Zum Inhalt springen

Valentin Friedland

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie
Datei:Złotoryja - pomnik Valentina Trozendorfa.jpg
Denkmal in Goldberg

Valentin Friedland genannt Trozendorf (* 14. Februar 1490 in Troitschendorf bei Görlitz, Oberlausitz, Krone Böhmen; † 26. April 1556 in Liegnitz, Herzogtum Liegnitz) war ein humanistischer Schulmann und Gründer sowie Rektor des ersten Humanistischen Gymnasiums in Goldberg<ref>Wurde noch im 16. Jh. als Lateinschule bezeichnet.</ref>.

Leben

Valentin Friedland genannt Trozendorf, nach seinem Geburtsort Troitschendorf, besuchte die Schule zu Görlitz, studierte an der Universität Leipzig und kam 1515 als Lehrer wieder nach Görlitz, wo er die Kenntnis des Griechischen verbreitete. Luthers Auftreten bewog ihn, sein Amt niederzulegen und 1518 nach Wittenberg zu gehen, wo er sich den Reformatoren – namentlich Philipp Melanchthon – anschloss.

1523 folgte er dem Ruf als Rektor der Lateinschule bzw. des Humanistischen Gymnasiums zu Goldberg im Herzogtum Liegnitz. 1527 berief ihn Herzog Friedrich II. an die von ihm begründete protestantische Universität Liegnitz, an der u. a. auch der Humanist Valentin Krautwald<ref>Hugo Weczerka (Hrsg.): Handbuch der historischen Stätten. Band: Schlesien (= Kröners Taschenausgabe. Band 316). Kröner, Stuttgart 1977, ISBN 3-520-31601-3, S. LIX.</ref> und kurzzeitig Johann Sigismund Werner<ref>Arno Herzig: Johann Sigismund Werner (1491–1554). In: Arno Herzig (Hrsg.): Schlesier des 14. bis 20. Jahrhunderts (= Schlesische Lebensbilder. Bd. 8). Degener, Neustadt/Aisch 2004, ISBN 3-7686-3501-5, S. 47–55.</ref> lehrten. Nach der Auflösung der Universität ging er 1529 wieder nach Wittenberg, 1531 zum zweiten Mal nach Goldberg. Unter seiner 33-jährigen Leitung gelangte die Schule daselbst zu europäischer Berühmtheit.<ref>Christian-Erdmann Schott: Art. Schlesien. I. Kirchengeschichte . In: Theologische Realenzyklopädie (TRE), Bd. 30, S. 189–198, hier S. 190.</ref> Ausschließliche Unterrichts- und Umgangssprache war das Lateinische.

Der Schulcoetus war nach dem Muster der römischen Republik organisiert: da gab es Konsuln, Senatoren, Censuren, Quästoren und Komitien; über dem ganzen kleinen Staat stand Trotzendorf selbst als gestrenger Dictator perpetuus. Melanchthon meinte, er sei „zum Rektor geboren wie der ältere Scipio Africanus zum Feldherrn“.<ref>{{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}</ref><ref>Vgl. Michael Neander: de miseria, dignitate et gloria paedagogorum. In: Opus aureum, Leipzig 1577, S. 489 (ohne Melanchthons Namen zu nennen) (Digitalisat).</ref> Als das Goldberger Schulhaus 1554 abbrannte, zog er mit seiner Schule nach Liegnitz.

Werke

  • Catechesis scholae Goldbergensis. Wittenberg 1558.
  • Precationes Valentini Trocendorfii, recitatae in schola Goltbergensi, anno proximo ante mortem ex eius ore exceptae, et editae. Crato, Wittenberg 1564.
  • Rosarium scholae Trocedorfii contectum ex rosis decerptis ex Paradiso Domini Crato, Wittenberg 1565 (Digitalisat).
  • (Mit Lorenz Hartranfft) Ware Christliche und glimpffliche Widerlegung des Jrthumbs der Schwenckfelder. Mit erklerung vieler schöner Sprüche heiliger Schrifft, Auch ablenung vornemer Argument oder Einreden, welche wider die Krafft vnd Wirckung des H. Geistes im Predig-Ampt gebraucht werden. Fritsch, Görlitz 1578 (Digitalisat).
  • Catechismus sampt einem Christlichen schönen Rosario für die studierende Jugent zum Goldberg. Richtzenhan, Jena 1578 (Digitalisat).
  • Methodi doctrinae catecheticae scholae Goldbergensi. Rhamba, Görlitz 1595.
  • Compendium praeceptionum grammaticarum Philippi Melanchthonis in usum Scholae Gorlicensis. Gnorismata regularum in syntaxi, & formae applicandi exempla. Rhamba, Görlitz 1614.
  • Der Rosenkrantz dess Herrn, V. Trocendorfii. Mit einem Beicht Büchlein, für die Kinder unnd Leyen. Lauer, Nürnberg 1617 (Digitalisat).

