Zum Inhalt springen

Valerius Cordus

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie
Datei:Portrait of Valerius Cordus.png
Valerius Cordus

Valerius Cordus (* 18. Februar 1515 in Simtshausen oder Erfurt; † 25. September 1544 in Rom) war ein deutscher Botaniker, Arzt, Pharmakologe und humanistischer Naturforscher. Sein offizielles botanisches Autorenkürzel lautet „<templatestyles src="Person/styles.css" />{{#if:|{{{4}}} |}}{{#if:|{{{2}}} |}}{{#if:| {{{3}}} |}}{{#if:| „{{{6}}}“ |}}V.Cordus{{#if:| {{{5}}}|}}“.

Leben

Datei:Gedenktafel Mittelstr 43a (Wittenberg) Valerius Cordus.jpg
Gedenktafel am Haus, Mittelstraße 43a, in Wittenberg

Der schon früh in den alten Sprachen unterrichtete<ref>Franz-Josef Schmidt: Zur Biographie des Valerius Cordus. In: Franz-Josef Schmidt (Übers.): Gesetze und Verordnungen des erhabenen Nürnberger Senates, die sich auf Ärzte, Apotheker und andere beziehen. [Leges ac statuta ampliss. senatus Norimbergensis ad Medicos, Pharmacopœos, & alios pertinentia. Paulus Kaufmann, Nürnberg 1598] Übersetzt und erläutert. Schmidt, Hamm [um 1985], S. 1–2.</ref> Sohn des Arztes und Dichters Euricius Cordus (Heinrich Ritze, 1486–1535) studierte ab 1527 an der neugegründeten protestantischen Universität Marburg, wo sein Vater erster Professor der Medizin war, und erwarb dort 1531 den Grad eines Baccalaureus. 1533 setzte er sein Studium in Leipzig fort. Ab 1539 studierte er (unter anderem bei Philipp Melanchthon) an der Universität Wittenberg Medizin und Botanik und lehrte dort anschließend als Professor.

Er befasste sich mit Dioskorides, führte, auf seinen botanischen Exkursionen mehrmals begleitet von seinem Schüler, dem Levante-Reisenden Pierre Belon,<ref>Franz-Josef Schmidt, s. 1.</ref> beachtenswerte lokalfloristische Studien vor allem in Mittel- und Süddeutschland durch und beschrieb zahlreiche neue, teilweise seltene Pflanzenarten.<ref name="Seybold1987" /> Er war ein vorzüglicher Beobachter und hatte unter anderem die Fortpflanzung der Farne bereits klar erkannt. Über den Braunstieligen Streifenfarn Asplenium trichomanes schreibt er:

{{#ifeq: {{{vor}}}@@-@@{{{nach}}} | -@@-@@- | {{#if:trim|Er produziert weder Blüte noch Samen, pflanzt sich aber trotzdem fort, und zwar durch der Unterseite der Blätter anhaftendes Pulver, wie alle anderen Farnarten auch.}} | {{#ifeq: {{#if:|{{{vor}}}|@#@}}{{#if:|{{{nach}}}|@#@}} | @#@@#@ | {{#ifeq: de | de | „{{#if:trim|Er produziert weder Blüte noch Samen, pflanzt sich aber trotzdem fort, und zwar durch der Unterseite der Blätter anhaftendes Pulver, wie alle anderen Farnarten auch.}}“ | {{#invoke:Text|quoteUnquoted| Er produziert weder Blüte noch Samen, pflanzt sich aber trotzdem fort, und zwar durch der Unterseite der Blätter anhaftendes Pulver, wie alle anderen Farnarten auch. | {{{lang}}} }} }} | {{#ifeq: {{#if:|{{{vor}}}|-}} | - | | {{{vor}}} }}{{#if:trim|Er produziert weder Blüte noch Samen, pflanzt sich aber trotzdem fort, und zwar durch der Unterseite der Blätter anhaftendes Pulver, wie alle anderen Farnarten auch.}}{{ #ifeq: {{#if:|{{{nach}}}|-}} | - | | {{{nach}}} }} }} }}{{ #if: || }}

