Zum Inhalt springen

Wilhelm Wattenbach

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie
Datei:Wilhelm Wattenbach.jpg
Wilhelm Wattenbach

Wilhelm Wattenbach (* 22. September 1819 in Rantzau, Holstein; † 20. September 1897 in Frankfurt) war ein deutscher Historiker und Paläograf.

Leben

Nach dem frühen Tod des Vaters Paul Christian Wattenbach im Oktober 1824 zog die Mutter mit den Kindern nach Lübeck, wo Wattenbach bis Michaelis 1836 das Katharineum besuchte.<ref>Hermann Genzken: Die Abiturienten des Katharineums zu Lübeck (Gymnasium und Realgymnasium) von Ostern 1807 bis 1907. Borchers, Lübeck 1907 (Beilage zum Schulprogramm 1907), Nr. 333.</ref> Hier schloss er lebenslange Freundschaften mit den Schulkameraden Emanuel Geibel und den Brüdern Ernst und Georg Curtius, weswegen er zur Gruppe Jung-Lübeck gezählt wird. Wattenbach studierte Philologie an den Universitäten Bonn, Göttingen und Berlin. 1843 begann er seine Arbeit für die Monumenta Germaniae Historica (MGH).

Sein Hauptwerk waren Deutschlands Geschichtsquellen im Mittelalter bis zur Mitte des XIII. Jahrhunderts (1858), ein Leitfaden zu den Quellen der Geschichte des deutschen Mittelalters, der in mehreren Ausgaben erschien. Unter seiner Leitung entstand außerdem eine Neuarbeitung des Regestenwerks Regesta pontificum von Philipp Jaffé; diese zweite Auflage wird in der historischen Forschung bis heute genutzt. Er war Herausgeber der Reihe Die Geschichtschreiber der deutschen Vorzeit.

1852 bewies Wilhelm Wattenbach, dass das Privilegium Maius von 1358/59 – es machte die Habsburger als Regenten von Österreich zu Erzherzögen und stellte sie Kurfürsten gleich – eine Fälschung war. 1855 wurde er Archivar an der Universität zu Breslau, 1862 wurde er Professor für Geschichte in Heidelberg, elf Jahre später Professor in Berlin. 1885 gehörte Wattenbach als einer von mehreren Nichtjuden zu den Mitgliedern der beim Deutsch-Israelitischen Gemeindebund unter der Leitung des Historikers und Diplomatikers Harry Bresslau eingerichteten Historischen Kommission für die Geschichte der Juden in Deutschland.<ref>Bettina Rabe: Harry Bresslau (1848–1926). Wegbereiter der Historischen Hilfswissenschaften in Berlin und Straßburg. In: Peter Bahl, Eckart Henning (Hrsg.): Herold-Jahrbuch NF, Bd. 1 (1996), Berlin 1996, S. 59.</ref> Nach dem Tod Georg Waitz’ führte er von 1886 bis zum Amtsantritt Ernst Dümmlers 1888 kommissarisch die Geschäfte des Präsidenten der MGH. Von herausragender Bedeutung für die Erforschung der Anfänge des deutschen Humanismus waren seine Studien zu Peter Luder in Heidelberg.

Auszeichnungen und Mitgliedschaften

          | )
          | {{#if:{{#ifeq:de|de||{{#if:|1}}}}| ; 
              | )}}}}}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}}}{{#if:https://adw-goe.de/mitglieder/personendetails/person/wilhelm-wattenbach/%7C{{#if:{{#invoke:URLutil%7CisResourceURL%7C1=https://adw-goe.de/mitglieder/personendetails/person/wilhelm-wattenbach/}}%7C%7C}}}}{{#if:Mitglieder: Wilhelm Wattenbach|{{#if:{{#invoke:WLink|isValidLinktext|1=Mitglieder: Wilhelm Wattenbach|lines=0}}||}}}}{{#if: | In: {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{{werk}}}}}}}{{#if: Niedersächsische Akademie der Wissenschaften zu Göttingen| Niedersächsische Akademie der Wissenschaften zu Göttingen{{#if: |,|{{#if: 2026-02-27 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format|{{{datum}}}|noerror=1}}
            |{{#invoke:DateTime|format|{{{datum}}}|T._Monat JJJJ}}
            |{{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, datum={{{datum}}}|class=Zitationswartung}} }}{{#if: |,|{{#if: 2026-02-27 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: | S. {{{seiten}}}{{#if: |,|{{#if: 2026-02-27 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| {{#if:Niedersächsische Akademie der Wissenschaften zu Göttingen|{{#if:|archiviert|ehemals}}|{{#if:|Archiviert|Ehemals}}}} {{#if:|vom|im}} Vorlage:Referrer{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| (nicht mehr online verfügbar)}}{{#if: | am {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}|{{{archiv-datum}}}{{#if:702299||(?)}}}}}}{{#if: 2026-02-27|;}}}}{{#if: 2026-02-27| {{#if:Niedersächsische Akademie der Wissenschaften zu Göttingen{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|abgerufen|Abgerufen}} {{#switch: {{#invoke:Str|len| {{#invoke:DateTime|format| 2026-02-27 |ISO|noerror=1}} }}
       |4=im Jahr
       |7=im
       |10=am
       |#default={{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, abruf=2026-02-27|class=Zitationswartung}} }} {{#invoke:DateTime|format|2026-02-27|T._Monat JJJJ}}
    | {{#invoke:TemplUtl|failure|1=Vorlage:Internetquelle | abruf=2026-MM-TT ist Pflichtparameter}} }}{{#if:{{#ifeq:de|de||{{#if:|1}}}}|{{#if:Niedersächsische Akademie der Wissenschaften zu Göttingen{{#if: 2026-02-27 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}
       |  (
       | {{#if: | |  (}}
       }}{{#ifeq:{{#if:de|de|de}}|de||
          {{#invoke:Multilingual|format|{{{sprache}}}|slang=!|split=[%s,]+|shift=m|separator=, }}}}{{#if: |{{#ifeq:{{#if:de|de|de}}|de||, }}{{{kommentar}}}}})}}{{#if: {{#if: 2026-02-27 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}} }}|{{#if: |: {{
 #if: 
 | {{
     #ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
     | Vorlage:Str trim
     | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
     }}
 | {{#ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
     | „Vorlage:Str trim“
     | {{#invoke:Text|quote
         |1={{#if: 
              | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
              | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}} }}
         |2={{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|de-CH|de}}
         |3=1}} }}