Literatur

  • Valentin Trotzendorf, Rektor zu Goldberg. Ein berühmter Schulmann. In: Hallisches patriotisches Wochenblatt vom 8., 15. und 22. November 1806, S. 687–693, 705–711 und 721–726.
  • Ludwig Sturm: Valentin Trotzendorf und die Lateinische Schule in Goldberg. Festschrift zur Feier des 400jährigen Geburtstages Trotrzendorfs, geboren am 14, Februar 1490. Goldberg 1888 (Digitalisat).
  • Gustav Pinzger: Valentin Friedland Trotzendorf. Krahn, Hirschberg 1825 (Digitalisat).
  • Johann Carl Köhler: Valentin Friedland Trozendorff. Ein biographischer Versuch. Liegnitz 1848.
  • Karl Julius Löscke: Valentin Trotzendorf nach seinem Leben und Wirken: zur Erinnerung an seinen Todestag am 26. April 1556. Graß, Barth & Co., Breslau 1856 (Digitalisat).
  • {{ #if:Ferdinand Meister|Ferdinand Meister: |}}{{ #if:ADB:Trotzendorf|{{ #if:Trotzendorf|Trotzendorf|Valentin Friedland }}|{{#ifeq: {{#switch: 38

| 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }} | 0 | {{ #if:Trotzendorf|Trotzendorf|Valentin Friedland }} | [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb000{{#switch: 38 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }}/images/index.html?seite={{#switch: 38 | 1={{ #expr: 661 + 16 }} | 2={{ #expr: 661 + 2 }} | 3={{ #expr: 661 + 2 }} | 4={{ #expr: 661 + 2 }} | 5={{ #expr: 661 + 2 }} | 6={{ #expr: 661 + 2 }} | 7={{ #expr: 661 + 2 }} | 8={{ #expr: 661 + 2 }} | 9={{#switch: 661 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 661 < 449 | {{ #expr: 661 + 2 }} | {{ #expr: 661 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 661 + 2 }} | 11={{ #expr: 661 + 2 }} | 12={{ #expr: 661 + 2 }} | 13={{ #expr: 661 + 2 }} | 14={{ #expr: 661 + 2 }} | 15={{ #expr: 661 + 2 }} | 16={{ #expr: 661 + 2 }} | 17={{ #expr: 661 + 2 }} | 18={{ #expr: 661 + 2 }} | 19={{ #expr: 661 + 2 }} | 20={{ #expr: 661 + 2 }} | 21={{ #expr: 661 + 2 }} | 22={{ #expr: 661 + 2 }} | 23={{ #expr: 661 + 2 }} | 24={{ #expr: 661 + 2 }} | 25={{ #expr: 661 + 2 }} | 26={{ #expr: 661 + 2 }} | 27={{ #expr: 661 + 2 }} | 28={{ #expr: 661 + 2 }} | 29={{ #expr: 661 + 2 }} | 30={{ #expr: 661 + 2 }} | 31={{ #expr: 661 + 2 }} | 32={{ #expr: 661 + 2 }} | 33={{ #expr: 661 + 2 }} | 34={{ #expr: 661 + 2 }} | 35={{ #expr: 661 + 2 }} | 36={{ #expr: 661 + 2 }} | 37={{ #expr: 661 + 2 }} | 38={{ #expr: 661 + 2 }} | 39={{ #expr: 661 + 2 }} | 40={{ #expr: 661 + 2 }} | 41={{ #expr: 661 + 2 }} | 42={{ #expr: 661 + 2 }} | 43={{ #expr: 661 + 2 }} | 44={{ #expr: 661 + 2 }} | 45={{ #expr: 661 + 6 }} | 46={{ #expr: 661 + 2 }} | 47={{ #expr: 661 + 2 }} | 48={{ #expr: 661 + 2 }} | 49={{ #expr: 661 + 2 }} | 50={{ #expr: 661 + 2 }} | 51={{ #expr: 661 + 2 }} | 52={{ #expr: 661 + 2 }} | 53={{ #expr: 661 + 2 }} | 54={{ #expr: 661 + 2 }} | 55={{ #expr: 661 + 3 }} | 56=661 | #default = 661 }} {{ #if:Trotzendorf|Trotzendorf|Valentin Friedland }}] }} }}{{#ifeq:Vorlage:Str rightc|.||.}} In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 38, Duncker & Humblot, Leipzig {{#switch: 38 | 1=1875 | 2=1875 | 3=1876 | 4=1876 | 5=1877 | 6=1877 | 7=1877 | 8=1878 | 9=1879 | 10=1879 | 11=1880 | 12=1880 | 13=1881 | 14=1881 | 15=1882 | 16=1882 | 17=1883 | 18=1883 | 19=1884 | 20=1884 | 21=1885 | 22=1885 | 23=1886 | 24=1887 | 25=1887 | 26=1888 | 27=1888 | 28=1889 | 29=1889 | 30=1890 | 31=1890 | 32=1891 | 33=1891 | 34=1892 | 35=1893 | 36=1893 | 37=1894 | 38=1894 | 39=1895 | 40=1896 | 41=1896 | 42=1897 | 43=1898 | 