Piemontesische Sprache
{{#if: Piemontese
| Vorlage:Hinweisbaustein | {{#ifeq: 0 | 0 | }}}}{{#if: | {{#if: | {{#if: | {{#if: Italien (Piemont) | {{#if: ~2 Millionen | {{#if: Indogermanische Sprachen {{#if: | {{#if: | {{#if: | {{#if: | {{#if: | {{#if: -pms | {{#if: | {{#if: | {{#if: pms | {{#if: | {{#if: |
| Piemontesisch (Piemontèis) | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Projektautor | {{{Erfinder}}}
}} | |||||
| Jahr der Veröffentlichung | {{{Veröffentlichungsjahr}}}
}} | |||||
| Zeitraum | {{{Zeitraum}}}
}} | |||||
|
{{#if: |
Ehemals gesprochen in | Gesprochen in
}} |
Italien (Piemont)
}} | |||
| Sprecher | ~2 Millionen
}} | |||||
| Linguistische Klassifikation |
}}}} | |||||
| Besonderheiten | {{{Besonderheiten}}}
}} | |||||
| Offizieller Status
}} | ||||||
| Amtssprache in |
}} | |||||
| Sonstiger offizieller Status in | {{{Weiteres}}}
}} | |||||
| Anerkannte Minderheiten-/ Regionalsprache in |
{{{Minderheitensprache}}}
}} | |||||
| Sprachcodes
}} | ||||||
| ISO 639-1 | {{#ifeq:|-|–|}}
}} | |||||
| ISO 639-2 | (B) {{#ifeq:{{{ISO2B}}}|-|–|{{{ISO2B}}}}} | (T) {{#ifeq:{{{ISO2T}}}|-|–|{{{ISO2T}}}}} | ISO 639-2 | {{#ifeq:-|-|–|-}}
}} }} | ||
| ISO 639-3 | {{#ifeq:pms|-|–|pms}}
}} | |||||
| ISO 639-5 |
{{{ISO5}}} }} | |||||
| Locale/IETF |
{{{Locale}}} }} | |||||
Die piemontesische Sprache (auch das Piemontesische; Piemontèis im Piemontesischen, Piemontese im Italienischen) ist eine galloromanische Varietät, die von über 2,1 Millionen Menschen im Piemont gesprochen wird. Seit 1981 erkennt sie der Europarat offiziell als Minderheitensprache an. Sie gehört zu den gefährdeten Sprachen und wurde von der UNESCO in den Atlas der gefährdeten Sprachen aufgenommen.
Geschichte
{{#invoke:Vorlage:Siehe auch|f}} Als Schriftsprache wurde das Piemontesische seit dem Ende des 12. Jahrhunderts benutzt. Im 16. Jahrhundert entwickelte sich eine Literatur, die alle literarischen Formen, sowohl Gedichte als auch Romane, Dramen und Epik umfasste. Allerdings verlor das Piemontesische schon um diese Zeit seinen Rang als Sprache der Verwaltung und höheren Bildung an das Italienische, die auf dem Dialekt der Toskana, besonders dem florentinischen, beruhende Sprache Dantes. Das 19. Jahrhundert brachte auch eine eigene wissenschaftliche Literatur und Literaturkritik hervor. Mit der Gründung eines italienischen Nationalstaates 1861 verstärkte sich der Niedergang des Piemontesischen aber weiter, obwohl die Einigungsbewegung vom politisch und wirtschaftlich weit fortgeschrittenen Piemont ausging. Nach dem Zweiten Weltkrieg wurde es unter dem Einfluss der Urbanisierung und der Massenmedien größtenteils auch aus der mündlichen Kommunikation in den Familien verdrängt.
Lautung
Die heutig verbreitete Schreibweise wurde vom Autor und Literaten Pinin Pacòt entworfen, vorher gab es keine vereinheitlichte Schreibweise. Infolge der gemeinsamen galloromanischen Grundlage zeigt das Lautsystem Parallelitäten mit dem Französischen und dem Okzitanischen, so existieren die Palatale Vorlage:IPA-Phon (ü) und Vorlage:IPA-Phon (ö).