}}{{#if:

   |  (<templatestyles src="Person/styles.css" />{{#if:  | :  }}{{#if:  | , deutsch: „“ }})
   | {{#if: 
       |  ({{#if:  | , deutsch: „“ }})
       | {{#if:  |  (deutsch: „“) }}
 }}

}}{{#if: {{{zitat}}}

   | {{#if: 
       | {{#if: {{{zitat}}}
           | Vorlage:": Text= und 1= gleichzeitig, bzw. Pipe zu viel }} }}
   | Vorlage:": Text= fehlt }}{{#if:  | {{#if: {{#invoke:Text|unstrip|{{{ref}}}}}
             | Vorlage:": Ungültiger Wert: ref=
             | {{{ref}}} }}

}}|.{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|{{#if:||{{#ifeq: | JaKeinHinweis |{{#switch:

   |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://adw-goe.de/mitglieder/personendetails/person/wilhelm-wattenbach/
       | {{#if:  | [1] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: 
           | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}
       |   (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.)
     }}{{#switch: 
         |no|0|=
         |#default={{#if:  ||  }}
    }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |opt      = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
    }}{{#if: https://adw-goe.de/mitglieder/personendetails/person/wilhelm-wattenbach/
      | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://adw-goe.de/mitglieder/personendetails/person/wilhelm-wattenbach/}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
      | {{#if: 
           | {{#if:  ||  }}
           | {{#if:  ||  }}
        }}
    }}{{#if: 
       | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
         }}
    }}{{#switch: deadurl
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://adw-goe.de/mitglieder/personendetails/person/wilhelm-wattenbach/ Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. )  {{#if: 
            | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: 
          |no|0|=
          |#default= {{#if:  ||  }}
        }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |all      = inline= url=
         |opt      = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
       }}{{#if: https://adw-goe.de/mitglieder/personendetails/person/wilhelm-wattenbach/
       | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://adw-goe.de/mitglieder/personendetails/person/wilhelm-wattenbach/}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
    }}{{#if: 
         | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
           }}
    }}{{#switch: deadurl
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}[https://adw-goe.de/mitglieder/personendetails/person/wilhelm-wattenbach/ }}|{{#switch: 
   |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://adw-goe.de/mitglieder/personendetails/person/wilhelm-wattenbach/
       | {{#if:  | [2] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: 
           | {{#if:  | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}
       |   (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.)
     }}{{#switch: 
         |no|0|=
         |#default={{#if:  ||  }}
    }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |opt      = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
    }}{{#if: https://adw-goe.de/mitglieder/personendetails/person/wilhelm-wattenbach/
      | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://adw-goe.de/mitglieder/personendetails/person/wilhelm-wattenbach/}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
      | {{#if: 
           | {{#if:  ||  }}
           | {{#if:  ||  }}
        }}
    }}{{#if: 
       | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
         }}
    }}{{#switch: 
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://adw-goe.de/mitglieder/personendetails/person/wilhelm-wattenbach/ Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. )  {{#if: 
            | {{#if:  | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: 
          |no|0|=
          |#default= {{#if:  ||  }}
        }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |all      = inline= url=
         |opt      = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
       }}{{#if: https://adw-goe.de/mitglieder/personendetails/person/wilhelm-wattenbach/
       | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://adw-goe.de/mitglieder/personendetails/person/wilhelm-wattenbach/}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
    }}{{#if: 
         | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
           }}
    }}{{#switch: 
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}[https://adw-goe.de/mitglieder/personendetails/person/wilhelm-wattenbach/ }} }}}}}}}}}}{{#if:|
        {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivBot|stamp={{{archiv-bot}}}|text={{#if:|Vorlage:Webarchiv/archiv-bot}}

}}}}{{#invoke:TemplatePar|check |all= url= titel= |opt= autor= hrsg= format= sprache= titelerg= werk= seiten= datum= abruf= zugriff= abruf-verborgen= archiv-url= archiv-datum= archiv-bot= kommentar= zitat= AT= CH= offline= |cat= {{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Internetquelle}} |template= Vorlage:Internetquelle |format=0 |preview=1 }}</ref>