44=1898 | 45=1900 | 46=1902 | 47=1903 | 48=1904 | 49=1904 | 50=1905 | 51=1906 | 52=1906 | 53=1907 | 54=1908 | 55=1910 | 56=1912 | #default = Vorlage:ADB – bitte Band und Seitenzahlen korrekt angeben{{#ifeq:0|0|}} }}, S. 661{{ #if:667 | {{ #ifexpr: {{#switch: 38 | 1={{ #expr: 661 + 16 }} | 2={{ #expr: 661 + 2 }} | 3={{ #expr: 661 + 2 }} | 4={{ #expr: 661 + 2 }} | 5={{ #expr: 661 + 2 }} | 6={{ #expr: 661 + 2 }} | 7={{ #expr: 661 + 2 }} | 8={{ #expr: 661 + 2 }} | 9={{#switch: 661 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 661 < 449 | {{ #expr: 661 + 2 }} | {{ #expr: 661 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 661 + 2 }} | 11={{ #expr: 661 + 2 }} | 12={{ #expr: 661 + 2 }} | 13={{ #expr: 661 + 2 }} | 14={{ #expr: 661 + 2 }} | 15={{ #expr: 661 + 2 }} | 16={{ #expr: 661 + 2 }} | 17={{ #expr: 661 + 2 }} | 18={{ #expr: 661 + 2 }} | 19={{ #expr: 661 + 2 }} | 20={{ #expr: 661 + 2 }} | 21={{ #expr: 661 + 2 }} | 22={{ #expr: 661 + 2 }} | 23={{ #expr: 661 + 2 }} | 24={{ #expr: 661 + 2 }} | 25={{ #expr: 661 + 2 }} | 26={{ #expr: 661 + 2 }} | 27={{ #expr: 661 + 2 }} | 28={{ #expr: 661 + 2 }} | 29={{ #expr: 661 + 2 }} | 30={{ #expr: 661 + 2 }} | 31={{ #expr: 661 + 2 }} | 32={{ #expr: 661 + 2 }} | 33={{ #expr: 661 + 2 }} | 34={{ #expr: 661 + 2 }} | 35={{ #expr: 661 + 2 }} | 36={{ #expr: 661 + 2 }} | 37={{ #expr: 661 + 2 }} | 38={{ #expr: 661 + 2 }} | 39={{ #expr: 661 + 2 }} | 40={{ #expr: 661 + 2 }} | 41={{ #expr: 661 + 2 }} | 42={{ #expr: 661 + 2 }} | 43={{ #expr: 661 + 2 }} | 44={{ #expr: 661 + 2 }} | 45={{ #expr: 661 + 6 }} | 46={{ #expr: 661 + 2 }} | 47={{ #expr: 661 + 2 }} | 48={{ #expr: 661 + 2 }} | 49={{ #expr: 661 + 2 }} | 50={{ #expr: 661 + 2 }} | 51={{ #expr: 661 + 2 }} | 52={{ #expr: 661 + 2 }} | 53={{ #expr: 661 + 2 }} | 54={{ #expr: 661 + 2 }} | 55={{ #expr: 661 + 3 }} | 56=661 | #default = 661 }} != {{#switch: 38 | 1={{ #expr: 667 + 16 }} | 2={{ #expr: 667 + 2 }} | 3={{ #expr: 667 + 2 }} | 4={{ #expr: 667 + 2 }} | 5={{ #expr: 667 + 2 }} | 6={{ #expr: 667 + 2 }} | 7={{ #expr: 667 + 2 }} | 8={{ #expr: 667 + 2 }} | 9={{#switch: 667 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 667 < 449 | {{ #expr: 667 + 2 }} | {{ #expr: 667 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 667 + 2 }} | 11={{ #expr: 667 + 2 }} | 12={{ #expr: 667 + 2 }} | 13={{ #expr: 667 + 2 }} | 14={{ #expr: 667 + 2 }} | 15={{ #expr: 667 + 2 }} | 16={{ #expr: 667 + 2 }} | 17={{ #expr: 667 + 2 }} | 18={{ #expr: 667 + 2 }} | 19={{ #expr: 667 + 2 }} | 20={{ #expr: 667 + 2 }} | 21={{ #expr: 667 + 2 }} | 22={{ #expr: 667 + 2 }} | 23={{ #expr: 667 + 2 }} | 24={{ #expr: 667 + 2 }} | 25={{ #expr: 667 + 2 }} | 26={{ #expr: 667 + 2 }} | 27={{ #expr: 667 + 2 }} | 28={{ #expr: 667 + 2 }} | 29={{ #expr: 667 + 2 }} | 30={{ #expr: 667 + 2 }} | 31={{ #expr: 667 + 2 }} | 32={{ #expr: 667 + 2 }} | 33={{ #expr: 667 + 2 }} | 34={{ #expr: 667 + 2 }} | 35={{ #expr: 667 + 2 }} | 36={{ #expr: 667 + 2 }} | 37={{ #expr: 667 + 2 }} | 38={{ #expr: 667 + 2 }} | 39={{ #expr: 667 + 2 }} | 40={{ #expr: 667 + 2 }} | 41={{ #expr: 667 + 2 }} | 42={{ #expr: 667 + 2 }} | 43={{ #expr: 667 + 2 }} | 44={{ #expr: 667 + 2 }} | 45={{ #expr: 667 + 6 }} | 46={{ #expr: 667 + 2 }} | 47={{ #expr: 667 + 2 }} | 48={{ #expr: 667 + 2 }} | 49={{ #expr: 667 + 2 }} | 50={{ #expr: 667 + 2 }} | 51={{ #expr: 667 + 2 }} | 52={{ #expr: 667 + 2 }} | 53={{ #expr: 667 + 2 }} | 54={{ #expr: 667 + 2 }} | 