Zum Inhalt springen

Medel (Lucmagn)

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie
Medel (Lucmagn)
Datei:CHE Medel (Lucmagn) COA.svg
Wappen von Medel (Lucmagn)
Staat: Vorlage:CHE2
Kanton: Kanton GraubündenDatei:CHE Graubünden COA.svg Graubünden (GR)
Region: Surselvaw
Kreis: Cadi
BFS-Nr.: 3983i1f3f4
Postleitzahl: 7184 Curaglia
7185 Platta
Koordinaten: 706795 / 165624Koordinaten: 46° 38′ 0″ N, 8° 50′ 0″ O; CH1903: 706795 / 165624
 {{#coordinates:46,633328|8,83333|primary
dim=5000 globe= name=Skriptfehler: Ein solches Modul „Coordinates/kml“ ist nicht vorhanden. region=CH-GR type=city
  }}
Höhe: Vorlage:Höhe/Fmt m ü. M.
Curaglia
Höhenbereich: Vorlage:Metadaten Höhenbereich CHVorlage:Metadaten Höhenbereich CH m ü. M.<ref>Vorlage:Metadaten Höhenbereich CH </ref>
Fläche: Vorlage:Metadaten Fläche CH km²<ref>Vorlage:Metadaten Fläche CH </ref>
Einwohner: 328 (31. Dezember 2024)<ref>Bilanz der ständigen Wohnbevölkerung nach Bezirken und Gemeinden, 1991–2024. In: bfs.admin.ch. Bundesamt für Statistik, abgerufen am 28. August 2025 (bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2024 zusammengefasst). </ref>
Einwohnerdichte: Fehler im Ausdruck: Nicht erkanntes Satzzeichen „[“p Einw. pro km²
Ausländeranteil:
(Einwohner ohne
Schweizer Bürgerrecht)
Vorlage:Metadaten Ausländeranteil CH-GR
(Fehler: Ungültige Zeitangabe)<ref>Vorlage:Metadaten Ausländeranteil CH-GR </ref>
Gemeindepräsident: Claudio Simonet
Website: www.medel.ch
Datei:Curaglia.JPG
Curaglia von Süden gesehen
Curaglia von Süden gesehen
Lage der Gemeinde
<imagemap>

Bild:Karte_Gemeinde_Medel (Lucmagn) 2018.png|280px|rahmenlos|zentriert|Karte von Medel (Lucmagn)

poly 130 711 145 706 153 706 158 707 152 714 132 714 Oberalpsee poly 676 294 692 300 692 320 689 340 684 349 680 348 678 343 679 307 Limmerensee poly 698 259 711 254 716 258 716 269 708 265 698 268 Muttsee poly 1217 136 1222 136 1243 147 1258 149 1269 149 1271 158 1255 158 1231 150 1219 141 Gigerwaldsee poly 1392 104 1404 84 1404 75 1410 77 1404 93 1395 104 Mapraggsee poly 1115 351 1124 353 1126 359 1124 366 1115 360 Caumasee poly 1212 918 1223 911 1237 911 1243 905 1253 905 1254 912 1238 919 1229 922 1213 921 Sufnersee poly 1361 1106 1368 1104 1370 1110 1370 1127 1365 1138 1359 1142 1359 1154 1359 1169 1349 1203 1341 1222 1340 1250 1333 1248 1330 1217 1340 1177 1340 1162 1347 1143 1354 1130 Lago di Lei poly 1183 1083 1189 1083 1197 1089 1208 1089 1214 1103 1208 1115 1209 1124 1203 1127 1192 1122 1196 1108 1188 1099 1182 1095 1178 1091 Lago di Montespluga poly 784 911 801 914 810 914 816 908 830 897 843 887 845 887 848 894 831 908 822 917 815 927 815 933 819 941 818 943 813 940 811 933 805 923 794 920 786 915 Zervreilasee poly 605 916 621 909 639 899 646 889 646 900 647 909 634 917 621 925 615 926 609 926 605 924 Lago di Luzzone poly 98 1115 107 1116 129 1139 139 1149 141 1156 135 1159 125 1151 105 1134 Lago del Sambuco poly 160 982 167 971 198 959 207 958 211 960 211 967 208 971 198 975 176 984 165 985 Lago Ritóm poly 214 953 217 948 224 946 231 947 228 951 228 955 222 957 214 956 Lago di Cadagno poly 211 783 215 781 213 772 215 768 215 762 220 760 223 771 226 790 227 803 219 808 220 796 Lai da Curnera poly 293 794 290 788 293 777 290 771 291 754 302 758 302 769 303 776 302 785 297 794 Lai da Nalps poly 328 911 338 893 341 884 347 881 353 870 362 870 356 891 353 906 357 920 354 924 345 918 340 911 334 914 Lai da Sontga Maria poly 767 465 778 460 779 465 775 467 Lag da Breil poly 819 322 832 338 837 345 835 349 829 346 819 335 811 326 815 321 Lag da Pigniu poly 1098 1258 1096 1251 1087 1241 1076 1240 1060 1224 1050 1213 1045 1199 1045 1184 1059 1175 1074 1170 1085 1164 1093 1150 1085 1142 1089 1117 1087 1103 1100 1070 1114 1069 1146 1055 1159 1052 1181 1051 1192 1051 1203 1052 1214 1052 1222 1042 1228 1051 1238 1054 1238 1064 1233 1073 1235 1088 1247 1093 1246 1100 1257 1102 1263 1123 1289 1133 1306 1134 1321 1118 1319 1086 1332 1068 1356 1059 1377 1036 1380 1043 1378 1092 1359 1091 1357 1105 1381 1105 1382 1130 1374 1141 1374 1175 1374 1195 1368 1223 1364 1235 1370 1244 1379 1259 Italien poly 562 0 1040 0 1046 10 1046 15 1040 18 1040 35 1044 49 1042 52 1028 55 1030 81 1033 92 1050 98 1054 125 1046 144 1038 151 1035 160 1025 160 1011 172 993 201 984 204 976 224 965 224 956 231 946 229 902 227 905 238 894 240 883 265 860 272 859 280 849 280 834 286 829 286 823 282 821 267 812 256 808 245 779 235 764 236 756 241 734 255 734 292 722 303 715 313 717 321 706 333 693 365 680 376 660 377 606 389 591 389 581 397 577 397 567 405 546 408 532 398 532 379 520 378 514 376 508 370 469 370 470 366 478 354 479 337 465 309 491 292 500 292 520 266 535 266 561 256 575 240 595 235 600 213 591 180 579 168 563 137 583 122 607 121 607 112 596 102 596 93 597 81 603 71 602 59 615 46 598 41 588 31 581 31 Kanton Glarus poly 425 0 562 0 580 26 585 30 601 44 618 47 602 57 603 75 595 79 594 95 598 109 609 111 608 120 580 128 542 146 523 163 510 163 504 174 485 174 477 189 460 191 447 189 447 199 435 212 427 200 429 165 426 151 Kanton Schwyz poly 1041 0 1473 0 1471 17 1464 25 1465 56 1447 58 1431 86 1417 104 1412 117 1401 126 1403 139 1416 148 1416 160 1398 160 1387 176 1388 206 1366 211 1369 222 1359 240 1328 211 1304 202 1276 196 1252 181 1219 187 1198 180 1191 181 1187 174 1156 175 1141 168 1124 168 1109 162 1105 170 1095 161 1082 166 1078 175 1061 159 1059 153 1049 143 1051 125 1050 103 1034 88 1026 72 1032 54 1046 46 1039 37 1040 26 1040 19 1045 7 Kanton St. Gallen poly 0 878 4 875 21 892 29 895 62 898 73 894 88 896 96 920 120 919 135 914 137 903 147 901 154 892 198 885 204 893 