Vokale
- è: offenes e (<templatestyles src="IPA/styles.css" />{{#switch:|phon=[|phonem=/}}[[{{#ifeq:{{#switch: ɛ
| a | aː = Ungerundeter offener Vorderzungenvokal | ɐ = Fast offener Zentralvokal | ɑ | ɑː = Ungerundeter offener Hinterzungenvokal | ɒ = Gerundeter offener Hinterzungenvokal | æ = Ungerundeter fast offener Vorderzungenvokal | ɑ̃ = Ungerundeter offener Hinterzungennasalvokal | ʌ = Ungerundeter halboffener Hinterzungenvokal | b = Stimmhafter bilabialer Plosiv | ɓ = Stimmhafter bilabialer Implosiv | ʙ = Stimmhafter bilabialer Vibrant | β = Stimmhafter bilabialer Frikativ | c = Stimmloser palataler Plosiv | ç = Stimmloser palataler Frikativ | ɕ = Stimmloser alveolopalataler Frikativ | ɔ = Gerundeter halboffener Hinterzungenvokal | ɔ̃ = Gerundeter halboffener Hinterzungennasalvokal | d = Stimmhafter alveolarer Plosiv | ɗ = Stimmhafter dentaler Implosiv | ɖ = Stimmhafter retroflexer Plosiv | ð = Stimmhafter dentaler Frikativ | d͡z | dz = Stimmhafte alveolare Affrikate | d͡ʒ | dʒ | ʤ = Stimmhafte postalveolare Affrikate | e | eː = Ungerundeter halbgeschlossener Vorderzungenvokal | ə = Mittlerer Zentralvokal | ɘ = Ungerundeter halbgeschlossener Zentralvokal | ɛ | ɛː = Ungerundeter halboffener Vorderzungenvokal | ɛ̃ = Ungerundeter halboffener Vorderzungennasalvokal | ɜ | ɜː = Ungerundeter halboffener Zentralvokal | f = Stimmloser labiodentaler Frikativ | ɸ = Stimmloser bilabialer Frikativ | ɡ | g = Stimmhafter velarer Plosiv | ɠ = Stimmhafter velarer Implosiv | ɢ = Stimmhafter uvularer Plosiv | ʛ = Stimmhafter uvularer Implosiv | ɣ = Stimmhafter velarer Frikativ | ɤ = Ungerundeter halbgeschlossener Hinterzungenvokal | h = Stimmloser glottaler Frikativ | ħ = Stimmloser pharyngaler Frikativ | ɦ = Stimmhafter glottaler Frikativ | ɧ = Stimmloser velopalataler Frikativ | ʜ = Stimmloser epiglottaler Frikativ | ɥ = Stimmhafter labiopalataler Approximant | i | iː = Ungerundeter geschlossener Vorderzungenvokal | ĩ = Ungerundeter geschlossener Vorderzungennasalvokal | ɨ = Ungerundeter geschlossener Zentralvokal | ɪ = Ungerundeter zentralisierter fast geschlossener Vorderzungenvokal | ɯ = Ungerundeter geschlossener Hinterzungenvokal | j = Stimmhafter palataler Approximant | ʝ = Stimmhafter palataler Frikativ | ɟ = Stimmhafter palataler Plosiv | ʄ = Stimmhafter palataler Implosiv | k = Stimmloser velarer Plosiv | l = Stimmhafter lateraler alveolarer Approximant | ɫ = Velarisierter lateraler alveolarer Approximant | ɬ = Stimmloser lateraler alveolarer Frikativ | ɭ = Stimmhafter lateraler retroflexer Approximant | ʟ = Stimmhafter lateraler velarer Approximant | ɮ = Stimmhafter lateraler alveolarer Frikativ | ʎ = Stimmhafter lateraler palataler Approximant | m = Stimmhafter bilabialer Nasal | m̥ = Stimmloser bilabialer Nasal | ɱ = Stimmhafter labiodentaler Nasal | ɯ = Ungerundeter geschlossener Hinterzungenvokal | ɰ = Stimmhafter velarer Approximant | n = Stimmhafter alveolarer Nasal | ɲ = Stimmhafter palataler Nasal | ŋ = Stimmhafter velarer Nasal | ɳ = Stimmhafter retroflexer Nasal | ɴ = Stimmhafter uvularer Nasal | o | oː = Gerundeter halbgeschlossener Hinterzungenvokal | õ = Gerundeter geschlossener Nasalvokal | ɵ = Gerundeter halbgeschlossener Zentralvokal | ø | øː = Gerundeter halbgeschlossener Vorderzungenvokal | ɞ = Gerundeter halboffener Zentralvokal | œ = Gerundeter halboffener Vorderzungenvokal | œ̃ = Gerundeter halboffener Vorderzungennasalvokal | ɶ = Gerundeter offener Vorderzungenvokal | ɔ | ɔː = Gerundeter halboffener Hinterzungenvokal | ɔ̃ = Gerundeter halboffener Hinterzungennasalvokal | ɤ = Ungerundeter halbgeschlossener Hinterzungenvokal | ʊ = Gerundeter zentralisierter fast geschlossener Hinterzungenvokal | ʘ = Bilabialer Klick | p = Stimmloser bilabialer Plosiv | ɸ = Stimmloser bilabialer Frikativ | q = Stimmloser uvularer Plosiv | r = Stimmhafter alveolarer Vibrant | ɾ = Stimmhafter alveolarer Tap | ɺ = Stimmhafter lateraler alveolarer Flap | ɽ = Stimmhafter retroflexer Flap | ɹ = Stimmhafter alveolarer Approximant | ɻ = Stimmhafter retroflexer Approximant | ʀ = Stimmhafter uvularer Vibrant | ʁ = Stimmhafter uvularer Frikativ | s = Stimmloser alveolarer Frikativ | ʂ = Stimmloser retroflexer Frikativ | ʃ = Stimmloser postalveolarer Frikativ | t = Stimmloser alveolarer Plosiv | ʈ = Stimmloser retroflexer Plosiv | θ = Stimmloser dentaler Frikativ | t͡s | ts = Stimmlose alveolare Affrikate | t͡ʃ | tʃ | ʧ = Stimmlose postalveolare Affrikate | u | uː = Gerundeter geschlossener Hinterzungenvokal | ũ = Gerundeter geschlossener Hinterzungennasalvokal | ʉ = Gerundeter geschlossener Zentralvokal | ʊ = Gerundeter zentralisierter fast geschlossener Hinterzungenvokal | v = Stimmhafter labiodentaler Frikativ | ʋ = Stimmhafter labiodentaler Approximant | ⱱ = Stimmhafter labiodentaler Flap | ʌ = Ungerundeter halboffener Hinterzungenvokal | w = Labialisierter stimmhafter velarer Approximant | w̃ = Nasalierter stimmhafter labiovelarer Approximant | ʍ = Stimmloser labiovelarer Frikativ | ɰ = Stimmhafter velarer Approximant | x = Stimmloser velarer Frikativ | χ = Stimmloser uvularer Frikativ | y | yː = Gerundeter geschlossener Vorderzungenvokal | ʏ = Gerundeter zentralisierter fast geschlossener Vorderzungenvokal | ɥ = Stimmhafter labiopalataler Approximant | ʎ = Stimmhafter lateraler palataler Approximant | z = Stimmhafter alveolarer Frikativ | ʑ = Stimmhafter alveolopalataler Frikativ | ʐ = Stimmhafter retroflexer Frikativ | ʒ = Stimmhafter postalveolarer Frikativ | ʔ = Stimmloser glottaler Plosiv | ʕ = Stimmhafter pharyngaler Frikativ | ʘ = Bilabialer Klick | ǀ = Dentaler Klick | ǂ = Palatoalveolarer Klick | ǁ = Lateraler alveolarer Klick | ǃ = Alveolarer Klick | #default = {{#if: |kein entsprechender Artikel zu IPA-Zeichen "ɛ" |Liste der IPA-Zeichen}} }}|Piemontesische Sprache|Liste der IPA-Zeichen|{{#switch: ɛ | a | aː = Ungerundeter offener Vorderzungenvokal | ɐ = Fast offener Zentralvokal | ɑ | ɑː = Ungerundeter offener