55={{ #expr: 667 + 3 }} | 56=667 | #default = 667 }} |{{ #ifexpr: {{#switch: 38 | 1={{ #expr: 667 + 16 }} | 2={{ #expr: 667 + 2 }} | 3={{ #expr: 667 + 2 }} | 4={{ #expr: 667 + 2 }} | 5={{ #expr: 667 + 2 }} | 6={{ #expr: 667 + 2 }} | 7={{ #expr: 667 + 2 }} | 8={{ #expr: 667 + 2 }} | 9={{#switch: 667 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 667 < 449 | {{ #expr: 667 + 2 }} | {{ #expr: 667 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 667 + 2 }} | 11={{ #expr: 667 + 2 }} | 12={{ #expr: 667 + 2 }} | 13={{ #expr: 667 + 2 }} | 14={{ #expr: 667 + 2 }} | 15={{ #expr: 667 + 2 }} | 16={{ #expr: 667 + 2 }} | 17={{ #expr: 667 + 2 }} | 18={{ #expr: 667 + 2 }} | 19={{ #expr: 667 + 2 }} | 20={{ #expr: 667 + 2 }} | 21={{ #expr: 667 + 2 }} | 22={{ #expr: 667 + 2 }} | 23={{ #expr: 667 + 2 }} | 24={{ #expr: 667 + 2 }} | 25={{ #expr: 667 + 2 }} | 26={{ #expr: 667 + 2 }} | 27={{ #expr: 667 + 2 }} | 28={{ #expr: 667 + 2 }} | 29={{ #expr: 667 + 2 }} | 30={{ #expr: 667 + 2 }} | 31={{ #expr: 667 + 2 }} | 32={{ #expr: 667 + 2 }} | 33={{ #expr: 667 + 2 }} | 34={{ #expr: 667 + 2 }} | 35={{ #expr: 667 + 2 }} | 36={{ #expr: 667 + 2 }} | 37={{ #expr: 667 + 2 }} | 38={{ #expr: 667 + 2 }} | 39={{ #expr: 667 + 2 }} | 40={{ #expr: 667 + 2 }} | 41={{ #expr: 667 + 2 }} | 42={{ #expr: 667 + 2 }} | 43={{ #expr: 667 + 2 }} | 44={{ #expr: 667 + 2 }} | 45={{ #expr: 667 + 6 }} | 46={{ #expr: 667 + 2 }} | 47={{ #expr: 667 + 2 }} | 48={{ #expr: 667 + 2 }} | 49={{ #expr: 667 + 2 }} | 50={{ #expr: 667 + 2 }} | 51={{ #expr: 667 + 2 }} | 52={{ #expr: 667 + 2 }} | 53={{ #expr: 667 + 2 }} | 54={{ #expr: 667 + 2 }} | 55={{ #expr: 667 + 3 }} | 56=667 | #default = 667 }} = {{ #expr: {{#switch: 38 | 1={{ #expr: 661 + 16 }} | 2={{ #expr: 661 + 2 }} | 3={{ #expr: 661 + 2 }} | 4={{ #expr: 661 + 2 }} | 5={{ #expr: 661 + 2 }} | 6={{ #expr: 661 + 2 }} | 7={{ #expr: 661 + 2 }} | 8={{ #expr: 661 + 2 }} | 9={{#switch: 661 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 661 < 449 | {{ #expr: 661 + 2 }} | {{ #expr: 661 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 661 + 2 }} | 11={{ #expr: 661 + 2 }} | 12={{ #expr: 661 + 2 }} | 13={{ #expr: 661 + 2 }} | 14={{ #expr: 661 + 2 }} | 15={{ #expr: 661 + 2 }} | 16={{ #expr: 661 + 2 }} | 17={{ #expr: 661 + 2 }} | 18={{ #expr: 661 + 2 }} | 19={{ #expr: 661 + 2 }} | 20={{ #expr: 661 + 2 }} | 21={{ #expr: 661 + 2 }} | 22={{ #expr: 661 + 2 }} | 23={{ #expr: 661 + 2 }} | 24={{ #expr: 661 + 2 }} | 25={{ #expr: 661 + 2 }} | 26={{ #expr: 661 + 2 }} | 27={{ #expr: 661 + 2 }} | 28={{ #expr: 661 + 2 }} | 29={{ #expr: 661 + 2 }} | 30={{ #expr: 661 + 2 }} | 31={{ #expr: 661 + 2 }} | 32={{ #expr: 661 + 2 }} | 33={{ #expr: 661 + 2 }} | 34={{ #expr: 661 + 2 }} | 35={{ #expr: 661 + 2 }} | 36={{ #expr: 661 + 2 }} | 37={{ #expr: 661 + 2 }} | 38={{ #expr: 661 + 2 }} | 39={{ #expr: 661 + 2 }} | 40={{ #expr: 661 + 2 }} | 41={{ #expr: 661 + 2 }} | 42={{ #expr: 661 + 2 }} | 43={{ #expr: 661 + 2 }} | 44={{ #expr: 661 + 2 }} | 45={{ #expr: 661 + 6 }} | 46={{ #expr: 661 + 2 }} | 47={{ #expr: 661 + 2 }} | 48={{ #expr: 661 + 2 }} | 49={{ #expr: 661 + 2 }} | 50={{ #expr: 661 + 2 }} | 51={{ #expr: 661 + 2 }} | 52={{ #expr: 661 + 2 }} | 53={{ #expr: 661 + 2 }} | 54={{ #expr: 661 + 2 }} | 55={{ #expr: 661 + 3 }} | 56=661 | #default = 661 }} + 1 }} | f|–667}}|}} |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{ #if:ADB:Trotzendorf||{{#ifeq:0|0|}}}}