          | )
          | {{#if:{{#ifeq:de|de||{{#if:|1}}}}| ; 
              | )}}}}}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}}}{{#if:https://www.bbaw.de/die-akademie/akademie-historische-aspekte/mitglieder-historisch/historisches-mitglied-wilhelm-wattenbach-2929%7C{{#if:{{#invoke:URLutil%7CisResourceURL%7C1=https://www.bbaw.de/die-akademie/akademie-historische-aspekte/mitglieder-historisch/historisches-mitglied-wilhelm-wattenbach-2929}}%7C%7C}}}}{{#if:Mitglieder – historisch: Wilhelm Wattenbach|{{#if:{{#invoke:WLink|isValidLinktext|1=Mitglieder – historisch: Wilhelm Wattenbach|lines=0}}||}}}}{{#if: | In: {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{{werk}}}}}}}{{#if: Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften| Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften{{#if: |,|{{#if: 2026-02-27 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format|{{{datum}}}|noerror=1}}
            |{{#invoke:DateTime|format|{{{datum}}}|T._Monat JJJJ}}
            |{{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, datum={{{datum}}}|class=Zitationswartung}} }}{{#if: |,|{{#if: 2026-02-27 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: | S. {{{seiten}}}{{#if: |,|{{#if: 2026-02-27 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| {{#if:Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften|{{#if:|archiviert|ehemals}}|{{#if:|Archiviert|Ehemals}}}} {{#if:|vom|im}} Vorlage:Referrer{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| (nicht mehr online verfügbar)}}{{#if: | am {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}|{{{archiv-datum}}}{{#if:702299||(?)}}}}}}{{#if: 2026-02-27|;}}}}{{#if: 2026-02-27| {{#if:Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|abgerufen|Abgerufen}} {{#switch: {{#invoke:Str|len| {{#invoke:DateTime|format| 2026-02-27 |ISO|noerror=1}} }}
       |4=im Jahr
       |7=im
       |10=am
       |#default={{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, abruf=2026-02-27|class=Zitationswartung}} }} {{#invoke:DateTime|format|2026-02-27|T._Monat JJJJ}}
    | {{#invoke:TemplUtl|failure|1=Vorlage:Internetquelle | abruf=2026-MM-TT ist Pflichtparameter}} }}{{#if:{{#ifeq:de|de||{{#if:|1}}}}|{{#if:Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften{{#if: 2026-02-27 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}
       |  (
       | {{#if: | |  (}}
       }}{{#ifeq:{{#if:de|de|de}}|de||
          {{#invoke:Multilingual|format|{{{sprache}}}|slang=!|split=[%s,]+|shift=m|separator=, }}}}{{#if: |{{#ifeq:{{#if:de|de|de}}|de||, }}{{{kommentar}}}}})}}{{#if: {{#if: 2026-02-27 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}} }}|{{#if: |: {{
 #if: 
 | {{
     #ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
     | Vorlage:Str trim
     | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
     }}
 | {{#ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
     | „Vorlage:Str trim“
     | {{#invoke:Text|quote
         |1={{#if: 
              | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
              | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}} }}
         |2={{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|de-CH|de}}
         |3=1}} }}

}}{{#if:

   |  (<templatestyles src="Person/styles.css" />{{#if:  | :  }}{{#if:  | , deutsch: „“ }})
   | {{#if: 
       |  ({{#if:  | , deutsch: „“ }})
       | {{#if:  |  (deutsch: „“) }}
 }}

}}{{#if: {{{zitat}}}

   | {{#if: 
       | {{#if: {{{zitat}}}
           | Vorlage:": Text= und 1= gleichzeitig, bzw. Pipe zu viel }} }}
   | Vorlage:": Text= fehlt }}{{#if:  | {{#if: {{#invoke:Text|unstrip|{{{ref}}}}}
             | Vorlage:": Ungültiger Wert: ref=
             | {{{ref}}} }}

}}|.{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|{{#if:||{{#ifeq: | JaKeinHinweis |{{#switch:

   |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://www.bbaw.de/die-akademie/akademie-historische-aspekte/mitglieder-historisch/historisches-mitglied-wilhelm-wattenbach-2929
       | {{#if:  | [3] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: 
           | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}
       |   (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.)
     }}{{#switch: 
         |no|0|=
         |#default={{#if:  ||  }}
    }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |opt      = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
    }}{{#if: https://www.bbaw.de/die-akademie/akademie-historische-aspekte/mitglieder-historisch/historisches-mitglied-wilhelm-wattenbach-2929
      | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.bbaw.de/die-akademie/akademie-historische-aspekte/mitglieder-historisch/historisches-mitglied-wilhelm-wattenbach-2929}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
      | {{#if: 
           | {{#if:  ||  }}
           | {{#if:  ||  }}
        }}
    }}{{#if: 
       | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
         }}
    }}{{#switch: deadurl
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://www.bbaw.de/die-akademie/akademie-historische-aspekte/mitglieder-historisch/historisches-mitglied-wilhelm-wattenbach-2929 Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. )  {{#if: 
            | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: 
          |no|0|=
          |#default= {{#if:  ||  }}
        }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |all      = inline= url=
         |opt      = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
       }}{{#if: https://www.bbaw.de/die-akademie/akademie-historische-aspekte/mitglieder-historisch/historisches-mitglied-wilhelm-wattenbach-2929
       | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.bbaw.de/die-akademie/akademie-historische-aspekte/mitglieder-historisch/historisches-mitglied-wilhelm-wattenbach-2929}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
    }}{{#if: 
         | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
           }}
    }}{{#switch: deadurl
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}[https://www.bbaw.de/die-akademie/akademie-historische-aspekte/mitglieder-historisch/historisches-mitglied-wilhelm-wattenbach-2929 }}|{{#switch: 
   |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://www.bbaw.de/die-akademie/akademie-historische-aspekte/mitglieder-historisch/historisches-mitglied-wilhelm-wattenbach-2929
       | {{#if:  | [4] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: 
           | {{#if:  | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}
       |   (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.)
     }}{{#switch: 
         |no|0|=
         |#default={{#if:  ||  }}
    }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |opt      = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
    }}{{#if: https://www.bbaw.de/die-akademie/akademie-historische-aspekte/mitglieder-historisch/historisches-mitglied-wilhelm-wattenbach-2929
      | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.bbaw.de/die-akademie/akademie-historische-aspekte/mitglieder-historisch/historisches-mitglied-wilhelm-wattenbach-2929}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
      | {{#if: 
           | {{#if:  ||  }}
           | {{#if:  ||  }}
        }}
    }}{{#if: 
       | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
         }}
    }}{{#switch: 
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://www.bbaw.de/die-akademie/akademie-historische-aspekte/mitglieder-historisch/historisches-mitglied-wilhelm-wattenbach-2929 Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. )  {{#if: 
            | {{#if:  | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: 
          |no|0|=
          |#default= {{#if:  ||  }}
        }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |all      = inline= url=
         |opt      = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
       }}{{#if: https://www.bbaw.de/die-akademie/akademie-historische-aspekte/mitglieder-historisch/historisches-mitglied-wilhelm-wattenbach-2929
       | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.bbaw.de/die-akademie/akademie-historische-aspekte/mitglieder-historisch/historisches-mitglied-wilhelm-wattenbach-2929}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
    }}{{#if: 
         | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
           }}
    }}{{#switch: 
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}[https://www.bbaw.de/die-akademie/akademie-historische-aspekte/mitglieder-historisch/historisches-mitglied-wilhelm-wattenbach-2929 }} }}}}}}}}}}{{#if:|
        {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivBot|stamp={{{archiv-bot}}}|text={{#if:|Vorlage:Webarchiv/archiv-bot}}