{{#if:

|

„{{{Latn}}}“{{#if: || }}

}}{{#if:

|

„{{{de}}}“{{#if: || }}

}}
{{#if: |
– <templatestyles src="Person/styles.css" />{{#if:|{{{4}}} |}}{{#if:|{{{2}}} |}}{{#if:| {{{3}}} |}}{{#if:| „{{{6}}}“ |}}{{#if:trim|{{{Autor}}}}}{{#if:| {{{5}}}|}}{{#if: | : {{#if:trim|}} }}
|{{#if: 
|
{{#if:trim|}}
}}
}}

{{#if: |

{{#if: {{#invoke:Text|unstrip|{{{ref}}}}}

        | }} }}{{#if: Er produziert weder Blüte noch Samen, pflanzt sich aber trotzdem fort, und zwar durch der Unterseite der Blätter anhaftendes Pulver, wie alle anderen Farnarten auch. | {{
   #if: Er produziert weder Blüte noch Samen, pflanzt sich aber trotzdem fort, und zwar durch der Unterseite der Blätter anhaftendes Pulver, wie alle anderen Farnarten auch. | {{#if:  |
   Vorlage:Zitat: Doppelangabe 1=Text=}}

}}| }}{{#if: | {{#if: |

   Vorlage:Zitat: Doppelangabe 2=Autor=}}

}}{{#if: | {{#if: |

   Vorlage:Zitat: Doppelangabe 3=Quelle=}}

}}{{#if: | {{#if: |

   Vorlage:Zitat: Doppelangabe Umschrift=Latn=}}

}}{{#if: | {{#if: |

   Vorlage:Zitat: Doppelangabe Sprache=lang=}}

}}{{#if: | {{#if: |

   Vorlage:Zitat: Doppelangabe Übersetzung=de=}}

}}

Auf Anregung seines Onkels, des Apothekers Johannes Ralla, verfasste er die erste gesetzlich vorgeschriebene Pharmakopöe nördlich der Alpen als Nürnberger Stadtpharmakopöe<ref>Vgl. etwa R. Mohr: Das Arzneibuch. Von der Stadtpharmakopöe zu international verbreiteten Werken. In: Deutsche Apotheker-Zeitung. Band 156, 2006, S. 1145–1151.</ref> unter dem Titel Dispensatorium pharmacorum omnium, quae in usu potissimum sunt (Nürnberg, 1546<ref>R. Schmitz (1958): S. 262–263</ref>), genannt auch Dispensatorium Norimbergense.<ref>Vgl. auch Karlheinz Bartels: Die Verbreitung der Nürnberger Pharmakopöe. In: Geschichte der Pharmazie. Band 44, 1992, Nr. 2, S. 17.</ref> In einem weiteren Werk beschreibt er die Destillation von Kräutern und Säuren: Annotationes in Pedacei Dioscorides de Materia Medica liber quinque. Liber de artificiosis extractionibus. Liber II de destillatione oleorum (Straßburg 1561).<ref name=Schmitz1981>R. Schmitz (1981): S. 414–415.</ref>

Ein weiteres Werk, Historiae plantarum libri IV (Straßburg 1561), wurde von Conrad Gessner postum herausgebracht.<ref name=Schmitz1981 /><ref>Fritz Krafft: Cordus, Valerius. 2005.</ref> Zwei Jahre später folgte das ebenfalls von Gessner herausgegebene fünfte Buch.