  • Paul Quellmalz: Valentin Friedland Trotzendorf. Drugulin, Leipzig 1912 (Digitalisat).
  • Gustav Bauch: Valentin Trozendorf und die Goldberger Schule (= Monumenta Germaniae Paedagogica; 57). Weidmann, Berlin 1921 (Google Books, uni-duesseldorf.de) .
  • Irene Schneider: Valentin Friedland genannt Trozendorf (1490–1556). Ein Beitrag zur schlesischen Schulgeschichte. In: Mitteilungsblatt des Matthesianer-Verbandes, Folge 52 (Oktober 1989), S. 25–34.
  • {{#if: {{#iferror:{{#ifexpr:{{#switch:

| R+ = abs | R- = -abs | Z = trunc | Z+ | N = abs trunc | Z- = -abs trunc}}(505 ) = (505 ) {{#if: | round ({{{3}}}) }} | 1 }} }} |Trocedorffius, Valentin Friedland. |Trocedorffius, Valentin Friedland.}} In: {{#if: | Zedler. |{{#ifeq: Valentin Friedland | Grosses vollständiges Universal-Lexicon Aller Wissenschafften und Künste |Universal-Lexicon.|{{#ifeq: Valentin Friedland | Johann Heinrich Zedler | |Johann Heinrich Zedler:}} Grosses vollständiges Universal-Lexicon Aller Wissenschafften und Künste.}}}} {{#switch:45

