Wittenbach SG
| [[{{#if:CH-SG|{{#switch:{{#switch: level | continent = Europa | level = 1 | maxlevel= 1 | acronym = SG | top = CH | upper = CH | lemma = Kanton St. Gallen | admname = Kanton St. Gallen | admtype = Kanton | 0 = Schweiz | 1 = St. Gallen | 2 = | map = Schweiz St. Gallen | flag = Wappen St. Gallen matt (–2010).svg | in = im Kanton St. Gallen
}} |
1|2={{#switch: {{#switch:lemma | name={{#switch: level | continent = europa | level = 1 | maxlevel= 1 | acronym = sg | top = ch | upper = ch | lemma = kanton st. gallen | admname = kanton st. gallen | admtype = kanton | 0 = schweiz | 1 = st. gallen | 2 = | map = schweiz st. gallen | flag = wappen st. gallen matt (–2010).svg | in = im kanton st. gallen
}} |
adm2nd=2 | adm1st=1 | country=0 | #default=lemma
}} |
continent = Europa | level = 1 | maxlevel= 1 | acronym = SG | top = CH | upper = CH | lemma = Kanton St. Gallen | admname = Kanton St. Gallen | admtype = Kanton | 0 = Schweiz | 1 = St. Gallen | 2 = | map = Schweiz St. Gallen | flag = Wappen St. Gallen matt (–2010).svg | in = im Kanton St. Gallen
}} |
#default={{#switch: lemma | continent = | level = | maxlevel = | acronym = | top = ?? | upper = | admtype = | admtypelink = | admname = | lemma = | 0 = | 1 = | 2 = | map = Erde | flag = Flag of None.svg
}} }}}}]]|Fehler: Bitte gib als Parameter das Kantonskürzel und das Lemma ohne dieses an, in Bremgarten AG z. B.: {{Begriffsklärung Schweizer Kanton|AG|Bremgarten}}}} in der Schweiz. Es wird verwendet, um Verwechslungen mit anderen Einträgen {{#switch:St. Gallen |
Appenzell Ausserrhoden|Appenzell Innerrhoden|Basel-Landschaft | Bern|Freiburg|Genf|Glarus|Graubünden|Jura|Luzern | Nidwalden|Obwalden|Schaffhausen|Schwyz|Solothurn | Tessin|Thurgau|Uri|Waadt|Wallis|Zug | = {{#if: Wittenbach|des Namens {{#ifexist:Wittenbach|Wittenbach{{#ifeq:Wittenbach SG|Wittenbach SG | }}|Wittenbach}}|}} | des Namens {{#ifexist:St. Gallen|St. Gallen{{#ifeq:Wittenbach SG|St. Gallen SG | }}|St. Gallen}}|}}
}} zu vermeiden. |
{{#switch:SG|AG|AI|AR|BE|BL|BS|FR|GE|GL|GR|JU|LU|NE|NW|OW|SG|SH|SO|SZ|TG|TI|UR|VD|VS|ZG|ZH= |#default=}}
Vorlage:Infobox Ort in der Schweiz Wittenbach ist eine Ortschaft und eine politische Gemeinde im Schweizer Kanton St. Gallen. Die Gemeinde Wittenbach umfasst die Ortsteile Wittenbach, Kronbühl (im einheimischen Dialekt Chrobel<ref>Kronbühl auf ortsnamen.ch (Online-Datenbank), abgerufen am 28. November 2020</ref>), Bruggwaldpark und mehrere Streusiedlungen. Sie gehört zum Wahlkreis St. Gallen.