Hinterzungenvokal | ɒ = Gerundeter offener Hinterzungenvokal | æ = Ungerundeter fast offener Vorderzungenvokal | ɑ̃ = Ungerundeter offener Hinterzungennasalvokal | ʌ = Ungerundeter halboffener Hinterzungenvokal | b = Stimmhafter bilabialer Plosiv | ɓ = Stimmhafter bilabialer Implosiv | ʙ = Stimmhafter bilabialer Vibrant | β = Stimmhafter bilabialer Frikativ | c = Stimmloser palataler Plosiv | ç = Stimmloser palataler Frikativ | ɕ = Stimmloser alveolopalataler Frikativ | ɔ = Gerundeter halboffener Hinterzungenvokal | ɔ̃ = Gerundeter halboffener Hinterzungennasalvokal | d = Stimmhafter alveolarer Plosiv | ɗ = Stimmhafter dentaler Implosiv | ɖ = Stimmhafter retroflexer Plosiv | ð = Stimmhafter dentaler Frikativ | d͡z | dz = Stimmhafte alveolare Affrikate | d͡ʒ | dʒ | ʤ = Stimmhafte postalveolare Affrikate | e | eː = Ungerundeter halbgeschlossener Vorderzungenvokal | ə = Mittlerer Zentralvokal | ɘ = Ungerundeter halbgeschlossener Zentralvokal | ɛ | ɛː = Ungerundeter halboffener Vorderzungenvokal | ɛ̃ = Ungerundeter halboffener Vorderzungennasalvokal | ɜ | ɜː = Ungerundeter halboffener Zentralvokal | f = Stimmloser labiodentaler Frikativ | ɸ = Stimmloser bilabialer Frikativ | ɡ | g = Stimmhafter velarer Plosiv | ɠ = Stimmhafter velarer Implosiv | ɢ = Stimmhafter uvularer Plosiv | ʛ = Stimmhafter uvularer Implosiv | ɣ = Stimmhafter velarer Frikativ | ɤ = Ungerundeter halbgeschlossener Hinterzungenvokal | h = Stimmloser glottaler Frikativ | ħ = Stimmloser pharyngaler Frikativ | ɦ = Stimmhafter glottaler Frikativ | ɧ = Stimmloser velopalataler Frikativ | ʜ = Stimmloser epiglottaler Frikativ | ɥ = Stimmhafter labiopalataler Approximant | i | iː = Ungerundeter geschlossener Vorderzungenvokal | ĩ = Ungerundeter geschlossener Vorderzungennasalvokal | ɨ = Ungerundeter geschlossener Zentralvokal | ɪ = Ungerundeter zentralisierter fast geschlossener Vorderzungenvokal | ɯ = Ungerundeter geschlossener Hinterzungenvokal | j = Stimmhafter palataler Approximant | ʝ = Stimmhafter palataler Frikativ | ɟ = Stimmhafter palataler Plosiv | ʄ = Stimmhafter palataler Implosiv | k = Stimmloser velarer Plosiv | l = Stimmhafter lateraler alveolarer Approximant | ɫ = Velarisierter lateraler alveolarer Approximant | ɬ = Stimmloser lateraler alveolarer Frikativ | ɭ = Stimmhafter lateraler retroflexer Approximant | ʟ = Stimmhafter lateraler velarer Approximant | ɮ = Stimmhafter lateraler alveolarer Frikativ | ʎ = Stimmhafter lateraler palataler Approximant | m = Stimmhafter bilabialer Nasal | m̥ = Stimmloser bilabialer Nasal | ɱ = Stimmhafter labiodentaler Nasal | ɯ = Ungerundeter geschlossener Hinterzungenvokal | ɰ = Stimmhafter velarer Approximant | n = Stimmhafter alveolarer Nasal | ɲ = Stimmhafter palataler Nasal | ŋ = Stimmhafter velarer Nasal | ɳ = Stimmhafter retroflexer Nasal | ɴ = Stimmhafter uvularer Nasal | o | oː = Gerundeter halbgeschlossener Hinterzungenvokal | õ = Gerundeter geschlossener Nasalvokal | ɵ = Gerundeter halbgeschlossener