212 900 228 904 244 892 262 903 279 898 303 901 341 917 356 918 399 904 400 920 403 923 420 923 434 915 442 909 459 901 473 900 480 889 505 884 520 876 531 861 533 846 519 833 520 809 538 802 544 787 548 795 564 794 579 800 585 788 586 779 592 769 602 784 605 804 600 821 606 836 620 837 643 823 663 817 675 817 703 842 720 843 718 857 727 864 731 876 720 884 719 896 712 900 702 934 694 961 697 969 697 987 689 995 695 1001 699 1023 699 1046 722 1070 723 1075 723 1084 734 1091 736 1103 758 1114 779 1107 795 1117 795 1125 812 1149 807 1166 806 1178 795 1188 803 1216 820 1243 823 1250 823 1257 816 1261 0 1259 Kanton Tessin poly 1 312 425 313 426 152 431 159 426 194 433 210 444 201 447 188 463 192 480 183 486 172 506 172 513 160 527 160 563 134 582 172 595 181 595 190 598 215 597 234 573 242 557 257 530 267 520 263 498 290 488 294 477 301 466 311 479 338 478 354 471 366 473 376 461 384 447 391 438 401 428 407 428 417 408 413 396 424 400 465 406 474 402 481 395 478 386 483 379 503 371 522 372 540 352 552 337 552 328 559 313 537 308 535 308 527 298 521 273 543 267 558 274 571 275 581 238 608 228 609 225 621 214 621 187 614 180 634 165 634 158 638 157 687 163 700 160 710 150 718 135 718 125 731 134 737 132 749 123 762 129 769 134 787 149 795 160 796 167 806 167 834 173 864 169 888 144 895 134 902 135 913 118 918 100 923 91 910 85 899 69 892 57 899 36 898 22 895 12 884 6 876 0 876 Kanton Uri poly 1460 502 1461 503 1474 503 1475 1039 1468 1029 1439 1024 1427 1011 1435 996 1436 946 1447 941 1440 924 1441 908 1433 892 1430 875 1437 860 1433 843 1436 830 1443 810 1437 787 1440 770 1438 746 1423 732 1432 720 1444 713 1461 699 1449 671 1456 648 1437 640 1430 627 1426 614 1442 603 1439 595 1421 595 1459 571 1458 560 1450 546 Region Albula poly 1251 485 1252 486 1275 481 1285 472 1280 466 1315 466 1294 419 1294 409 1307 410 1324 388 1339 394 1362 375 1373 376 1389 397 1408 403 1432 401 1442 439 1426 453 1436 475 1451 480 1460 502 1448 542 1458 563 1458 574 1424 597 1442 598 1443 606 1428 614 1430 630 1441 643 1457 649 1450 672 1461 702 1444 717 1424 733 1437 747 1438 790 1443 812 1433 836 1433 847 1439 859 1438 867 1432 873 1432 891 1443 908 1440 927 1447 940 1439 946 1436 997 1429 1013 1441 1028 1467 1027 1473 1038 1475 1073 1468 1076 1473 1084 1475 1259 1460 1212 1444 1204 1429 1205 1417 1220 1409 1216 1380 1241 1370 1240 1375 1199 1375 1144 1384 1135 1382 1108 1359 1105 1361 1092 1376 1093 1379 1039 1354 1061 1334 1072 1320 1089 1324 1119 1302 1137 1275 1129 1260 1105 1245 1092 1234 1077 1241 1055 1223 1044 1206 1056 1173 1051 1147 1056 1118 1069 1103 1070 1101 1045 1086 1038 1085 1026 1085 1012 1059 1024 1026 1025 1017 1038 986 1054 974 1050 905 1051 792 1110 783 1106 757 1114 744 1111 739 1104 737 1094 726 1085 726 1072 739 1044 755 1036 825 1045 842 1024 862 1002 880 1003 900 990 910 973 928 963 943 961 956 945 978 945 991 924 1025 916 1026 900 1035 896 1047 898 1087 888 1096 879 1144 871 1150 825 1144 817 1135 806 1139 792 1138 774 1157 771 1167 767 1182 765 1197 757 1184 748 1185 742 1192 731 1193 699 1181 684 1159 670 1184 626 1217 608 1214 577 1227 558 1235 551 1251 519 1247 507 1252 500 Region Viamala poly 1050 143 1061 154 1067 165 1077 169 1097 161 1107 166 1115 162 1137 168 1147 169 1162 176 1193 177 1194 181 1208 180 1229 189 1266 186 1282 194 1298 198 1319 206 1343 222 1362 235 1370 216 1385 225 1404 256 1421 256 1429 280 1417 302 1427 315 1417 325 1416 349 1432 359 1428 366 1420 369 1425 378 1430 378 1427 383 1432 393 1432 399 1400 402 1389 401 1379 389 1373 373 1363 373 1346 389 1334 394 1326 388 1312 407 1303 411 1290 410 1291 417 1315 465 1277 466 1284 472 1275 480 1250 484 1247 470 1233 461 1234 436 1213 439 1185 413 1193 400 1184 397 1178 400 1179 390 1168 393 1159 383 1155 390 1141 381 1137 381 1128 368 1094 360 1068 330 1051 306 1030 272 1031 250 1010 223 998 214 993 200 1007 174 1021 167 1033 160 Region Imboden poly 1392 205 1393 206 1386 179 1396 