Geographie
Wittenbach liegt nördlich der Stadt St. Gallen zwischen den eingeschnitten in Tobel verlaufenden Flüssen Sitter und Steinach. Der höchste Punkt mit {{#ifeq: Vorlage:Höhe/Fmt|Expression error: Unrecognised punctuation character "."||}}{{#if: 780
|{{#if: CH
|{{#switch: CH
| AT = Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m ü. A.|m ü. A.}}
| BSW77 =
{{#ifexpr: (780>=0)
|Vorlage:Höhe/Fmt m ü. {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|Ostsee|Ostsee}}
|Vorlage:Höhe/Fmt m unter {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|Ostsee|Ostsee}}
}}
| LI
| CH = Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m ü. M.|m ü. M.}}
| LI-M
| CH-M = Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m|m}}
| DE =
{{#ifexpr: (780>=0)
|Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m|m}}
|Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m unter dem Meeresspiegel|m unter dem Meeresspiegel}}
}}
| DE-NN =
{{#ifexpr: (780>=0)
|Vorlage:Höhe/Fmt m ü. {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|NN|NN}}
|Vorlage:Höhe/Fmt m unter {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|NN|NN}}
}}
| DE-HN =
{{#ifexpr: (780>=0)
|Vorlage:Höhe/Fmt m ü. {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|HN|HN}}
|Vorlage:Höhe/Fmt m unter {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|HN|HN}}
}}
| DE-NHN =
{{#ifexpr: (780>=0)
|Vorlage:Höhe/Fmt m ü. {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|NHN|NHN}}
|Vorlage:Höhe/Fmt m unter {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|NHN|NHN}}
}}
| DE-NHN-2016 =
{{#ifexpr: (780>=0)
|Vorlage:Höhe/Fmt m ü. {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|NHN|NHN}}
|Vorlage:Höhe/Fmt m unter {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|NHN|NHN}}
}}
|AL = Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m ü. A.|m ü. A.}}
| SK = Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m n.m.|m n.m.}}
| CZ = Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m n.m.|m n.m.}}
| HU = Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m|m}}
| DK = Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m.o.h.|m.o.h.}}
| GB| IE = Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m ASL|m ASL}}
| FR|FX = Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m|m}}
| IT|SM|VA = Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m s.l.m.|m s.l.m.}}
|BA
|HR
|ME
|MK
|RS
|SI
= Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m. i. J.|m. i. J.}}
| JP = Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m T.P.|m T.P.}}
| NL = Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m NAP|m NAP}}
| NO =
{{#ifexpr: (780>=0)
|Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|moh.|moh.}}
|Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|muh.|muh.}}
}}
| PL = Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m n.p.m.|m n.p.m.}}
| SE = Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m ö.h.|m ö.h.}}
| ES = Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|msnm|msnm}}
| BE = Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m O.P.|m O.P.}}
|AF
|AX
|DZ
|AS
|AD
|AO
|AI
|AQ
|AG
|AR
|AM
|AW
|AU
|AZ
|BS
|BH
|BD
|BB
|BY
|BZ
|BJ
|BM
|BT
|BO
|BW
|BV
|BR
|IO
|BN
|BG
|BF
|BI
|KH
|CM
|CA
|CV
|KY
|CF
|TD
|CL
|CN
|CX
|CC
|CO
|KM
|CG
|CD
|CK
|CR
|CI
|CU
|CY
|DK
|DJ
|DM
|DO
|EC
|EG
|SV
|GQ
|ER
|EE
|ET
|FK
|FO
|FJ
|FI
|GF
|PF
|TF
|GA
|GM
|GE
|GH
|GI
|GR
|GL
|GD
|GP
|GU
|GT
|GG
|GN
|GW
|GY
|HT
|HM
|HN
|HK
|IS
|IN
|ID
|IR
|IQ
|IM
|IL
|JM
|JE
|JO
|KZ
|KE
|KI
|KP
|KR
|KW
|KG
|LA
|LV
|LB
|LS
|LR
|LY
|LT
|LU
|MO
|MG
|MW
|MY
|MV
|ML
|MT
|MH
|MQ
|MR
|MU
|YT
|MX
|FM
|MD
|MC
|MN
|MS
|MA
|MZ
|MM
|NA
|NR
|NP
|AN
|NC
|NZ