Cordus wird die erstmalige Synthese (1554) von dem später als Narkotikum benutzten Äther (Diethylether, „süßes Vitriol“<ref>H. Orth, I. Kis: Schmerzbekämpfung und Narkose. In: Franz Xaver Sailer, Friedrich Wilhelm Gierhake (Hrsg.): Chirurgie historisch gesehen. Anfang – Entwicklung – Differenzierung. Dustri-Verlag, Deisenhofen bei München 1973, ISBN 3-87185-021-7, S. 1–32, hier: 9 und 24.</ref>) aus Schwefelsäure und Alkohol zugeschrieben, andere weisen seinem Onkel Johannes Ralla diese Leistung zu.<ref>K. Tallmadge: The third part of the „De extractione“ of Valerius Cordus. In: Isis. 7, 1925, S. 394–411.</ref><ref>Chauncey Depew Leake: Valerius Cordus and the discovery of ether. In: Isis. 7, 1925, S. 14–24.</ref>

Ab 1542 oder 1543<ref>Thilo Irmisch: Einige Mittheilungen über Valerius Cordus. In: Botanische Zeitung. Band 22, 1864, S. 315–317. (Digitalisat).</ref> unternahm er, begleitet von Cornelius Sivard, eine Studienreise nach Italien mit Aufenthalten in Padua, Lucca, Florenz und Rom, wo er 29-jährig an den Folgen eines Unfalls mit Sturz vom Pferd starb und begraben wurde. Sivard übersandte Cordus’ Aufzeichnungen und eine Sammlung italienischer Pflanzen an dessen Familie.<ref>Franz-Josef Schmidt, S. 1 f.</ref> Von dieser Reise blieb Stirpium descriptionis liber quintus (Straßburg 1563) wegen seines frühen Todes ein Torso.<ref>E. L. Greene: Landmarks of Botanical History IX, Valerius Cordus 1515–1544. In: Smithsonian Miscellaneous Collections. Band 54, Nr. 1, 1909, S. 274. (Digitalisat)</ref>

Ehrungen

Charles Plumier benannte ihm zu Ehren die Gattung Cordia<ref>Charles Plumier: Nova Plantarum Americanarum Genera. Leiden 1703, S. 13–14 (Digitalisat).</ref> der Pflanzenfamilie der Raublattgewächse (Boraginaceae). Carl von Linné übernahm später diesen Namen.<ref>Carl von Linné: Critica Botanica. Leiden 1737, S. 92.</ref><ref>Carl von Linné: Genera Plantarum. 4. Auflage, Leiden 1742, S. 520; siehe auch Carl von Linné: Genera plantarum. 5. Auflage, Stockholm 1754, S. 87 (Digitalisat)</ref>

Schriften

Datei:Simesusii de halosantho-Titlepage.png
Titelseite von De halosantho seu spermate Ceti vulgo dicti
  • Dispensatorium pharmacorum omnium, quae in usu potissimum sunt. Nürnberg 1546 – mit Anmerkungen von Peeter van Coudenberghe (1517–1599) und Lobelius, mehrfach nachgedruckt:
  • Sylva rerum fossilium in Germania, plurimarum metallorum, lapidum, stirpium aliquot rariorum / De artificiosis extractionibus libri / Compositiones medicinales aliquot non vulgares [Beobachtungen und Anmerkungen des Cordus]. Egenolph, Frankfurt am Main 1549 (aufgrund der lateinischen Fassung des Dioscorides durch Ruellius). Auch in:
  • In hoc volumine continentur Valerii Cordi ... Annotationes in Pedacii Dioscoridis. Josias Rihel, Straßburg 1561 (Digitalisat)
    • Sammelband von Valerii Cordi Annotationes In Dioscoridis. Bücher I-V, Valerii Cordi Historiae plantarum. Bücher I-IV, Sylva Observationum variarum Valerii Cordi, Valerii Cordi De Artificiosis, Valerii Cordi Compositiones medicinales aliquot, non vulgares und anderen Büchern
  • Stirpium descriptionis liber quintus […]. Josias Rihel, Straßburg 1563 (Digitalisat).
  • De halosantho seu spermate Ceti vulgo dicti. In: De omni rerum fossilium genere. Gesner, Zürich 1566 (Digitalisat).

