) }} | 1 }} }}

              |, Sp. 1471
              |{{#if: {{#iferror:{{#ifexpr:{{#switch:

| R+ = abs | R- = -abs | Z = trunc | Z+ | N = abs trunc | Z- = -abs trunc}}(767 ) = (767 ) {{#if: | round ({{{3}}}) }} | 1 }} }} |, Blatt 767}}}}{{#if: 1472

              | {{ #ifexpr: 1471 != 1472
                            |{{ #ifexpr: 1472 = {{ #expr: 1471 + 1 }}                             | f|–1472}}|}}}}{{#if: 

| ({{{Kommentar}}})}}.

|1=Hamm 1975. 2., unveränderte Auflage. Hamm 1990, ISBN 3-88309-013-1 |2=Hamm 1990, ISBN 3-88309-032-8 |3=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-035-2 |4=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-038-7 |5=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-043-3 |6=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-044-1 |7=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-048-4 |8=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-053-0 |9=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-058-1 |10=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-062-X |11=Herzberg 1996, ISBN 3-88309-064-6 |12=Herzberg 1997, ISBN 3-88309-068-9 |13=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-072-7 |14=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-073-5 |15=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-077-8 |16=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-079-4 |17=Herzberg 2000, ISBN 3-88309-080-8 |18=Herzberg 2001, ISBN 3-88309-086-7 |19=Nordhausen 2001, ISBN 3-88309-089-1 |20=Nordhausen 2002, ISBN 3-88309-091-3 |21=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-110-3 |22=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-133-2 |23=Nordhausen 2004, ISBN 3-88309-155-3 |24=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-247-9 |25=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-332-7 |26=Nordhausen 2006, ISBN 3-88309-354-8 |27=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-393-2 |28=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-413-7 |29=Nordhausen 2008, ISBN 978-3-88309-452-6 |30=Nordhausen 2009, ISBN 978-3-88309-478-6 |31=Nordhausen 2010, ISBN 978-3-88309-544-8 |32=Nordhausen 2011, ISBN 978-3-88309-615-5 |33=Nordhausen 2012, ISBN 978-3-88309-690-2 |34=Nordhausen 2013, ISBN 978-3-88309-766-4 |35=Nordhausen 2014, ISBN 978-3-88309-882-1 |36=Nordhausen 2015, ISBN 978-3-88309-920-0 |37=Nordhausen 2016, ISBN 978-3-95948-142-7 |38=Nordhausen 2017, ISBN 978-3-95948-259-2 |39=Nordhausen 2018, ISBN 978-3-95948-350-6 |40=Nordhausen 2019, ISBN 978-3-95948-426-8 |41=Nordhausen 2020, ISBN 978-3-95948-474-9 |42=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-505-0 |43=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-536-4 |44=Nordhausen 2022, ISBN 978-3-95948-556-2 |45=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-584-5 |46=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-590-6 |47=Nordhausen 2024, ISBN 978-3-689-11006-2 |48=Nordhausen 2025, ISBN 978-3-689-11017-8 }}{{#if:|, Sp. }}{{#if:1532-1533|, Sp. {{#iferror:{{#expr:1532-1533}}|1532-1533|{{#expr:1*1532-1533*0}}–{{#expr:-(0*1532-1533*1)}}}}}}}}{{#if:|}}{{#if:https://web.archive.org/web/20070613190100/http://www.bautz.de/bbkl/e/erastus_t.shtml%7C}}.{{#if: 1 | |{{#ifeq:||}}}}