|NI
|NE
|NG
|NU
|NF
|MP
|OM
|PK
|PW
|PS
|PA
|PG
|PY
|PE
|PH
|PN
|PT
|PR
|QA
|RE
|RO
|RU
|RW
|SH
|KN
|LC
|PM
|VC
|WS
|ST
|SA
|SN
|SC
|SL
|SG
|SB
|SO
|ZA
|GS
|LK
|SD
|SS
|SR
|SJ
|SZ
|SY
|TW
|TJ
|TZ
|TH
|TL
|TG
|TK
|TO
|TT
|TN
|TR
|TM
|TC
|TV
|UG
|UA
|AE
|US
|UM
|UY
|UZ
|VU
|VE
|VN
|VG
|VI
|WF
|EH
|YE
|ZM
|ZW
=
{{#ifexpr: (780>=0)
|Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m|m}}
|Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m unter dem Meeresspiegel|m unter dem Meeresspiegel}}
}}
|XA| XS| XN| XP| XI=
{{#ifexpr: (780>=0)
|Vorlage:Höhe/Fmt m ü. {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|MSL|MSL}}
|Vorlage:Höhe/Fmt m unter {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|MSL|MSL}}
}}
|XO=
{{#ifexpr: (780>=150)
|{{#invoke:Measure|Masz}} ü. {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|MSL|MSL}}
|Vorlage:Höhe/ungültiger Wert
}}
|MERKUR| VENUS| ERDE| MARS| JUPITER| SATURN| URANUS| NEPTUN =
{{#ifexpr: (780>=0)
|Vorlage:Höhe/Fmt m ü. {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|Nullniveau|Nullniveau}}
|Vorlage:Höhe/Fmt m unter {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|Nullniveau|Nullniveau}}
}}
|M
|METER =
{{#ifexpr: (780>=0)
|Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m|m}}
|Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m unter dem Meeresspiegel|m unter dem Meeresspiegel}}
}}
| #default = Vorlage:Höhe/Fmt CHVorlage:Höhe/unbekannter Bezug
}}
|{{#ifexpr: (780>=0)
|Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m|m}}
|Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m unter dem Meeresspiegel|m unter dem Meeresspiegel}}
}}
}}
| Höhenwert fehlt, siehe Vorlagenbeschreibung
}} findet sich im Bruggwald beim Wildpark Peter und Paul. Der tiefste Punkt der Gemeinde ist die Sohle des Flusses Steinach auf {{#ifeq: Vorlage:Höhe/Fmt|Expression error: Unrecognised punctuation character "."||}}{{#if: 490
|{{#if: CH
|{{#switch: CH
| AT = Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m ü. A.|m ü. A.}}
| BSW77 =
{{#ifexpr: (490>=0)
|Vorlage:Höhe/Fmt m ü. {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|Ostsee|Ostsee}}
|Vorlage:Höhe/Fmt m unter {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|Ostsee|Ostsee}}
}}
| LI
| CH = Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m ü. M.|m ü. M.}}
| LI-M
| CH-M = Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m|m}}
| DE =
{{#ifexpr: (490>=0)
|Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m|m}}
|Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m unter dem Meeresspiegel|m unter dem Meeresspiegel}}
}}
| DE-NN =
{{#ifexpr: (490>=0)
|Vorlage:Höhe/Fmt m ü. {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|NN|NN}}
|Vorlage:Höhe/Fmt m unter {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|NN|NN}}
}}
| DE-HN =
{{#ifexpr: (490>=0)
|Vorlage:Höhe/Fmt m ü. {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|HN|HN}}
|Vorlage:Höhe/Fmt m unter {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|HN|HN}}
}}
| DE-NHN =
{{#ifexpr: (490>=0)
|Vorlage:Höhe/Fmt m ü. {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|NHN|NHN}}
|Vorlage:Höhe/Fmt m unter {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|NHN|NHN}}
}}
| DE-NHN-2016 =
{{#ifexpr: (490>=0)
|Vorlage:Höhe/Fmt m ü. {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|NHN|NHN}}
|Vorlage:Höhe/Fmt m unter {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|NHN|NHN}}
}}
|AL = Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m ü. A.|m ü. A.}}
| SK = Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m n.m.|m n.m.}}
| CZ = Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m n.m.|m n.m.}}