         |s1 =Supplement 1
         |s2 =Supplement 2
         |s3 =Supplement 3
         |s4 =Supplement 4
         |Band 45}}{{#if: 45

|, {{#if: | | Leipzig}} 17{{#switch: 45 | 1 |01 | 2 |02 = 32 | 3 |03 | 4 |04 | 5 |05 | 6 |06 = 33 | 7 |07 | 8 |08 = 34 | 9 |09 |10 |11 |12 |13 |14 = 35 |15 |16 = 37 |17 |18 = 38 |19 |20 |21 |22 = 39 |23 |24 |25 |26 = 40 |27 |28 |29 |30 = 41 |31 |32 |33 |34 = 42 |35 |36 |37 |38 = 43 |39 |40 |41 |42 = 44 |43 |44 |45 |46 = 45 |47 |48 |49 |50 = 46 |51 |52 |53 |54 = 47 |55 |56 |57 |58 = 48 |59 |60 |61 |62 = 49 |63 |64 = 50 |s1 |s2 |65 |66 = 51 |s3 |67 = 52 |s4 |68 = 54 | #default = {{!!! FEHLER! Ungültige Bandnummer (45)}}}}}}{{#if: {{#iferror:{{#ifexpr:{{#switch: | R+ = abs | R- = -abs | Z = trunc | Z+ | N = abs trunc | Z- = -abs trunc}}(984 ) = (984 ) {{#if: | round ({{{3}}}) }} | 1 }} }}

              |, Sp. 984
              |{{#if: {{#iferror:{{#ifexpr:{{#switch:

| R+ = abs | R- = -abs | Z = trunc | Z+ | N = abs trunc | Z- = -abs trunc}}(505 ) = (505 ) {{#if: | round ({{{3}}}) }} | 1 }} }} |, Blatt 505}}}}{{#if: 985

              | {{ #ifexpr: 984 != 985
                            |{{ #ifexpr: 985 = {{ #expr: 984 + 1 }}                             | f|–985}}|}}}}{{#if: 

| ({{{Kommentar}}})}}.