}}}}{{#invoke:TemplatePar|check |all= url= titel= |opt= autor= hrsg= format= sprache= titelerg= werk= seiten= datum= abruf= zugriff= abruf-verborgen= archiv-url= archiv-datum= archiv-bot= kommentar= zitat= AT= CH= offline= |cat= {{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Internetquelle}} |template= Vorlage:Internetquelle |format=0 |preview=1 }}</ref>

          | )
          | {{#if:{{#ifeq:de|de||{{#if:|1}}}}| ; 
              | )}}}}}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}}}{{#if:https://www.accademiadellescienze.it/accademia/soci/wilhelm-wattenbach%7C{{#if:{{#invoke:URLutil%7CisResourceURL%7C1=https://www.accademiadellescienze.it/accademia/soci/wilhelm-wattenbach}}%7C%7C}}}}{{#if:Mitglieder: Wilhelm Wattenbach|{{#if:{{#invoke:WLink|isValidLinktext|1=Mitglieder: Wilhelm Wattenbach|lines=0}}||}}}}{{#if: | In: {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{{werk}}}}}}}{{#if: Accademia delle Scienze di Torino| Accademia delle Scienze di Torino{{#if: |,|{{#if: 2026-02-27 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format|{{{datum}}}|noerror=1}}
            |{{#invoke:DateTime|format|{{{datum}}}|T._Monat JJJJ}}
            |{{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, datum={{{datum}}}|class=Zitationswartung}} }}{{#if: |,|{{#if: 2026-02-27 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: | S. {{{seiten}}}{{#if: |,|{{#if: 2026-02-27 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| {{#if:Accademia delle Scienze di Torino|{{#if:|archiviert|ehemals}}|{{#if:|Archiviert|Ehemals}}}} {{#if:|vom|im}} Vorlage:Referrer{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| (nicht mehr online verfügbar)}}{{#if: | am {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}|{{{archiv-datum}}}{{#if:702299||(?)}}}}}}{{#if: 2026-02-27|;}}}}{{#if: 2026-02-27| {{#if:Accademia delle Scienze di Torino{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|abgerufen|Abgerufen}} {{#switch: {{#invoke:Str|len| {{#invoke:DateTime|format| 2026-02-27 |ISO|noerror=1}} }}
       |4=im Jahr
       |7=im
       |10=am
       |#default={{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, abruf=2026-02-27|class=Zitationswartung}} }} {{#invoke:DateTime|format|2026-02-27|T._Monat JJJJ}}
    | {{#invoke:TemplUtl|failure|1=Vorlage:Internetquelle | abruf=2026-MM-TT ist Pflichtparameter}} }}{{#if:{{#ifeq:de|de||{{#if:|1}}}}|{{#if:Accademia delle Scienze di Torino{{#if: 2026-02-27 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}
       |  (
       | {{#if: | |  (}}
       }}{{#ifeq:{{#if:de|de|de}}|de||
          {{#invoke:Multilingual|format|{{{sprache}}}|slang=!|split=[%s,]+|shift=m|separator=, }}}}{{#if: |{{#ifeq:{{#if:de|de|de}}|de||, }}{{{kommentar}}}}})}}{{#if: {{#if: 2026-02-27 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}} }}|{{#if: |: {{
 #if: 
 | {{
     #ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
     | Vorlage:Str trim
     | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
     }}
 | {{#ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
     | „Vorlage:Str trim“
     | {{#invoke:Text|quote
         |1={{#if: 
              | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
              | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}} }}
         |2={{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|de-CH|de}}
         |3=1}} }}

}}{{#if:

   |  (<templatestyles src="Person/styles.css" />{{#if:  | :  }}{{#if:  | , deutsch: „“ }})
   | {{#if: 
       |  ({{#if:  | , deutsch: „“ }})
       | {{#if:  |  (deutsch: „“) }}
 }}

}}{{#if: {{{zitat}}}

   | {{#if: 
       | {{#if: {{{zitat}}}
           | Vorlage:": Text= und 1= gleichzeitig, bzw. Pipe zu viel }} }}
   | Vorlage:": Text= fehlt }}{{#if:  | {{#if: {{#invoke:Text|unstrip|{{{ref}}}}}
             | Vorlage:": Ungültiger Wert: ref=
             | {{{ref}}} }}