| HU = Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m|m}}
| DK = Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m.o.h.|m.o.h.}}
| GB| IE = Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m ASL|m ASL}}
| FR|FX = Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m|m}}
| IT|SM|VA = Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m s.l.m.|m s.l.m.}}
|BA
|HR
|ME
|MK
|RS
|SI
= Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m. i. J.|m. i. J.}}
| JP = Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m T.P.|m T.P.}}
| NL = Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m NAP|m NAP}}
| NO =
{{#ifexpr: (490>=0)
|Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|moh.|moh.}}
|Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|muh.|muh.}}
}}
| PL = Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m n.p.m.|m n.p.m.}}
| SE = Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m ö.h.|m ö.h.}}
| ES = Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|msnm|msnm}}
| BE = Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m O.P.|m O.P.}}
|AF
|AX
|DZ
|AS
|AD
|AO
|AI
|AQ
|AG
|AR
|AM
|AW
|AU
|AZ
|BS
|BH
|BD
|BB
|BY
|BZ
|BJ
|BM
|BT
|BO
|BW
|BV
|BR
|IO
|BN
|BG
|BF
|BI
|KH
|CM
|CA
|CV
|KY
|CF
|TD
|CL
|CN
|CX
|CC
|CO
|KM
|CG
|CD
|CK
|CR
|CI
|CU
|CY
|DK
|DJ
|DM
|DO
|EC
|EG
|SV
|GQ
|ER
|EE
|ET
|FK
|FO
|FJ
|FI
|GF
|PF
|TF
|GA
|GM
|GE
|GH
|GI
|GR
|GL
|GD
|GP
|GU
|GT
|GG
|GN
|GW
|GY
|HT
|HM
|HN
|HK
|IS
|IN
|ID
|IR
|IQ
|IM
|IL
|JM
|JE
|JO
|KZ
|KE
|KI
|KP
|KR
|KW
|KG
|LA
|LV
|LB
|LS
|LR
|LY
|LT
|LU
|MO
|MG
|MW
|MY
|MV
|ML
|MT
|MH
|MQ
|MR
|MU
|YT
|MX
|FM
|MD
|MC
|MN
|MS
|MA
|MZ
|MM
|NA
|NR
|NP
|AN
|NC
|NZ
|NI
|NE
|NG
|NU
|NF
|MP
|OM
|PK
|PW
|PS
|PA
|PG
|PY
|PE
|PH
|PN
|PT
|PR
|QA
|RE
|RO
|RU
|RW
|SH
|KN
|LC
|PM
|VC
|WS
|ST
|SA
|SN
|SC
|SL
|SG
|SB
|SO
|ZA
|GS
|LK
|SD
|SS
|SR
|SJ
|SZ
|SY
|TW
|TJ
|TZ
|TH
|TL
|TG
|TK
|TO
|TT
|TN
|TR
|TM
|TC
|TV
|UG
|UA
|AE
|US
|UM
|UY
|UZ
|VU
|VE
|VN
|VG
|VI
|WF
|EH
|YE
|ZM
|ZW
=
{{#ifexpr: (490>=0)
|Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m|m}}
|Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m unter dem Meeresspiegel|m unter dem Meeresspiegel}}
}}
|XA| XS| XN| XP| XI=
{{#ifexpr: (490>=0)
|Vorlage:Höhe/Fmt m ü. {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|MSL|MSL}}
|Vorlage:Höhe/Fmt m unter {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|MSL|MSL}}
}}
|XO=
{{#ifexpr: (490>=150)
|{{#invoke:Measure|Masz}} ü. {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|MSL|MSL}}
|Vorlage:Höhe/ungültiger Wert
}}
|MERKUR| VENUS| ERDE| MARS| JUPITER| SATURN| URANUS| NEPTUN =
{{#ifexpr: (490>=0)
|Vorlage:Höhe/Fmt m ü. {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|Nullniveau|Nullniveau}}
|Vorlage:Höhe/Fmt m unter {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|Nullniveau|Nullniveau}}
}}
|M
|METER =
{{#ifexpr: (490>=0)
|Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m|m}}
|Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m unter dem Meeresspiegel|m unter dem Meeresspiegel}}
}}
| #default = Vorlage:Höhe/Fmt CHVorlage:Höhe/unbekannter Bezug
}}
|{{#ifexpr: (490>=0)
|Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m|m}}
|Vorlage:Höhe/Fmt {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|true}}|m unter dem Meeresspiegel|m unter dem Meeresspiegel}}
}}
}}
| Höhenwert fehlt, siehe Vorlagenbeschreibung
}} Die Gemeinde reicht bei der Wallfahrtskirche Heiligkreuz weit in den Siedlungsraum der Stadt St. Gallen hinein, umfasst aber auch die Exklave Hinterberg in der Gemarkung der Gemeinde Häggenschwil. Nachbargemeinden sind Roggwil TG, Berg, Mörschwil, St. Gallen, Waldkirch, Gaiserwald und Häggenschwil.