Zentralvokal | ø | øː = Gerundeter halbgeschlossener Vorderzungenvokal | ɞ = Gerundeter halboffener Zentralvokal | œ = Gerundeter halboffener Vorderzungenvokal | œ̃ = Gerundeter halboffener Vorderzungennasalvokal | ɶ = Gerundeter offener Vorderzungenvokal | ɔ | ɔː = Gerundeter halboffener Hinterzungenvokal | ɔ̃ = Gerundeter halboffener Hinterzungennasalvokal | ɤ = Ungerundeter halbgeschlossener Hinterzungenvokal | ʊ = Gerundeter zentralisierter fast geschlossener Hinterzungenvokal | ʘ = Bilabialer Klick | p = Stimmloser bilabialer Plosiv | ɸ = Stimmloser bilabialer Frikativ | q = Stimmloser uvularer Plosiv | r = Stimmhafter alveolarer Vibrant | ɾ = Stimmhafter alveolarer Tap | ɺ = Stimmhafter lateraler alveolarer Flap | ɽ = Stimmhafter retroflexer Flap | ɹ = Stimmhafter alveolarer Approximant | ɻ = Stimmhafter retroflexer Approximant | ʀ = Stimmhafter uvularer Vibrant | ʁ = Stimmhafter uvularer Frikativ | s = Stimmloser alveolarer Frikativ | ʂ = Stimmloser retroflexer Frikativ | ʃ = Stimmloser postalveolarer Frikativ | t = Stimmloser alveolarer Plosiv | ʈ = Stimmloser retroflexer Plosiv | θ = Stimmloser dentaler Frikativ | t͡s | ts = Stimmlose alveolare Affrikate | t͡ʃ | tʃ | ʧ = Stimmlose postalveolare Affrikate | u | uː = Gerundeter geschlossener Hinterzungenvokal | ũ = Gerundeter geschlossener Hinterzungennasalvokal | ʉ = Gerundeter geschlossener Zentralvokal | ʊ = Gerundeter zentralisierter fast geschlossener Hinterzungenvokal | v = Stimmhafter labiodentaler Frikativ | ʋ = Stimmhafter labiodentaler Approximant | ⱱ = Stimmhafter labiodentaler Flap | ʌ = Ungerundeter halboffener Hinterzungenvokal | w = Labialisierter stimmhafter velarer Approximant | w̃ = Nasalierter stimmhafter labiovelarer Approximant | ʍ = Stimmloser labiovelarer Frikativ | ɰ = Stimmhafter velarer Approximant | x = Stimmloser velarer Frikativ | χ = Stimmloser uvularer Frikativ | y | yː = Gerundeter geschlossener Vorderzungenvokal | ʏ = Gerundeter zentralisierter fast geschlossener Vorderzungenvokal | ɥ = Stimmhafter labiopalataler Approximant | ʎ = Stimmhafter lateraler palataler Approximant | z = Stimmhafter alveolarer Frikativ | ʑ = Stimmhafter alveolopalataler Frikativ | ʐ = Stimmhafter retroflexer Frikativ | ʒ = Stimmhafter postalveolarer Frikativ | ʔ = Stimmloser glottaler Plosiv | ʕ = Stimmhafter pharyngaler Frikativ | ʘ = Bilabialer Klick | ǀ = Dentaler Klick | ǂ = Palatoalveolarer Klick | ǁ = Lateraler alveolarer Klick | ǃ = Alveolarer Klick | #default = {{#if: |kein entsprechender Artikel zu IPA-Zeichen "ɛ" |Liste der IPA-Zeichen}} }}}}|ɛ]]{{#switch:|phon=]|phonem=/}}) in wie in „essen“: enèrgich [<templatestyles src="IPA/styles.css" />
| ] <phonos file="{{{Tondatei}}}"></phonos>
}}{{#invoke:TemplatePar|check
|all= 1= |opt= 2= Tondatei= |template=Vorlage:IPA |errNS= 0 |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:IPA |format=@@@ }}]
- é: geschlossenes e wie in „eben“: fé [<templatestyles src="IPA/styles.css" />