164 1408 162 1416 150 1406 138 1406 128 1419 105 1427 96 1431 88 1445 60 1464 56 1466 29 1475 17 1475 208 1471 202 1463 192 1448 205 1416 212 1404 211 Region Landquart poly 1368 1245 1382 1245 1396 1231 1408 1206 1412 1216 1428 1204 1444 1201 1464 1211 1464 1229 1471 1239 1473 1252 1470 1261 1379 1260 Region Maloja poly 817 1262 821 1253 816 1238 804 1209 797 1186 802 1179 811 1149 797 1130 797 1120 787 1109 900 1048 974 1049 985 1051 1016 1038 1022 1026 1050 1028 1079 1013 1089 1020 1084 1033 1087 1040 1099 1042 1098 1071 1091 1087 1091 1096 1085 1102 1089 1113 1087 1137 1087 1145 1092 1145 1087 1167 1048 1180 1043 1198 1052 1217 1080 1241 1091 1240 1096 1249 1096 1261 Region Moesa poly 1473 501 1474 502 1460 500 1451 480 1435 473 1425 453 1439 437 1433 409 1433 391 1433 382 1426 376 1431 360 1421 350 1417 329 1425 315 1418 302 1426 275 1420 252 1412 257 1402 256 1391 229 1383 220 1368 211 1391 205 1412 212 1436 210 1450 205 1459 194 1467 194 1470 204 1475 206 Region Plessur poly 603 391 604 392 687 375 695 366 702 336 717 325 720 312 726 301 737 289 736 256 752 250 765 234 770 254 791 277 791 286 816 310 808 320 839 353 833 364 852 406 863 445 882 445 863 461 869 481 853 480 838 496 809 509 787 506 776 513 766 510 737 515 712 548 706 544 706 529 717 519 703 504 700 483 686 465 661 450 646 430 628 435 608 425 602 409 602 393 Breil/Brigels poly 330 558 342 554 356 551 376 539 372 525 375 509 378 492 393 474 402 478 405 471 401 468 399 426 409 410 427 416 427 403 443 399 446 388 465 385 473 373 506 366 510 376 521 376 534 376 495 399 492 425 483 435 484 455 484 469 474 482 493 505 504 528 502 542 506 544 502 565 512 593 514 612 522 612 517 626 518 643 484 642 472 644 453 656 442 651 402 685 363 684 355 643 328 621 310 603 312 578 319 573 320 564 Disentis/Mustér poly 363 683 404 683 443 651 452 656 472 641 520 641 522 659 518 669 521 679 523 692 527 697 524 717 535 720 568 716 583 716 590 711 597 719 601 718 612 730 612 754 616 772 599 774 588 767 587 788 575 800 553 796 548 796 543 792 540 802 527 801 518 806 517 827 534 846 534 864 514 880 494 883 487 889 477 894 468 904 453 903 419 921 401 920 397 907 348 921 301 902 279 898 275 880 290 850 304 853 312 838 309 828 316 825 323 816 335 813 335 801 338 790 333 770 335 752 341 746 339 742 349 717 358 711 Medel (Lucmagn) poly 533 377 529 401 551 404 560 451 576 455 603 501 601 515 611 552 624 597 612 598 610 635 631 644 654 649 664 644 680 657 695 671 688 701 694 712 693 722 704 728 697 740 704 754 677 776 668 789 659 789 658 783 627 779 615 767 610 752 611 733 602 719 595 719 590 712 581 718 569 713 557 718 534 719 524 719 527 700 516 667 520 657 514 627 521 613 511 610 512 591 502 569 505 545 502 538 503 529 491 503 475 481 484 470 479 436 492 425 495 402 Sumvitg poly 554 407 570 400 583 393 587 393 592 387 602 391 602 409 608 425 625 431 634 436 644 431 654 439 656 445 681 463 699 482 700 503 718 521 704 530 703 542 711 545 685 569 687 613 689 617 694 635 678 660 657 642 652 646 632 644 609 633 610 597 618 596 611 550 601 520 603 501 588 477 573 454 561 449 Trun GR poly 128 731 138 718 149 718 164 699 165 693 156 685 160 639 172 631 180 633 190 616 205 616 218 617 229 618 229 606 241 610 272 579 275 570 269 567 269 552 285 530 301 523 308 526 309 534 318 536 327 560 320 565 320 574 310 578 312 602 339 631 359 644 365 687 361 713 351 720 338 739 342 749 335 757 335 767 335 784 336 792 336 801 337 811 323 817 314 826 309 827 310 837 299 851 289 851 279 881 278 898 265 903 243 891 230 907 207 898 199 890 193 887 167 887 171 867 164 846 159 840 164 831 163 802 150 794 142 790 132 775 120 762 133 751 134 739 Tujetsch poly 921 244 964 281 991 299 988 304 1023 318 1021 334 1028 351 1047 366 1043 379 1046 393 1045 414 1040 415 1012 414 983 384 956 362 950 353 948 343 946 320 936 299 927 287 920 277 Falera poly 767 234 787 237 808 244 813 255 823 265 826 283 838 289 854 280 861 279 861 271 883 264 892 244 907 