Literatur

  • Fritz Krafft: Cordus, Valerius. In: Werner E. Gerabek, Bernhard D. Haage, Gundolf Keil, Wolfgang Wegner (Hrsg.): Enzyklopädie Medizingeschichte. De Gruyter, Berlin / New York 2005, ISBN 3-11-015714-4, S. 272.
  • Rudolf Schmitz: Cordus, Valerius. In: C. C. Gillispie (Hrsg.): Dictionary of Scientific Biography. Band 3. Charles Scribner’s Sons, New York 1981, S. 413–415.
  • Rudolf Schmitz: Der Arzneimittelbegriff der Renaissance. In: Rudolf Schmitz, Gundolf Keil: Humanismus und Medizin. Acta humaniora, Weinheim 1984 (= Deutsche Forschungsgemeinschaft: Mitteilungen der Kommission für Humanismusforschung. Band 11), ISBN 3-527-17011-1, S. 1–21, hier: S. 11 f. und 20.
  • Hans-Joachim Poeckern: Die Simplizien im Nürnberger Dispensatorium des Valerius Cordus von 1546 und ihre Erläuterungen in den kursiv gedruckten Fußnoten, unter besonderer Berücksichtigung der Dioskuridesanmerkungen und Pflanzenbeschreibungen des Valerius Cordus. Mathematisch-naturwissenschaftliche Dissertation, Halle an der Saale 1970.
  • Rudolf Schmitz: Zur Bibliographie der Erstausgabe des Dispensatoriums Valerii Cordi. In: Sudhoffs Archiv für Geschichte der Medizin und der Naturwissenschaften. Band 42, Nr. 3, 1958, S. 260–270 ({{#invoke:JSTOR|f|1=20774517}}{{#if:
 | {{#ifeq: 0 | 0
     |  }}

}}).

  • {{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}{{#ifeq: 0 | 0
   | {{#if: 359
       |
       | Vorlage:NDB – bitte Seitenzahl(en) angeben
     }}{{#if: 118670085
         | {{#if: {{#invoke:URIutil|isDNBvalid|118670085}}
             | {{#if: 
                 | Vorlage:NDB – Wenn GND dann kein SFZ angeben
               }}
             | Vorlage:NDB – GND unzulässig
           }}
         | {{#if: 
             | {{#if: 
                 | {{#ifeq: 251566 | 4526413
                     |
                     | Vorlage:NDB7= ist obsolet, jetzt SFZ=
                   }}
               }}
             | {{#ifeq:  | 1
                 | 
                 | 
               }}
           }}
     }}{{#if: 
         | {{#ifeq: 251566 | 11376103
             |
             | Vorlage:NDBWerktitel= war ein Irrtum, jetzt Werkliste=
           }}
       }}

}}{{#if:

   | {{#if: 
       |
       | 
     }}

}}

| 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }} | 0 | {{ #if:Cordus, Valerius|Cordus, Valerius|Valerius Cordus }} | [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb000{{#switch: 4 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }}/images/index.html?seite={{#switch: 4 | 1={{ #expr: 479 + 16 }} | 2={{ #expr: 479 + 2 }} | 3={{ #expr: 479 + 2 }} | 4={{ #expr: 479 + 2 }} | 5={{ #expr: 479 + 2 }} | 6={{ #expr: 479 + 2 }} | 7={{ #expr: 479 + 2 }} | 8={{ #expr: 479 + 2 }} | 9={{#switch: 479 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 479 < 449 | {{ #expr: 479 + 2 }} | {{ #expr: 479 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 479 + 2 }} | 11={{ #expr: 479 + 2 }} | 12={{ #expr: 479 + 2 }} | 13={{ #expr: 479 + 2 }} | 14={{ #expr: 479 + 2 }} | 15={{ #expr: 479 + 2 }} | 16={{ #expr: 479 + 2 }} | 17={{ #expr: 479 + 2 }} | 18={{ #expr: 479 + 2 }} | 19={{ #expr: 479 + 2 }} | 20={{ #expr: 479 + 2 }} | 21={{ #expr: 479 + 2 }} | 22={{ #expr: 479 + 2 }} | 23={{ #expr: 479 + 2 }} | 24={{ #expr: 479 + 2 }} | 25={{ #expr: 479 + 2 }} | 26={{ #expr: 479 + 2 }} | 27={{ #expr: 479 + 2 }} | 28={{ #expr: 479 + 2 }} | 29={{ #expr: 479 + 2 }} | 30={{ #expr: 479 + 2 }} | 31={{ #expr: 479 + 2 }} | 32={{ #expr: 479 + 2 }} | 33={{ #expr: 479 + 2 }} | 34={{ #expr: 479 + 2 }} | 35={{ #expr: 479 + 2 }} | 36={{ #expr: 479 + 2 }} | 37={{ #expr: 479 + 2 }} | 38={{ #expr: 479 + 2 }} | 39={{ #expr: 479 + 2 }} | 40={{ #expr: 479 + 2 }} | 41={{ #expr: 479 + 2 }} | 42={{ #expr: 479 + 2 }} | 43={{ #expr: 479 + 2 }} | 44={{ #expr: 479 + 2 }} | 45={{ #expr: 479 + 6 }} | 46={{ #expr: 479 + 2 }} | 47={{ #expr: 479 + 2 }} | 48={{ #expr: 479 + 2 }} | 49={{ #expr: 479 + 2 }} | 50={{ #expr: 479 + 2 }} | 51={{ #expr: 479 + 2 }} | 52={{ #expr: 479 + 2 }} | 53={{ #expr: 479 + 2 }} | 54={{ #expr: 479 + 2 }} | 55={{ #expr: 479 + 3 }} | 56=479 | #default = 479 }} {{ #if:Cordus, Valerius|Cordus, Valerius|Valerius Cordus }}] }} }}{{#ifeq:Vorlage:Str rightc|.||.}} In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 4, Duncker & Humblot, Leipzig {{#switch: 4 | 1=1875 | 2=1875 | 3=1876 | 4=1876 | 5=1877 | 6=1877 | 7=1877 | 8=1878 | 9=1879 | 10=1879 | 11=1880 | 12=1880 | 13=1881 | 14=1881 | 15=1882 | 16=1882 | 17=1883 | 18=1883 | 19=1884 | 20=1884 | 21=1885 | 22=1885 | 23=1886 | 24=1887 | 25=1887 | 26=1888 | 27=1888 | 28=1889 | 29=1889 | 30=1890 | 31=1890 | 32=1891 | 33=1891 | 34=1892 | 35=1893 | 36=1893 | 37=1894 | 38=1894 | 39=1895 | 40=1896 | 41=1896 | 42=1897 | 43=1898 | 44=1898 | 45=1900 | 46=1902 | 47=1903 | 48=1904 | 49=1904 | 50=1905 | 51=1906 | 52=1906 | 53=1907 | 54=1908 | 55=1910 | 56=1912 | #default = Vorlage:ADB – bitte Band und Seitenzahlen korrekt angeben{{#ifeq:0|0|}} }}, S. 479{{ #if:480 | {{ #ifexpr: {{#switch: 4 | 1={{ #expr: 479 + 16 }} | 2={{ #expr: 479 + 2 }} | 3={{ #expr: 479 + 2 }} | 4={{ #expr: 479 + 2 }} | 5={{ #expr: 479 + 2 }} | 6={{ #expr: 479 + 2 }} | 7={{ #expr: 479 + 2 }} | 8={{ #expr: 479 + 2 }} | 9={{#switch: 479 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 479 < 449 | {{ #expr: 479 + 2 }} | {{ #expr: 479 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 479 + 2 }} | 11={{ #expr: 479 + 2 }} | 12={{ #expr: 479 + 2 }} | 13={{ #expr: 479 + 2 }} | 14={{ #expr: 479 + 2 }} | 15={{ #expr: 479 + 2 }} | 16={{ #expr: 479 + 2 }} | 17={{ #expr: 479 + 2 }} | 18={{ #expr: 479 + 2 }} | 19={{ #expr: 479 + 2 }} | 20={{ #expr: 479 + 2 }} | 21={{ #expr: 479 + 2 }} | 22={{ #expr: 479 + 2 }} | 23={{ #expr: 479 + 2 }} | 24={{ #expr: 479 + 2 }} | 25={{ #expr: 479 + 2 }} | 26={{ #expr: 479 + 2 }} | 27={{ #expr: 479 + 2 }} | 28={{ #expr: 479 + 2 }} | 29={{ #expr: 479 + 2 }} | 30={{ #expr: 479 + 2 }} | 31={{ #expr: 479 + 2 }} | 32={{ #expr: 479 + 2 }} | 33={{ #expr: 479 + 2 }} | 34={{ #expr: 479 + 2 }} | 35={{ #expr: 479 + 2 }} | 36={{ #expr: 479 + 2 }} | 37={{ #expr: 479 + 2 }} | 38={{ #expr: 479 + 2 }} | 39={{ #expr: 479 + 2 }} | 40={{ #expr: 479 + 2 }} | 41={{ #expr: 479 + 2 }} | 42={{ #expr: 479 + 2 }} | 43={{ #expr: 479 + 2 }} | 44={{ #expr: 479 + 2 }} | 45={{ #expr: 479 + 6 }} | 46={{ #expr: 479 + 2 }} | 47={{ #expr: 479 + 2 }} | 48={{ #expr: 479 + 2 }} | 49={{ #expr: 479 + 2 }} | 50={{ #expr: 479 + 2 }} | 51={{ #expr: 479 + 2 }} | 52={{ #expr: 479 + 2 }} | 53={{ #expr: 479 + 2 }} | 54={{ #expr: 479 + 2 }} | 55={{ #expr: 479 + 3 }} | 56=479 | #default = 479 }} != {{#switch: 4 | 1={{ #expr: 480 + 16 }} | 2={{ #expr: 480 + 2 }} | 3={{ #expr: 480 + 2 }} | 4={{ #expr: 480 + 2 }} | 5={{ #expr: 480 + 2 }} | 6={{ #expr: 480 + 2 }} | 7={{ #expr: 480 + 2 }} | 8={{ #expr: 480 + 2 }} | 9={{#switch: 480 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 480 < 449 | {{ #expr: 480 + 2 }} | {{ #expr: 480 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 480 + 2 }} | 11={{ #expr: 480 + 2 }} | 12={{ #expr: 480 + 2 }} | 13={{ #expr: 480 + 2 }} | 14={{ #expr: 480 + 2 }} | 15={{ #expr: 480 + 2 }} | 16={{ #expr: 480 + 2 }} | 17={{ #expr: 480 + 2 }} | 18={{ #expr: 480 + 2 }} | 19={{ #expr: 480 + 2 }} | 20={{ #expr: 480 + 2 }} | 21={{ #expr: 480 + 2 }} | 22={{ #expr: 480 + 2 }} | 23={{ #expr: 480 + 2 }} | 24={{ #expr: 480 + 2 }} | 25={{ #expr: 480 + 2 }} | 26={{ #expr: 480 + 2 }} | 27={{ #expr: 480 + 2 }} | 28={{ #expr: 480 + 2 }} | 29={{ #expr: 480 + 2 }} | 30={{ #expr: 480 + 2 }} | 31={{ #expr: 480 + 2 }} | 32={{ #expr: 480 + 2 }} | 33={{ #expr: 480 + 2 }} | 34={{ #expr: 480 + 2 }} | 35={{ #expr: 480 + 2 }} | 36={{ #expr: 480 + 2 }} | 37={{ #expr: 480 + 2 }} | 38={{ #expr: 480 + 2 }} | 39={{ #expr: 480 + 2 }} | 40={{ #expr: 480 + 2 }} | 41={{ #expr: 480 + 2 }} | 42={{ #expr: 480 + 2 }} | 43={{ #expr: 480 + 2 }} | 44={{ #expr: 480 + 2 }} | 45={{ #expr: 480 + 6 }} | 46={{ #expr: 480 + 2 }} | 47={{ #expr: 480 + 2 }} | 48={{ #expr: 480 + 2 }} | 49={{ #expr: 480 + 2 }} | 50={{ #expr: 480 + 2 }} | 51={{ #expr: 480 + 2 }} | 52={{ #expr: 480 + 2 }} | 53={{ #expr: 480 + 2 }} | 54={{ #expr: 480 + 2 }} | 55={{ #expr: 480 + 3 }} | 56=480 | #default = 480 }} |{{ #ifexpr: {{#switch: 4 | 1={{ #expr: 480 + 16 }} | 2={{ #expr: 480 + 2 }} | 3={{ #expr: 480 + 2 }} | 4={{ #expr: 480 + 2 }} | 5={{ #expr: 480 + 2 }} | 6={{ #expr: 480 + 2 }} | 7={{ #expr: 480 + 2 }} | 8={{ #expr: 480 + 2 }} | 