| ] <phonos file="{{{Tondatei}}}"></phonos>
}}{{#invoke:TemplatePar|check
|all= 1= |opt= 2= Tondatei= |template=Vorlage:IPA |errNS= 0 |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:IPA |format=@@@ }}]
- ë: Schwa, etwa wie in dt. „Affe“, jedoch betont: vënner [<templatestyles src="IPA/styles.css" />
| ] <phonos file="{{{Tondatei}}}"></phonos>
}}{{#invoke:TemplatePar|check
|all= 1= |opt= 2= Tondatei= |template=Vorlage:IPA |errNS= 0 |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:IPA |format=@@@ }}]
- o, ó: wie ein dt. „u“: Piemont [<templatestyles src="IPA/styles.css" />
| ] <phonos file="{{{Tondatei}}}"></phonos>
}}{{#invoke:TemplatePar|check
|all= 1= |opt= 2= Tondatei= |template=Vorlage:IPA |errNS= 0 |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:IPA |format=@@@ }}], róndola [<templatestyles src="IPA/styles.css" />
| ] <phonos file="{{{Tondatei}}}"></phonos>
}}{{#invoke:TemplatePar|check
|all= 1= |opt= 2= Tondatei= |template=Vorlage:IPA |errNS= 0 |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:IPA |format=@@@ }}]
- ò: offenes o wie in „offen“: fòrt [<templatestyles src="IPA/styles.css" />
| ] <phonos file="{{{Tondatei}}}"></phonos>
}}{{#invoke:TemplatePar|check
|all= 1= |opt= 2= Tondatei= |template=Vorlage:IPA |errNS= 0 |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:IPA |format=@@@ }}]
- u: wie das deutsche „ü“ oder das französische „u“ Vorlage:IPA-Phon; vor Vokalen wird es zu einem sanften Vorlage:IPA-Phon: butir [<templatestyles src="IPA/styles.css" />
| ] <phonos file="{{{Tondatei}}}"></phonos>
}}{{#invoke:TemplatePar|check
|all= 1= |opt= 2= Tondatei= |template=Vorlage:IPA |errNS= 0 |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:IPA |format=@@@ }}], guèra [<templatestyles src="IPA/styles.css" />
| ] <phonos file="{{{Tondatei}}}"></phonos>
}}{{#invoke:TemplatePar|check
|all= 1= |opt= 2= Tondatei= |template=Vorlage:IPA |errNS= 0 |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:IPA |format=@@@ }}]
- ù: wie ein dt. „u“; nur „ü“, wenn ein Vokal folgt: lùnes [<templatestyles src="IPA/styles.css" />
| ] <phonos file="{{{Tondatei}}}"></phonos>
}}{{#invoke:TemplatePar|check
|all= 1= |opt= 2= Tondatei= |template=Vorlage:IPA |errNS= 0 |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:IPA |format=@@@ }}], crùa [<templatestyles src="IPA/styles.css" />
| ] <phonos file="{{{Tondatei}}}"></phonos>
}}{{#invoke:TemplatePar|check
|all= 1= |opt= 2= Tondatei= |template=Vorlage:IPA |errNS= 0 |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:IPA |format=@@@ }}]
- eu: wie ein dt. „ö“ Vorlage:IPA-Phon (vgl. französisch „eu“): reusa [<templatestyles src="IPA/styles.css" />
| ] <phonos file="{{{Tondatei}}}"></phonos>
}}{{#invoke:TemplatePar|check
|all= 1= |opt= 2= Tondatei= |template=Vorlage:IPA |errNS= 0 |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:IPA |format=@@@ }}]; eine Ausnahme sind manche Fremdwörter, z. B. Euròpa [<templatestyles src="IPA/styles.css" />