}}|.{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|{{#if:||{{#ifeq: | JaKeinHinweis |{{#switch:

   |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://www.accademiadellescienze.it/accademia/soci/wilhelm-wattenbach
       | {{#if:  | [5] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: 
           | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}
       |   (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.)
     }}{{#switch: 
         |no|0|=
         |#default={{#if:  ||  }}
    }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |opt      = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
    }}{{#if: https://www.accademiadellescienze.it/accademia/soci/wilhelm-wattenbach
      | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.accademiadellescienze.it/accademia/soci/wilhelm-wattenbach}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
      | {{#if: 
           | {{#if:  ||  }}
           | {{#if:  ||  }}
        }}
    }}{{#if: 
       | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
         }}
    }}{{#switch: deadurl
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://www.accademiadellescienze.it/accademia/soci/wilhelm-wattenbach Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. )  {{#if: 
            | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: 
          |no|0|=
          |#default= {{#if:  ||  }}
        }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |all      = inline= url=
         |opt      = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
       }}{{#if: https://www.accademiadellescienze.it/accademia/soci/wilhelm-wattenbach
       | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.accademiadellescienze.it/accademia/soci/wilhelm-wattenbach}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
    }}{{#if: 
         | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
           }}
    }}{{#switch: deadurl
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}[https://www.accademiadellescienze.it/accademia/soci/wilhelm-wattenbach }}|{{#switch: 
   |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://www.accademiadellescienze.it/accademia/soci/wilhelm-wattenbach
       | {{#if:  | [6] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: 
           | {{#if:  | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}
       |   (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.)
     }}{{#switch: 
         |no|0|=
         |#default={{#if:  ||  }}
    }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |opt      = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
    }}{{#if: https://www.accademiadellescienze.it/accademia/soci/wilhelm-wattenbach
      | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.accademiadellescienze.it/accademia/soci/wilhelm-wattenbach}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
      | {{#if: 
           | {{#if:  ||  }}
           | {{#if:  ||  }}
        }}
    }}{{#if: 
       | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
         }}
    }}{{#switch: 
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://www.accademiadellescienze.it/accademia/soci/wilhelm-wattenbach Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. )  {{#if: 
            | {{#if:  | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: 
          |no|0|=
          |#default= {{#if:  ||  }}
        }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |all      = inline= url=
         |opt      = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
       }}{{#if: https://www.accademiadellescienze.it/accademia/soci/wilhelm-wattenbach
       | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.accademiadellescienze.it/accademia/soci/wilhelm-wattenbach}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
    }}{{#if: 
         | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
           }}
    }}{{#switch: 
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}[https://www.accademiadellescienze.it/accademia/soci/wilhelm-wattenbach }} }}}}}}}}}}{{#if:|
        {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivBot|stamp={{{archiv-bot}}}|text={{#if:|Vorlage:Webarchiv/archiv-bot}}

}}}}{{#invoke:TemplatePar|check |all= url= titel= |opt= autor= hrsg= format= sprache= titelerg= werk= seiten= datum= abruf= zugriff= abruf-verborgen= archiv-url= archiv-datum= archiv-bot= kommentar= zitat= AT= CH= offline= |cat= {{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Internetquelle}} |template= Vorlage:Internetquelle |format=0 |preview=1 }}</ref>

Schriften (Auswahl)

Datei:Anleitung zur lateinischen Palaeographie (IA anleitungzurlate00watt 0).pdf
Anleitung zur lateinischen Palaeographie, S. Hirzel, Leipzig 1878
  • Beiträge zur Geschichte der christlichen Kirche in Böhmen und Mähren, Wien 1849 (Volltext).
  • Deutschlands Geschichtsquellen im Mittelalter bis zur Mitte des XIII. Jahrhunderts, Wilhelm Hertz, Berlin 1858 (Digitalisat), Berlin 1885 (Volltext, Bd. 1).
  • Anleitung zur griechischen Palaeographie, Leipzig 1867 (Digitalisat und Schrifttafeln) und 1895 (Volltext).
  • Peter Luder, der erste humanistische Lehrer in Heidelberg. Karlsruhe 1869. (Digitalisat)
  • Anleitung zur lateinischen Palaeographie. Leipzig 1869 und 1886 (Volltext).
  • Das Schriftwesen im Mittelalter. Leipzig 1871; 3. Auflage ebenda 1896; Neudruck (deklariert als „4. Auflage“) Graz 1958 (Volltexte).
  • Geschichte des römischen Papsttums, Berlin 1876 (Volltext).