9={{#switch: 480 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 480 < 449 | {{ #expr: 480 + 2 }} | {{ #expr: 480 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 480 + 2 }} | 11={{ #expr: 480 + 2 }} | 12={{ #expr: 480 + 2 }} | 13={{ #expr: 480 + 2 }} | 14={{ #expr: 480 + 2 }} | 15={{ #expr: 480 + 2 }} | 16={{ #expr: 480 + 2 }} | 17={{ #expr: 480 + 2 }} | 18={{ #expr: 480 + 2 }} | 19={{ #expr: 480 + 2 }} | 20={{ #expr: 480 + 2 }} | 21={{ #expr: 480 + 2 }} | 22={{ #expr: 480 + 2 }} | 23={{ #expr: 480 + 2 }} | 24={{ #expr: 480 + 2 }} | 25={{ #expr: 480 + 2 }} | 26={{ #expr: 480 + 2 }} | 27={{ #expr: 480 + 2 }} | 28={{ #expr: 480 + 2 }} | 29={{ #expr: 480 + 2 }} | 30={{ #expr: 480 + 2 }} | 31={{ #expr: 480 + 2 }} | 32={{ #expr: 480 + 2 }} | 33={{ #expr: 480 + 2 }} | 34={{ #expr: 480 + 2 }} | 35={{ #expr: 480 + 2 }} | 36={{ #expr: 480 + 2 }} | 37={{ #expr: 480 + 2 }} | 38={{ #expr: 480 + 2 }} | 39={{ #expr: 480 + 2 }} | 40={{ #expr: 480 + 2 }} | 41={{ #expr: 480 + 2 }} | 42={{ #expr: 480 + 2 }} | 43={{ #expr: 480 + 2 }} | 44={{ #expr: 480 + 2 }} | 45={{ #expr: 480 + 6 }} | 46={{ #expr: 480 + 2 }} | 47={{ #expr: 480 + 2 }} | 48={{ #expr: 480 + 2 }} | 49={{ #expr: 480 + 2 }} | 50={{ #expr: 480 + 2 }} | 51={{ #expr: 480 + 2 }} | 52={{ #expr: 480 + 2 }} | 53={{ #expr: 480 + 2 }} | 54={{ #expr: 480 + 2 }} | 55={{ #expr: 480 + 3 }} | 56=480 | #default = 480 }} = {{ #expr: {{#switch: 4 | 1={{ #expr: 479 + 16 }} | 2={{ #expr: 479 + 2 }} | 3={{ #expr: 479 + 2 }} | 4={{ #expr: 479 + 2 }} | 5={{ #expr: 479 + 2 }} | 6={{ #expr: 479 + 2 }} | 7={{ #expr: 479 + 2 }} | 8={{ #expr: 479 + 2 }} | 9={{#switch: 479 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 479 < 449 | {{ #expr: 479 + 2 }} | {{ #expr: 479 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 479 + 2 }} | 11={{ #expr: 479 + 2 }} | 12={{ #expr: 479 + 2 }} | 13={{ #expr: 479 + 2 }} | 14={{ #expr: 479 + 2 }} | 15={{ #expr: 479 + 2 }} | 16={{ #expr: 479 + 2 }} | 17={{ #expr: 479 + 2 }} | 18={{ #expr: 479 + 2 }} | 19={{ #expr: 479 + 2 }} | 20={{ #expr: 479 + 2 }} | 21={{ #expr: 479 + 2 }} | 22={{ #expr: 479 + 2 }} | 23={{ #expr: 479 + 2 }} | 24={{ #expr: 479 + 2 }} | 25={{ #expr: 479 + 2 }} | 26={{ #expr: 479 + 2 }} | 27={{ #expr: 479 + 2 }} | 28={{ #expr: 479 + 2 }} | 29={{ #expr: 479 + 2 }} | 30={{ #expr: 479 + 2 }} | 31={{ #expr: 479 + 2 }} | 32={{ #expr: 479 + 2 }} | 33={{ #expr: 479 + 2 }} | 34={{ #expr: 479 + 2 }} | 35={{ #expr: 479 + 2 }} | 36={{ #expr: 479 + 2 }} | 37={{ #expr: 479 + 2 }} | 38={{ #expr: 479 + 2 }} | 39={{ #expr: 479 + 2 }} | 40={{ #expr: 479 + 2 }} | 41={{ #expr: 479 + 2 }} | 42={{ #expr: 479 + 2 }} | 43={{ #expr: 479 + 2 }} | 44={{ #expr: 479 + 2 }} | 45={{ #expr: 479 + 6 }} | 46={{ #expr: 479 + 2 }} | 47={{ #expr: 479 + 2 }} | 48={{ #expr: 479 + 2 }} | 49={{ #expr: 479 + 2 }} | 50={{ #expr: 479 + 2 }} | 51={{ #expr: 479 + 2 }} | 52={{ #expr: 479 + 2 }} | 53={{ #expr: 479 + 2 }} | 54={{ #expr: 479 + 2 }} | 55={{ #expr: 479 + 3 }} | 56=479 | #default = 479 }} + 1 }} | f|–480}}|}} |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{ #if:ADB:Cordus, Valerius||{{#ifeq:0|0|}}}}