Im Norden des Gemeindegebietes, beim Weiler Dottenwil, befindet sich auf einem vom Rheingletscher geformten Drumlin das Schloss Dottenwil.
Klima
In Wittenbach herrscht das gleiche Klima wie in St. Gallen. Die Jahresmitteltemperatur liegt bei rund 8,4 °C. Die Sommer sind angenehm warm mit teilweise vielen Regenfällen wie das ganze Jahr durch, wobei die Winter eher kühl ausfallen.<ref>Klima: Wittenbach auf Climat-Date.org, abgerufen am 6. Mai 2014.</ref>
Geschichte
Der Ort wurde 1297 als Witebach erstmals erwähnt. Wittenbach bestand zuerst aus Einzelhöfen (Brumenau angeblich 830 erwähnt, Gommenschwil 847), später aus Weilern. Das Meieramt Wittenbach umfasste als Lehen des Klosters St. Gallen Höfe in Wittenbach, Tablat und Häggenschwil. Nach Einlösung der verpfändeten Vogtei Wittenbach 1381 vermochte das Kloster seine Herrschaftsrechte später allmählich bis zur eigentlichen Landesherrschaft auszubauen. 1458/59 wurde Tablat (Oberwittenbach) von Wittenbach getrennt. Bis 1798 bildete Wittenbach einen Teil des fürstäbtischen Landshofmeisteramtes und innerhalb desselben eine Hauptmannschaft des Hofgerichtes. 1803 wurde Wittenbach zu einer politischen Gemeinde des Kantons St. Gallen und gehörte bis 1831 zum Bezirk Rorschach, 1831 bis 1918 zum Bezirk Tablat und bis 2003 zum Bezirk St. Gallen.<ref name="HLS" />
Wittenbach gehörte grösstenteils zur St. Galler Pfarrei St. Laurenzen und ab 1535 zur Pfarrei Gallus-Münster; 1647 wurde es zu deren Filialpfarrei erhoben. Die Kirche im Gebiet Kappelhof wird 1222 erstmals erwähnt, der heutige Bau auf dem St. Ulrichsberg entstand 1675/76.<ref name="HLS" />
Die Ackerflur wurde bis Ende des 18. Jahrhunderts im Dreizelgensystem genutzt. Daneben betrieb man Obst- und Flachsbau. Im 19. Jahrhundert setzten sich Gras- und Milchwirtschaft durch. Angesichts der im Ancien Régime überwiegend kleinbäuerlichen Verhältnisse wurde zusätzlich Heimarbeit im Dienst der sankt-gallischen Textilindustrie geleistet. Die Fabrikstickerei (Stickerei Kronbühl AG) leitete ab 1869 die Industrialisierung Wittenbachs ein. Die Depression aufgrund der Stickereikrise ab 1914 führte nach dem Zweiten Weltkrieg zur wirtschaftlichen Diversifizierung. Neben der Textilindustrie entwickelte sich vor allem die Metallindustrie. 1910 erfolgte der Anschluss an die Bodensee-Toggenburg-Bahn. Eine starke Ausdehnung hat das Siedlungsgebiet durch die Industrialisierung erfahren, seit ca. 1960 vor allem durch Wohnbauten für Wegpendler, namentlich nach St. Gallen, wo circa zwei Drittel der erwerbstätigen Bevölkerung arbeiten.<ref name="HLS" />
Bevölkerung
| Jahr | 1831 | 1860 | 1900 | 1910 | 1950 | 1970 | 1990 | 2000 | 2010 | 2019 |
| Einwohner | 1322 | 1284 | 1849 | 2668 | 2393 | 5487 | 7910 | 8457 | 9280 | 9706 |
| Quelle | <ref name="HLS" /> | <ref>Vorlage:Internetquelle</ref> | ||||||||
Wirtschaft
Die 1960 gegründete Landwirtschaftliche Genossenschaft Wittenbach und Umgebung wurde 2018 von der LANDI Fürstenland AG aus Wittenbach übernommen, welche selbst wiederum vier Jahre später von der Landi Oberthurgau AG aus Roggwil übernommen wurde.