240 921 241 922 277 941 303 949 320 947 348 959 363 985 383 988 408 996 424 996 431 990 434 990 440 983 444 992 455 1014 450 1030 443 1037 435 1043 435 1049 439 1063 439 1076 461 1076 480 1090 507 1110 518 1115 529 1115 539 1123 553 1108 568 1105 590 1107 611 1095 641 1084 672 1067 698 1055 706 1050 714 1031 719 1035 708 1046 666 1003 601 978 588 975 578 1000 541 1001 530 996 522 983 518 968 524 951 526 936 521 922 504 930 489 931 481 936 470 924 471 910 467 883 467 864 469 861 462 882 445 878 440 864 440 852 408 847 394 835 376 834 351 815 328 808 321 812 312 798 292 790 284 788 275 770 254 Ilanz/Glion poly 901 226 941 226 959 228 960 222 977 219 981 207 995 201 993 212 1015 223 1032 251 1031 270 1057 313 1082 342 1098 363 1120 366 1100 387 1071 396 1067 399 1067 408 1050 416 1042 416 1042 403 1043 378 1040 374 1045 366 1027 353 1021 332 1020 316 987 306 988 300 963 280 918 242 904 238 Laax poly 1042 416 1052 413 1067 407 1067 399 1076 394 1100 388 1117 367 1128 368 1140 382 1129 386 1123 390 1129 401 1129 412 1121 414 1101 409 1087 417 1076 421 1066 440 1052 439 1045 439 1039 433 1039 429 Sagogn poly 983 382 1013 411 1041 414 1039 423 1042 432 1032 433 1028 441 1017 447 999 453 991 452 983 443 991 437 988 431 994 431 995 422 Schluein poly 606 838 602 818 607 801 599 778 612 771 623 780 658 781 658 786 669 789 677 778 703 755 697 738 703 731 696 722 695 714 688 703 693 680 701 672 717 678 761 664 777 657 795 657 804 651 822 626 823 609 836 597 850 590 862 569 872 562 887 543 897 542 913 527 937 522 962 526 980 523 982 518 993 521 1000 523 1001 534 991 560 977 575 977 585 1005 602 1026 633 1048 666 1045 683 1039 702 1027 719 1019 686 1006 676 993 676 983 663 975 671 957 671 943 669 941 690 949 702 938 701 924 700 923 704 914 701 909 701 909 708 905 711 903 732 895 744 885 745 889 753 891 765 890 775 885 785 869 791 858 792 840 819 819 843 817 859 790 888 775 892 749 892 743 889 740 881 732 879 732 870 720 860 717 844 707 844 684 827 673 819 657 818 643 825 626 836 Lumnezia poly 731 879 732 880 741 879 743 890 750 893 775 891 792 890 804 870 818 857 818 843 846 815 858 792 880 788 892 778 890 760 891 753 887 745 894 744 902 732 906 713 910 708 911 699 922 703 928 699 950 702 944 691 943 668 957 672 973 672 983 663 992 675 1005 677 1020 689 1031 717 1026 728 1038 744 1039 763 1034 781 1030 791 1020 792 1042 815 1035 823 1025 846 1032 869 1031 883 1026 892 1023 917 1009 920 994 926 979 943 962 944 936 961 917 967 906 975 900 993 880 1003 865 1000 841 1022 828 1042 813 1046 774 1040 758 1039 742 1047 729 1060 727 1072 704 1050 700 1007 691 997 699 986 696 960 706 926 715 901 721 896 721 884 733 880 Vals GR poly 859 568 869 558 883 539 895 541 894 546 920 561 934 566 949 566 944 577 949 577 952 584 961 595 959 605 947 610 936 594 928 589 908 591 884 589 Vella GR poly 682 660 683 661 693 633 688 604 684 569 715 549 734 520 745 512 767 508 781 512 791 507 813 505 835 496 846 489 855 479 868 476 868 472 903 464 927 473 938 472 932 481 933 489 925 493 924 501 930 512 939 523 914 529 897 541 888 540 865 565 857 570 851 591 841 594 822 611 822 623 801 657 778 657 718 679 704 672 694 675 Obersaxen Mundaun poly 1025 901 1032 880 1027 860 1024 847 1031 827 1039 820 1039 810 1019 793 1032 785 1037 768 1035 744 1027 726 1028 717 1050 710 1057 702 1076 687 1089 661 1098 633 1107 611 1103 580 1105 570 1122 553 1115 541 1111 522 1085 500 1076 479 1077 463 1067 439 1078 425 1091 416 1105 408 1127 412 1129 407 1130 402 1126 392 1138 386 1147 383 1158 388 1162 381 1168 384 1170 392 1179 392 1181 397 1191 398 1198 403 1193 410 1211 438 1239 437 1233 459 1247 469 1255 485 1253 500 1249 510 1254 515 1231 555 1225 558 1217 578 1219 608 1188 625 1158 671 1181 682 1194 698 1193 731 1187 744 1184 751 1184 753 1194 756 1183 764 1163 770 1149 775 1137 775 1140 793 1131 806 1147 819 1148 839 1143 868 1105 877 1096 879 1080 890 1047 897 1034 895 Safiental desc bottom-left</imagemap>{w