Einzelnachweise

<references> <ref name="Seybold1987"> Siegmund Seybold: Valerius Cordus (1515–1544), einer der frühesten Floristen in Südwestdeutschland. In: Jahreshefte der Gesellschaft für Naturkunde in Württemberg. Band 142, 1987, S. 143–155.</ref> </references>

Weblinks

[{{canonicalurl:Commons:Category:{{#if:|{{{1}}}|Valerius Cordus}}|uselang=de}} Commons: {{#if:|{{{2}}}|{{#if:|{{{1}}}|{{#invoke:WLink|getArticleBase}}}}}}]{{#switch:1

|X|x= |0|-= |S|s= – Sammlung von Bildern |1|= – Sammlung von Bildern{{#if:

    | {{#switch: {{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}/{{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}
        |1/=  und Videos
        |1/1=, Videos und Audiodateien
        |/1=  und Audiodateien}}
    | , Videos und Audiodateien
  }}

|#default= – }}{{#if:

   | {{#ifeq: {{#invoke:Str|left||9}} 
       | category: 
| FEHLER: Ohne Category: angeben!}}}}

Vorlage:Wikidata-Registrierung

| {{#if: 
    | Vorlage:DNB-Portal – veraltete Parametrisierung 3=
  }}

}}

{{#ifeq: p | p | | {{#if: 118670085n/92/7236219786248 | |

}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 118670085 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 118670085 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n/92/72362 | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n/92/72362 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 19786248 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 19786248 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung

{{#if: Cordus, Valerius | {{#if: | {{#if: deutscher Botaniker, Arzt, Pharmakologe und Naturforscher | {{#if: 18. Februar 1515 | {{#if: Simtshausen oder Erfurt | {{#if: 25. September 1544 | {{#if: Rom |

Vorlage:Wikidata-Registrierung