Literatur

| 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }} | 0 | {{ #if:Wattenbach, Wilhelm|Wattenbach, Wilhelm|Wilhelm Wattenbach }} | [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb000{{#switch: 44 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }}/images/index.html?seite={{#switch: 44 | 1={{ #expr: 439 + 16 }} | 2={{ #expr: 439 + 2 }} | 3={{ #expr: 439 + 2 }} | 4={{ #expr: 439 + 2 }} | 5={{ #expr: 439 + 2 }} | 6={{ #expr: 439 + 2 }} | 7={{ #expr: 439 + 2 }} | 8={{ #expr: 439 + 2 }} | 9={{#switch: 439 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 439 < 449 | {{ #expr: 439 + 2 }} | {{ #expr: 439 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 439 + 2 }} | 11={{ #expr: 439 + 2 }} | 12={{ #expr: 439 + 2 }} | 13={{ #expr: 439 + 2 }} | 14={{ #expr: 439 + 2 }} | 15={{ #expr: 439 + 2 }} | 16={{ #expr: 439 + 2 }} | 17={{ #expr: 439 + 2 }} | 18={{ #expr: 439 + 2 }} | 19={{ #expr: 439 + 2 }} | 20={{ #expr: 439 + 2 }} | 21={{ #expr: 439 + 2 }} | 22={{ #expr: 439 + 2 }} | 23={{ #expr: 439 + 2 }} | 24={{ #expr: 439 + 2 }} | 25={{ #expr: 439 + 2 }} | 26={{ #expr: 439 + 2 }} | 27={{ #expr: 439 + 2 }} | 28={{ #expr: 439 + 2 }} | 29={{ #expr: 439 + 2 }} | 30={{ #expr: 439 + 2 }} | 31={{ #expr: 439 + 2 }} | 32={{ #expr: 439 + 2 }} | 33={{ #expr: 439 + 2 }} | 34={{ #expr: 439 + 2 }} | 35={{ #expr: 439 + 2 }} | 36={{ #expr: 439 + 2 }} | 37={{ #expr: 439 + 2 }} | 38={{ #expr: 439 + 2 }} | 39={{ #expr: 439 + 2 }} | 40={{ #expr: 439 + 2 }} | 41={{ #expr: 439 + 2 }} | 42={{ #expr: 439 + 2 }} | 43={{ #expr: 439 + 2 }} | 44={{ #expr: 439 + 2 }} | 45={{ #expr: 439 + 6 }} | 46={{ #expr: 439 + 2 }} | 47={{ #expr: 439 + 2 }} | 48={{ #expr: 439 + 2 }} | 49={{ #expr: 439 + 2 }} | 50={{ #expr: 439 + 2 }} | 51={{ #expr: 439 + 2 }} | 52={{ #expr: 439 + 2 }} | 53={{ #expr: 439 + 2 }} | 54={{ #expr: 439 + 2 }} | 55={{ #expr: 439 + 3 }} | 56=439 | #default = 439 }} {{ #if:Wattenbach, Wilhelm|Wattenbach, Wilhelm|Wilhelm Wattenbach }}] }} }}{{#ifeq:Vorlage:Str rightc|.||.}} In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 44, Duncker & Humblot, Leipzig {{#switch: 44 | 1=1875 | 2=1875 | 3=1876 | 4=1876 | 5=1877 | 6=1877 | 7=1877 | 8=1878 | 9=1879 | 10=1879 | 11=1880 | 12=1880 | 13=1881 | 14=1881 | 15=1882 | 16=1882 | 17=1883 | 18=1883 | 19=1884 | 20=1884 | 21=1885 | 22=1885 | 23=1886 | 24=1887 | 25=1887 | 26=1888 | 27=1888 | 28=1889 | 29=1889 | 30=1890 | 31=1890 | 32=1891 | 33=1891 | 34=1892 | 35=1893 | 36=1893 | 37=1894 | 38=1894 | 39=1895 | 40=1896 | 41=1896 | 42=1897 | 43=1898 | 44=1898 | 45=1900 | 46=1902 | 47=1903 | 48=1904 | 49=1904 | 50=1905 | 51=1906 | 52=1906 | 53=1907 | 54=1908 | 55=1910 | 56=1912 | #default = Vorlage:ADB – bitte Band und Seitenzahlen korrekt angeben{{#ifeq:0|0|}} }}, S. 439{{ #if:443 | {{ #ifexpr: {{#switch: 44 | 1={{ #expr: 439 + 16 }} | 2={{ #expr: 439 + 2 }} | 3={{ #expr: 439 + 2 }} | 4={{ #expr: 439 + 2 }} | 5={{ #expr: 439 + 2 }} | 6={{ #expr: 439 + 2 }} | 7={{ #expr: 439 + 2 }} | 8={{ #expr: 439 + 2 }} | 9={{#switch: 439 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 439 < 449 | {{ #expr: 439 + 2 }} | {{ #expr: 439 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 439 + 2 }} | 11={{ #expr: 439 + 2 }} | 12={{ #expr: 439 + 2 }} | 13={{ #expr: 439 + 2 }} | 14={{ #expr: 439 + 2 }} | 15={{ #expr: 439 + 2 }} | 16={{ #expr: 439 + 2 }} | 17={{ #expr: 439 + 2 }} | 18={{ #expr: 439 + 2 }} | 19={{ #expr: 439 + 2 }} | 20={{ #expr: 439 + 2 }} | 21={{ #expr: 439 + 2 }} | 22={{ #expr: 439 + 2 }} | 23={{ #expr: 439 + 2 }} | 24={{ #expr: 439 + 2 }} | 25={{ #expr: 439 + 2 }} | 26={{ #expr: 439 + 2 }} | 27={{ #expr: 439 + 2 }} | 28={{ #expr: 439 + 2 }} | 29={{ #expr: 439 + 2 }} | 30={{ #expr: 439 + 2 }} | 31={{ #expr: 439 + 2 }} | 32={{ #expr: 439 + 2 }} | 33={{ #expr: 439 + 2 }} | 34={{ #expr: 439 + 2 }} | 35={{ #expr: 439 + 2 }} | 36={{ #expr: 439 + 2 }} | 37={{ #expr: 439 + 2 }} | 38={{ #expr: 439 + 2 }} | 39={{ #expr: 439 + 2 }} | 40={{ #expr: 439 + 2 }} | 41={{ #expr: 439 + 2 }} | 42={{ #expr: 439 + 2 }} | 43={{ #expr: 439 + 2 }} | 44={{ #expr: 439 + 2 }} | 45={{ #expr: 439 + 6 }} | 46={{ #expr: 439 + 2 }} | 47={{ #expr: 439 + 2 }} | 48={{ #expr: 439 + 2 }} | 49={{ #expr: 439 + 2 }} | 50={{ #expr: 439 + 2 }} | 51={{ #expr: 439 + 2 }} | 52={{ #expr: 439 + 2 }} | 53={{ #expr: 439 + 2 }} | 54={{ #expr: 439 + 2 }} | 55={{ #expr: 439 + 3 }} | 56=439 | #default = 439 }} != {{#switch: 44 | 1={{ #expr: 443 + 16 }} | 2={{ #expr: 443 + 2 }} | 3={{ #expr: 443 + 2 }} | 4={{ #expr: 443 + 2 }} | 5={{ #expr: 443 + 2 }} | 6={{ #expr: 443 + 2 }} | 7={{ #expr: 443 + 2 }} | 8={{ #expr: 443 + 2 }} | 9={{#switch: 443 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 