Datei:ETH-BIB-Val Medel, Blick Nordnorost Tödi-LBS H1-018206.tif
Luftbild von Werner Friedli aus dem Jahr 1954. Im Vordergrund Curaglia, in der Mitte Disentis/Mustér mit Kloster, dazwischen die Schlucht «Las Ruinas»

Medel (Lucmagn) (<phonos file="roh-sursilvan-Medel.ogg">[ˈmɛːdəl]</phonos>/?, deutsch und bis 1943 offiziell Medels im Oberland) ist eine politische Gemeinde im Schweizer Kanton Graubünden. Sie liegt in der Region Surselva.

Geographie

Medel (Lucmagn) liegt im Val Medel, dem Tal zwischen Disentis/Mustér und dem Lukmanierpass ({{Modul:Vorlage:lang}} Modul:Vorlage:lang:103: attempt to index field 'wikibase' (a nil value)). Die Gemeinde umfasst mehrere Dörfer, Weiler und Einzelsiedlungen, darunter Curaglia Welt-Icon

 {{#coordinates:46,673033|8,858263|
   |dim=
   |globe=
   |name=Skriptfehler: Ein solches Modul „Coordinates/kml“ ist nicht vorhanden.
   |region=CH-GR
   |type=city
  }} und Platta Welt-Icon
 {{#coordinates:46,658689|8,854803|
   |dim=
   |globe=
   |name=Skriptfehler: Ein solches Modul „Coordinates/kml“ ist nicht vorhanden.
   |region=CH-GR
   |type=city
  }}. Früherer Mittelpunkt war Platta (Vorlage:Höhe/Fmt m ü. M.) – die kleine, lawinengefährdete Siedlung wird noch heute als Hauptort bezeichnet.<ref name="siedlungen" /> Grösstes Dorf ist heute Curaglia. Andere Hauptsiedlungen der weitläufigen Gemeinde sind (von Nord nach Süd) Soliva (Vorlage:Höhe/Fmt m), Mutschnengia (Vorlage:Höhe/Fmt m), Fadretsch (Vorlage:Höhe/Fmt m), Baselgia (Vorlage:Höhe/Fmt m), Drual (Vorlage:Höhe/Fmt m), Matergia (Vorlage:Höhe/Fmt m), Pardé (Vorlage:Höhe/Fmt m), Fuorns (Vorlage:Höhe/Fmt m), Acla (Vorlage:Höhe/Fmt m) und Sogn Gions (Vorlage:Höhe/Fmt m).

Durch das Tal führt die Lukmanierpassstrasse. In Sta. Maria besass das Kloster Disentis ein Hospiz. Die Südgrenze der Gemeinde ist gleichzeitig die Kantonsgrenze zwischen Graubünden und dem Tessin.

Vom gesamten Gemeindegebiet von über 136 km² sind über 90 km² unproduktive Fläche, meist Gebirge. Die höchsten Punkte sind der vom Medelsergletscher bedeckte Piz Medel (Vorlage:Höhe/Fmt m) und der Scopí (Vorlage:Höhe/Fmt m). Der Stausee Lai da Sontga Maria am Lukmanierpass ist 177 ha gross. Weitere 2026 ha sind von Wald und Gehölz bedeckt. Die landwirtschaftliche Nutzfläche von 2421 ha besteht aus 2072 ha Maiensässen und 349 ha Acker- und Wiesland. Die restlichen 80 ha Gemeindegebiet entfallen auf Siedlungsflächen.