|1=Hamm 1975. 2., unveränderte Auflage. Hamm 1990, ISBN 3-88309-013-1 |2=Hamm 1990, ISBN 3-88309-032-8 |3=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-035-2 |4=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-038-7 |5=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-043-3 |6=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-044-1 |7=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-048-4 |8=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-053-0 |9=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-058-1 |10=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-062-X |11=Herzberg 1996, ISBN 3-88309-064-6 |12=Herzberg 1997, ISBN 3-88309-068-9 |13=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-072-7 |14=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-073-5 |15=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-077-8 |16=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-079-4 |17=Herzberg 2000, ISBN 3-88309-080-8 |18=Herzberg 2001, ISBN 3-88309-086-7 |19=Nordhausen 2001, ISBN 3-88309-089-1 |20=Nordhausen 2002, ISBN 3-88309-091-3 |21=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-110-3 |22=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-133-2 |23=Nordhausen 2004, ISBN 3-88309-155-3 |24=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-247-9 |25=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-332-7 |26=Nordhausen 2006, ISBN 3-88309-354-8 |27=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-393-2 |28=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-413-7 |29=Nordhausen 2008, ISBN 978-3-88309-452-6 |30=Nordhausen 2009, ISBN 978-3-88309-478-6 |31=Nordhausen 2010, ISBN 978-3-88309-544-8 |32=Nordhausen 2011, ISBN 978-3-88309-615-5 |33=Nordhausen 2012, ISBN 978-3-88309-690-2 |34=Nordhausen 2013, ISBN 978-3-88309-766-4 |35=Nordhausen 2014, ISBN 978-3-88309-882-1 |36=Nordhausen 2015, ISBN 978-3-88309-920-0 |37=Nordhausen 2016, ISBN 978-3-95948-142-7 |38=Nordhausen 2017, ISBN 978-3-95948-259-2 |39=Nordhausen 2018, ISBN 978-3-95948-350-6 |40=Nordhausen 2019, ISBN 978-3-95948-426-8 |41=Nordhausen 2020, ISBN 978-3-95948-474-9 |42=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-505-0 |43=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-536-4 |44=Nordhausen 2022, ISBN 978-3-95948-556-2 |45=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-584-5 |46=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-590-6 |47=Nordhausen 2024, ISBN 978-3-689-11006-2 |48=Nordhausen 2025, ISBN 978-3-689-11017-8 }}{{#if:|, Sp. }}{{#if:618-623|, Sp. {{#iferror:{{#expr:618-623}}|618-623|{{#expr:1*618-623*0}}–{{#expr:-(0*618-623*1)}}}}}}}}{{#if:|}}{{#if:https://web.archive.org/web/20070613174657/http://www.bautz.de/bbkl/t/trozendorf_v.shtml%7C}}.{{#if: 12 | |{{#ifeq:||}}}}

  • Walther Killy: Literaturlexikon. Autoren und Werke deutscher Sprache (15 Bände). Bertelsmann-Lexikon-Verlag, Gütersloh / München 1988–1991 (CD-ROM: Berlin 1998, ISBN 3-932544-13-7).
  • {{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}

Weblinks

[{{canonicalurl:Commons:Category:{{#if:Valentin Trozendorf|Valentin Trozendorf|Valentin Friedland}}|uselang=de}} Commons: {{#if:|{{{2}}}|{{#if:Valentin Trozendorf|Valentin Trozendorf|{{#invoke:WLink|getArticleBase}}}}}}]{{#switch:1

|X|x= |0|-= |S|s= – Sammlung von Bildern |1|= – Sammlung von Bildern{{#if:

    | {{#switch: {{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}/{{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}
        |1/=  und Videos
        |1/1=, Videos und Audiodateien
        |/1=  und Audiodateien}}
    | , Videos und Audiodateien
  }}

|#default= – }}{{#if: Valentin Trozendorf

   | {{#ifeq: {{#invoke:Str|left|valentin trozendorf|9}} 
       | category: 
| FEHLER: Ohne Category: angeben!}}}}

Vorlage:Wikidata-Registrierung

Einzelnachweise

<references />

Vorlage:Hinweisbaustein{{#ifeq:0|0|}}

{{#ifeq: p | p | | {{#if: 121134245no200302365659932832 | |

}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 121134245 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 121134245 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: no2003023656 | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: no2003023656 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 59932832 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 59932832 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung

{{#if: Friedland, Valentin | {{#if: Trocedorf, Valentinus; Trocendorff, Valentinus; Friedland, Valentin; Trocedorfius, Valentinus; Trotzendorf, Valentin Friedland; Friedland Trotzendorf, Valentin; Trotzendorf, Veit; Trocedorf, Valentin; Trozendorf, Valentin; Trotzendorff, Valentin; Fridland Trozendorf, Valentin; Trozendorf, Valentin Fridland | {{#if: humanistischer Schulmann | {{#if: 14. Februar 1490 | {{#if: Troitschendorf bei Görlitz, Oberlausitz, Krone Böhmen | {{#if: 26. April 1556 | {{#if: Liegnitz, Herzogtum Liegnitz |

Vorlage:Wikidata-Registrierung