443 < 449 | {{ #expr: 443 + 2 }} | {{ #expr: 443 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 443 + 2 }} | 11={{ #expr: 443 + 2 }} | 12={{ #expr: 443 + 2 }} | 13={{ #expr: 443 + 2 }} | 14={{ #expr: 443 + 2 }} | 15={{ #expr: 443 + 2 }} | 16={{ #expr: 443 + 2 }} | 17={{ #expr: 443 + 2 }} | 18={{ #expr: 443 + 2 }} | 19={{ #expr: 443 + 2 }} | 20={{ #expr: 443 + 2 }} | 21={{ #expr: 443 + 2 }} | 22={{ #expr: 443 + 2 }} | 23={{ #expr: 443 + 2 }} | 24={{ #expr: 443 + 2 }} | 25={{ #expr: 443 + 2 }} | 26={{ #expr: 443 + 2 }} | 27={{ #expr: 443 + 2 }} | 28={{ #expr: 443 + 2 }} | 29={{ #expr: 443 + 2 }} | 30={{ #expr: 443 + 2 }} | 31={{ #expr: 443 + 2 }} | 32={{ #expr: 443 + 2 }} | 33={{ #expr: 443 + 2 }} | 34={{ #expr: 443 + 2 }} | 35={{ #expr: 443 + 2 }} | 36={{ #expr: 443 + 2 }} | 37={{ #expr: 443 + 2 }} | 38={{ #expr: 443 + 2 }} | 39={{ #expr: 443 + 2 }} | 40={{ #expr: 443 + 2 }} | 41={{ #expr: 443 + 2 }} | 42={{ #expr: 443 + 2 }} | 43={{ #expr: 443 + 2 }} | 44={{ #expr: 443 + 2 }} | 45={{ #expr: 443 + 6 }} | 46={{ #expr: 443 + 2 }} | 47={{ #expr: 443 + 2 }} | 48={{ #expr: 443 + 2 }} | 49={{ #expr: 443 + 2 }} | 50={{ #expr: 443 + 2 }} | 51={{ #expr: 443 + 2 }} | 52={{ #expr: 443 + 2 }} | 53={{ #expr: 443 + 2 }} | 54={{ #expr: 443 + 2 }} | 55={{ #expr: 443 + 3 }} | 56=443 | #default = 443 }} |{{ #ifexpr: {{#switch: 44 | 1={{ #expr: 443 + 16 }} | 2={{ #expr: 443 + 2 }} | 3={{ #expr: 443 + 2 }} | 4={{ #expr: 443 + 2 }} | 5={{ #expr: 443 + 2 }} | 6={{ #expr: 443 + 2 }} | 7={{ #expr: 443 + 2 }} | 8={{ #expr: 443 + 2 }} | 9={{#switch: 443 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 443 < 449 | {{ #expr: 443 + 2 }} | {{ #expr: 443 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 443 + 2 }} | 11={{ #expr: 443 + 2 }} | 12={{ #expr: 443 + 2 }} | 13={{ #expr: 443 + 2 }} | 14={{ #expr: 443 + 2 }} | 15={{ #expr: 443 + 2 }} | 16={{ #expr: 443 + 2 }} | 17={{ #expr: 443 + 2 }} | 18={{ #expr: 443 + 2 }} | 19={{ #expr: 443 + 2 }} | 20={{ #expr: 443 + 2 }} | 21={{ #expr: 443 + 2 }} | 22={{ #expr: 443 + 2 }} | 23={{ #expr: 443 + 2 }} | 24={{ #expr: 443 + 2 }} | 25={{ #expr: 443 + 2 }} | 26={{ #expr: 443 + 2 }} | 27={{ #expr: 443 + 2 }} | 28={{ #expr: 443 + 2 }} | 29={{ #expr: 443 + 2 }} | 30={{ #expr: 443 + 2 }} | 31={{ #expr: 443 + 2 }} | 32={{ #expr: 443 + 2 }} | 33={{ #expr: 443 + 2 }} | 34={{ #expr: 443 + 2 }} | 35={{ #expr: 443 + 2 }} | 36={{ #expr: 443 + 2 }} | 37={{ #expr: 443 + 2 }} | 38={{ #expr: 443 + 2 }} | 39={{ #expr: 443 + 2 }} | 40={{ #expr: 443 + 2 }} | 41={{ #expr: 443 + 2 }} | 42={{ #expr: 443 + 2 }} | 43={{ #expr: 443 + 2 }} | 44={{ #expr: 443 + 2 }} | 45={{ #expr: 443 + 6 }} | 46={{ #expr: 443 + 2 }} | 47={{ #expr: 443 + 2 }} | 48={{ #expr: 443 + 2 }} | 49={{ #expr: 443 + 2 }} | 50={{ #expr: 443 + 2 }} | 51={{ #expr: 443 + 2 }} | 52={{ #expr: 443 + 2 }} | 53={{ #expr: 443 + 2 }} | 54={{ #expr: 443 + 2 }} | 55={{ #expr: 443 + 3 }} | 56=443 | #default = 443 }} = {{ #expr: {{#switch: 44 | 1={{ #expr: 439 + 16 }} | 2={{ #expr: 439 + 2 }} | 3={{ #expr: 439 + 2 }} | 4={{ #expr: 439 + 2 }} | 5={{ #expr: 439 + 2 }} | 6={{ #expr: 439 + 2 }} | 7={{ #expr: 439 + 2 }} | 8={{ #expr: 439 + 2 }} | 9={{#switch: 439 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 439 < 449 | {{ #expr: 439 + 2 }} | {{ #expr: 439 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 439 + 2 }} | 11={{ #expr: 439 + 2 }} | 12={{ #expr: 439 + 2 }} | 13={{ #expr: 439 + 2 }} | 14={{ #expr: 439 + 2 }} | 15={{ #expr: 439 + 2 }} | 16={{ #expr: 439 + 2 }} | 17={{ #expr: 439 + 2 }} | 18={{ #expr: 439 + 2 }} | 19={{ #expr: 439 + 2 }} | 20={{ #expr: 439 + 2 }} | 21={{ #expr: 439 + 2 }} | 22={{ #expr: 439 + 2 }} | 23={{ #expr: 439 + 2 }} | 24={{ #expr: 439 + 2 }} | 25={{ #expr: 439 + 2 }} | 26={{ #expr: 439 + 2 }} | 27={{ #expr: 439 + 2 }} | 28={{ #expr: 439 + 2 }} | 29={{ #expr: 439 + 2 }} | 30={{ #expr: 439 + 2 }} | 31={{ #expr: 439 + 2 }} | 32={{ #expr: 439 + 2 }} | 33={{ #expr: 439 + 2 }} | 34={{ #expr: 439 + 2 }} | 35={{ #expr: 439 + 2 }} | 36={{ #expr: 439 + 2 }} | 37={{ #expr: 439 + 2 }} | 38={{ #expr: 439 + 2 }} | 39={{ #expr: 439 + 2 }} | 40={{ #expr: 439 + 2 }} | 41={{ #expr: 439 + 2 }} | 42={{ #expr: 439 + 2 }} | 43={{ #expr: 439 + 2 }} | 44={{ #expr: 439 + 2 }} | 45={{ #expr: 439 + 6 }} | 46={{ #expr: 439 + 2 }} | 47={{ #expr: 439 + 2 }} | 48={{ #expr: 439 + 2 }} | 49={{ #expr: 439 + 2 }} | 50={{ #expr: 439 + 2 }} | 51={{ #expr: 439 + 2 }} | 52={{ #expr: 439 + 2 }} | 53={{ #expr: 439 + 2 }} | 54={{ #expr: 439 + 2 }} | 55={{ #expr: 439 + 3 }} | 56=439 | #default = 439 }} + 1 }} | f|–443}}|}} |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{ #if:ADB:Wattenbach, Wilhelm||{{#ifeq:0|0|}}}}