Wegen der Goldvorkommen im Gebiet wurden immer wieder verschiedene Projekte lanciert. Schon seit mindestens 1985 gehörte Goldwaschen im Medelser Rhein zur Freizeit-Unterhaltung des Disentiser Hotels Acla da Fontauna. Die in Curaglia ansässige Swiss Gold Exploration AG plante einen kommerziellen Abbau.<ref>Jano Felice Pajarola: Die Goldgräber geben nicht auf: Surselva-Lizenz bis 2030 verlängert. In: suedostschweiz.ch. 27. Dezember 2024, abgerufen am 21. Februar 2026 (Lua-Fehler in Modul:Multilingual, Zeile 153: attempt to index field 'data' (a nil value)).</ref> Am 1. April 2012 lehnten die Stimmbürger der Gemeinde deutlich eine Kompetenzabtretung in Sachen Schürfkonzession an den Gemeindevorstand ab. Somit bleibt die Erteilung einer Konzession Sache der Stimmberechtigten, welche offensichtlich den Erhalt einer intakten Landschaft sehr hoch bewerten.

Das Gebiet sollte auch Teil des Parc Adula Nationalparks werden, der aber durch Abstimmung überregional kein Gefallen fand.

Geschichte

Von Disentis her erfolgte im Frühmittelalter die Besiedlung des Taleingangs, im 12. und 13. Jahrhundert des Mittelteils und im Spätmittelalter auch vom Bleniotal her die Erschliessung des Lukmanierraums. Nur am Rande beteiligt waren die Walser, z. B. in Mutschnengia. Medel wurde 1315 als de valle Mederis erwähnt. Ende des 14. Jahrhunderts bestanden etwa 60 Siedlungen. Medel stand unter der Territorialhoheit des Klosters Disentis, doch bekamen die Gotteshausleute des Tals 1355 einen eigenen Ammann sowie 1526 und 1643 die Gerichtshoheit. 1744 wurde der Klosterzehnten ausgekauft.<ref name="HLS" />

Die dem heiligen Martin geweihte 1338 erwähnte Talkirche in Platta war eine Filiale der Pfarrei St. Johann (S. Gions) in Disentis. 1454 wurde sie selbstständig und 1500 zur Pfarrei erhoben. In Curaglia wurde 1642 die Kurat­kaplanei des heiligen Nikolaus errichtet. Als niedrigster alpenquerender Pass der Schweiz wurde der Lukmanier bis ins Spätmittelalter stark begangen. Die Abtei Disentis unterhielt Hospizien in Sogn Gions und Sogn Gagl (1261 erwähnt) sowie das 1374 errichtete Hospiz Sontga Maria auf der Passhöhe.<ref name="HLS" />

Im Medel wurde schon früh Bergbau getrieben; davon erhielten das Tal und die Talgemeinde den Namen (von métallum, Bergwerk). Die Bergwerke gehörten dem Landesherrn, dem Abt von Disentis. Spätestens von 1366 an bis ins 17. Jahrhundert baute das Kloster in Medel Silber ab. Als Abt Jakob II. (1357 bis ca. 1366) dieses Silberbergwerk an Auswärtige verpachtete, gab es Unruhen im Tal und der Abt fiel einer Verschwörung zum Opfer. Sein Nachfolger machte die Verpachtung rückgängig.<ref>Anton von Castelmur: Medels. In Historisch-Biographisches Lexikon der Schweiz. Band 5. Paul Attinger, Neuenburg 1929, S. 62 (PDF Digitalisat)</ref>

Eine erste Strasse erschloss Medel 1780.<ref name="HLS" /> 1872 wurde eine moderne Strasse bis Platta durch die Schlucht am Talausgang eröffnet, die den alten Saumpfad über Mumpé Medel ersetzte. Nach Fertigstellung der Passstrasse fuhren von 1878 bis 1910 Postkutschen über den Lukmanier.<ref>Sonia Fiorini: Lukmanierpass. In: Historisches Lexikon der Schweiz. 31. Mai 2012.</ref><ref name="GR" /> Zerstörerische Lawinenniedergänge forderten 1931 in Platta und 1975 in Acla Todesopfer.<ref name="siedlungen" /><ref name="GR" /> 1956 bis 1963 wurde die Kantonsstrasse gebaut. Seit 1929 lebt Medel von beträchtlichen Wasserzinsen. In den 1960er-Jahren wurde unterhalb des Passes der Stausee Lai da Sontga Maria errichtet.<ref name="HLS" />