Verkehr
Strasse
Vom Frühmittelalter an führte die Alte Konstanzerstrasse von St. Gallen her kommend durch Wittenbach nach Lömmenschwil.<ref>Andreas Thommen: Die Alte Konstanzerstrasse: Tausendjähriger Verkehrsweg Der Ostschweiz. Ribaux, St. Gallen 1987, 142 S.</ref> In Wittenbach zweigt heute die Hauptstrasse 451 nach Arbon von der Hauptstrasse 471 St. Gallen–Amriswil–Scherzingen (–Kreuzlingen) ab. Der Autobahnzubringer A1.1 Meggenhus–Arbon West entlastet Wittenbach vom Durchgangsverkehr.
Schiene
Am 3. Oktober 1910 wurde die Bodensee-Toggenburg-Bahn (BT) mit dem zu einem grossen Teil in der Gemeinde Wittenbach liegenden Bruggwaldtunnel eröffnet. Die Bahnlinie gehört seit 2001 der Südostbahn (SOB) und ist Teil der S-Bahn St. Gallen. Wittenbach liegt an der Strecke Schaffhausen-Wil
Bus
Für die Feinverteilung im öffentlichen Verkehr sorgen die Postautolinien St. Gallen–Arbon, Wittenbach–Häggenschwil-Winden und Wittenbach–Bernhardzell. Seit dem Dezember 2018 wird die Verbindung von und nach St. Gallen durch Autobusse der Linie 4 der VBSG gewährleistet,<ref>Vorlage:Internetquelle</ref> die 2021 durch Batterietrolleybusse ersetzt wurden.<ref>David Gadze: Batterietrolleybusse für St.Gallen verspäten sich – auch die Infrastruktur hinkt zeitlich hinterher. In: St. Galler Tagblatt (online), 27. April 2020.</ref>
Gemeindepartnerschaft
Die Partnergemeinden von Wittenbach sind Wilburgstetten und Selma.
Sehenswürdigkeiten
- Katholische Pfarrkirche St. Ulrich, erbaut 1675 von Daniel Glattburger nach Plänen von Pater Maurus Heidelberger
- Kapelle St. Johannes Nepomuk, 1758 errichtet von Joh. Pfister
- Schloss Egg, östlich der Kirche (ursprünglich ein Meierhof des Klosters St. Gallen, neu erbaut 1624)
- Schloss Dottenwil (16. Jahrhundert) im Weiler Dottenwil
Vereine
In Wittenbach gibt es verschiedene Sportvereine, die die Sportarten Handball, Fussball, Volleyball, Unihockey, Baseball, Badminton, Turnen sowie Schwimmen betreiben. Zu den bekanntesten Vereinen gehören der Handballclub Rover Wittenbach, der FC Wittenbach und der STV Wittenbach.
Persönlichkeiten
- Johann Matthias Hungerbühler (1805–1884), Politiker
- Franz Eduard Buchegger (1814–1868), Bibliothekar der Stiftsbibliothek St. Gallen
- Johann Ulrich Hafner (1827–1891), Ingenieur, Unternehmer und Politiker
- Urban Angehrn, (* 1965), Direktor Eidgenössische Finanzmarktaufsicht (FINMA)
Literatur
Weblinks
Einzelnachweise
<references> <ref name="HLS">Vorlage:HLSVorlage:HLS-Hinweis</ref> </references>