  • {{#if: G. B. Lechler, R. Stähelin | G. B. Lechler, R. Stähelin:  }}{{#if: Erastus, Thomas | Erastus, Thomas | Thomas Erastus }}. In: Realencyklopädie für protestantische Theologie und Kirche (RE). {{#if: | {{{Auflage}}} | 3 }}. Auflage. {{#if: 5 | Band 5, }} Hinrichs, Leipzig {{#switch: {{#if: | {{{Auflage}}} | 3 }}-5

|1- = 1854–1866 |1-1 |1-2 = 1854 |1-3 |1-4 = 1855 |1-5 |1-6 = 1856 |1-7 |1-8 = 1857 |1-9 |1-10 = 1858 |1-11 = 1859 |1-12 |1-13 = 1860 |1-14 = 1861 |1-15 |1-16 = 1862 |1-17 = 1863 |1-18 = 1864 |1-19 = 1865 |1-20 |1-21 = 1866 |1-22 = 1868 |2- = 1877–1888 |2-1 = 1877 |2-2 |2-3 = 1878 |2-4 |2-5 = 1879 |2-6 |2-7 = 1880 |2-8 |2-9 = 1881 |2-10 = 1882 |2-11 |2-12 = 1883 |2-13 |2-14 = 1884 |2-15 |2-16 = 1885 |2-17 = 1886 |2-18 = 1888 |3- = 1896–1913 |3-1 = 1896 |3-2 |3-3 = 1897 |3-4 |3-5 = 1898 |3-6 |3-7 = 1899 |3-8 = 1900 |3-9 |3-10 = 1901 |3-11 = 1902 |3-12 |3-13 = 1903 |3-14 |3-15 = 1904 |3-16 = 1905 |3-17 |3-18 = 1906 |3-19 = 1907 |3-20 |3-21 = 1908 |3-22 = 1909 |3-23 |3-24 = 1913 |#default = Unbekannte Auflage oder unbekannter Band! }}{{#if: 444 | , S. 444{{#if: 446 | {{#ifeq: 444 | 446 | | –446 }} }} }}.

|cat= Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:HLS |errNS= 0 |template= Vorlage:HLS |format= |preview= 1 }}{{#invoke:TemplatePar|check |all= 1= Autor= |opt= 2= Datum= Zugriff= Abruf= |cat= {{#ifeq:0 | 0 |Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:HLS}} |errNS= 0 |template= Vorlage:HLS |format= |preview= 1 }}

  • Rolf Heyers: Dr. Georg Marius, genannt Mayer von Würzburg (1533–1606). (Zahn-)Medizinische Dissertation Würzburg 1957, S. 15–19.
  • Johannes Karcher: Thomas Erastus (1524-1583), der unversöhnliche Gegner des Theophrastus Paracelsus, in: Gesnerus, 1957 online, PDF

Weblinks

[{{canonicalurl:Commons:Category:{{#if:|{{{1}}}|Thomas Erastus}}|uselang=de}} Commons: {{#if:|{{{2}}}|{{#if:|{{{1}}}|{{#invoke:WLink|getArticleBase}}}}}}]{{#switch:1

|X|x= |0|-= |S|s= – Sammlung von Bildern |1|= – Sammlung von Bildern{{#if:

    | {{#switch: {{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}/{{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}
        |1/=  und Videos
        |1/1=, Videos und Audiodateien
        |/1=  und Audiodateien}}
    | , Videos und Audiodateien
  }}

|#default= – }}{{#if:

   | {{#ifeq: {{#invoke:Str|left||9}} 
       | category: 
| FEHLER: Ohne Category: angeben!}}}}

Vorlage:Wikidata-Registrierung

| {{#if: 
    | Vorlage:DNB-Portal – veraltete Parametrisierung 3=
  }}

}}

Einzelnachweise

<references />

{{#ifeq: p | p | | {{#if: 118685066n/85/14430936971358 | |

}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 118685066 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 118685066 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n/85/144309 | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n/85/144309 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 36971358 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 36971358 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung

{{#if: Erastus, Thomas | {{#if: Lüber, Thomas (wirklicher Name) | {{#if: Schweizer reformierter Theologe | {{#if: 7. September 1524 | {{#if: Baden AG | {{#if: 31. Dezember 1583 | {{#if: Basel |

Vorlage:Wikidata-Registrierung