  • {{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}{{#ifeq: 0 | 0
   | {{#if: 452
       |
       | Vorlage:NDB – bitte Seitenzahl(en) angeben
     }}{{#if: 117151386
         | {{#if: {{#invoke:URIutil|isDNBvalid|117151386}}
             | {{#if: 
                 | Vorlage:NDB – Wenn GND dann kein SFZ angeben
               }}
             | Vorlage:NDB – GND unzulässig
           }}
         | {{#if: 
             | {{#if: 
                 | {{#ifeq: 702296 | 4526413
                     |
                     | Vorlage:NDB7= ist obsolet, jetzt SFZ=
                   }}
               }}
             | {{#ifeq:  | 1
                 | 
                 | 
               }}
           }}
     }}{{#if: 
         | {{#ifeq: 702296 | 11376103
             |
             | Vorlage:NDBWerktitel= war ein Irrtum, jetzt Werkliste=
           }}
       }}

}}{{#if:

   | {{#if: 
       |
       | 
     }}

}}

Weblinks

[[s:{{#if:|{{{lang}}}:}}{{#if:Wilhelm Wattenbach|Wilhelm Wattenbach|Wilhelm Wattenbach}}|Wikisource: {{#if:|{{{2}}}|{{#if:Wilhelm Wattenbach|Wilhelm Wattenbach|Wilhelm Wattenbach}}}}]]{{#switch: 1

|1|= – Quellen und Volltexte |0|-= |X|x= |#default= –

}}{{#if: | ({{#invoke:Multilingual|format|{{{lang}}}|slang=!|shift=m}}) }}

{{#invoke:TemplatePar|check

  |opt= 1= 2= lang= suffix=
  |template=Vorlage:Wikisource
  |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Schwesterprojekt
  }}
[{{canonicalurl:Commons:Category:{{#if:|{{{1}}}|Wilhelm Wattenbach}}|uselang=de}} Commons: {{#if:|{{{2}}}|{{#if:|{{{1}}}|{{#invoke:WLink|getArticleBase}}}}}}]{{#switch:1

|X|x= |0|-= |S|s= – Sammlung von Bildern |1|= – Sammlung von Bildern{{#if:

    | {{#switch: {{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}/{{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}
        |1/=  und Videos
        |1/1=, Videos und Audiodateien
        |/1=  und Audiodateien}}
    | , Videos und Audiodateien
  }}

|#default= – }}{{#if:

   | {{#ifeq: {{#invoke:Str|left||9}} 
       | category: 
| FEHLER: Ohne Category: angeben!}}}}

Vorlage:Wikidata-Registrierung

| {{#if: 
    | Vorlage:DNB-Portal – veraltete Parametrisierung 3=
  }}

}}

Einzelnachweise

<references />

{{#ifeq: p | p | | {{#if: 117151386n/88/16749864086545 | |

}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 117151386 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 117151386 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n/88/167498 | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n/88/167498 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 64086545 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 64086545 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung

{{#if: Wattenbach, Wilhelm | {{#if: | {{#if: deutscher Historiker | {{#if: 22. September 1819 | {{#if: Rantzau, Holstein | {{#if: 20. September 1897 | {{#if: Frankfurt |

Vorlage:Wikidata-Registrierung