Die Zahl der Bauernbetriebe hat in der traditionellen Bergbauerngemeinde stark abgenommen, der Winter- und Passtourismus dagegen nahm zu. 1981 bis 2001 wurde eine Gesamtmelioration durchgeführt. Primarschulen gibt es in Curaglia und Platta, die Sekundarschüler pendeln seit 1973, die Realschüler seit 1980 nach Disentis. 2005 stellte der erste Sektor noch etwa 55 Prozent der Arbeitsplätze in der Gemeinde.<ref name="HLS" />

Wappen

Wappen von Medel
Wappen von Medel
Blasonierung: „In Silber (Weiss) auf schwarzem Pferd der Heilige Martin, den roten Mantel mit dem Bettler teilend“

Der heilige Martin ist Patron der Pfarrkirche und war auch schon im Gemeindesiegel abgebildet.

Klima

Klimatabelle für Curaglia
Jan Feb Mär Apr Mai Jun Jul Aug Sep Okt Nov Dez
Mittl. Tagesmax. (°C) Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format 11,5
Mittl. Tagesmin. (°C) Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format 3,4
Niederschlag (mm) Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Σ Vorlage:Klimatabelle/Format
Sonnenstunden (h/d) Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format
Regentage (d) Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Vorlage:Klimatabelle/Format Σ Vorlage:Klimatabelle/Format
Quelle: Wetter24<ref>Klima: Curaglia. In: wetter24.de. Abgerufen am 21. Februar 2026.</ref>

Bevölkerung

Bevölkerungsentwicklung<ref name="Vischnaunca" />
Jahr 1850 1900 1950 1960 2000<ref>Adolf Collenberg: Medel (Lucmagn). In: Historisches Lexikon der Schweiz. 29. August 2008.</ref> 2004 2010 2012 2014 2016 2020 2021 2022 2023
Einwohner 609 536 614 835 502 480 439 423 399 387 345 342 332 328

Von den Ende 2004 480 Bewohnern waren 476 Schweizer Staatsangehörige. Die Bevölkerung spricht grossmehrheitlich Sursilvan und ist katholisch. Einige Weiler (Mutschnengia, Soliva) wurden wahrscheinlich im 14./15. Jahrhundert von deutschsprachigen Walsern besiedelt.

Einwohner nach Siedlungen<ref name="Vischnaunca" />
Siedlung Einwohner
Fuorns und Acla 28
Pardé 16
Matergia 2
Drual 3
Platta 11
Baselgia und Fravia 6
Mutschnengia 20
Soliva 6
Curaglia 210
Sonstige 26
Summe 328

Curaglia zählt rund 250 Einwohner. In Drual leben drei und in Matergia zwei Personen. In Pardé leben rund 40 Personen und in Fuorns rund 40. Acla – vormals die letzte Siedlung im Tal – ist seit einem Lawinenniedergang am 6. April 1975 nicht mehr ganzjährig bewohnt. Die Einwohnerzahl von Medel (Lucmagn) hat in den letzten zehn Jahren stetig abgenommen.<ref name="Vischinadis" /><ref name="siedlungen" />

Sehenswürdigkeiten

Skriptfehler: Ein solches Modul „Vorlage:Siehe auch“ ist nicht vorhanden.

Datei:Kapelle Pardé Chor.jpg
Chor der Kapelle St. Rochus in Pardé

Bilder

Literatur

Weblinks

Commons: Medel (Lucmagn) – Sammlung von Bildern, Videos und Audiodateien

Vorlage:Wikidata-Registrierung

Einzelnachweise

<references responsive>

<ref name="GR"></ref>
<ref name="HLS">Adolf Collenberg: Medel (Lucmagn). In: Historisches Lexikon der Schweiz.Vorlage:HLS-Hinweis</ref>
<ref name="siedlungen">Siedlungen. In: Vischnaunca Medel/Lucmagn. Archiviert vom Vorlage:Referrer am 27. März 2012; abgerufen am 9. Mai 2012.</ref>
<ref name="Vischinadis">Vischinadis. In: Vischnaunca Medel/Lucmagn. Abgerufen am 17. Februar 2024 (Lua-Fehler in Modul:Multilingual, Zeile 153: attempt to index field 'data' (a nil value)).</ref>
<ref name="Vischnaunca"></ref>

</references>

Vorlage:Klappleiste/Anfang

Vorlage:Klappleiste/Ende

Vorlage:HinweisbausteinVorlage:Wikidata-Registrierung