| ] <phonos file="{{{Tondatei}}}"></phonos>
}}{{#invoke:TemplatePar|check
|all= 1= |opt= 2= Tondatei= |template=Vorlage:IPA |errNS= 0 |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:IPA |format=@@@ }}]
Konsonanten
- c, cc: vor e und i und am Wortende wie dt. „tsch“, sonst wie dt. „k“: cel [<templatestyles src="IPA/styles.css" />
| ] <phonos file="{{{Tondatei}}}"></phonos>
}}{{#invoke:TemplatePar|check
|all= 1= |opt= 2= Tondatei= |template=Vorlage:IPA |errNS= 0 |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:IPA |format=@@@ }}], baricc [<templatestyles src="IPA/styles.css" />
| ] <phonos file="{{{Tondatei}}}"></phonos>
}}{{#invoke:TemplatePar|check
|all= 1= |opt= 2= Tondatei= |template=Vorlage:IPA |errNS= 0 |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:IPA |format=@@@ }}]
- ch: wie dt. „k“: chila [<templatestyles src="IPA/styles.css" />
| ] <phonos file="{{{Tondatei}}}"></phonos>
}}{{#invoke:TemplatePar|check
|all= 1= |opt= 2= Tondatei= |template=Vorlage:IPA |errNS= 0 |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:IPA |format=@@@ }}]
- g, gg: vor e und i und am Wortende je nach Region französisches „j“ Vorlage:IPA-Phon oder „dsch“ Vorlage:IPA-Phon, sonst wie dt. „g“: assagg [<templatestyles src="IPA/styles.css" />
| ] <phonos file="{{{Tondatei}}}"></phonos>
}}{{#invoke:TemplatePar|check
|all= 1= |opt= 2= Tondatei= |template=Vorlage:IPA |errNS= 0 |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:IPA |format=@@@ }}], gat [<templatestyles src="IPA/styles.css" />
| ] <phonos file="{{{Tondatei}}}"></phonos>
}}{{#invoke:TemplatePar|check
|all= 1= |opt= 2= Tondatei= |template=Vorlage:IPA |errNS= 0 |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:IPA |format=@@@ }}]
- gh: wie dt. „g“: ghil [<templatestyles src="IPA/styles.css" />
| ] <phonos file="{{{Tondatei}}}"></phonos>
}}{{#invoke:TemplatePar|check
|all= 1= |opt= 2= Tondatei= |template=Vorlage:IPA |errNS= 0 |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:IPA |format=@@@ }}]
- gl: „lj“, wie im Italienischen: figl [<templatestyles src="IPA/styles.css" />
| ] <phonos file="{{{Tondatei}}}"></phonos>
}}{{#invoke:TemplatePar|check
|all= 1= |opt= 2= Tondatei= |template=Vorlage:IPA |errNS= 0 |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:IPA |format=@@@ }}]
- gn: „nj“, wie im Italienischen: soagnà [<templatestyles src="IPA/styles.css" />
| ] <phonos file="{{{Tondatei}}}"></phonos>
}}{{#invoke:TemplatePar|check
|all= 1= |opt= 2= Tondatei= |template=Vorlage:IPA |errNS= 0 |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:IPA |format=@@@ }}]
- h: stumm
- j: wie dt. (nicht frz.) „j“: avèj [<templatestyles src="IPA/styles.css" />
| ] <phonos file="{{{Tondatei}}}"></phonos>
}}{{#invoke:TemplatePar|check
|all= 1= |opt= 2= Tondatei= |template=Vorlage:IPA |errNS= 0 |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:IPA |format=@@@ }}]
- n: am Wortende velar, etwa wie das deutsche „ng“: pan [<templatestyles src="IPA/styles.css" />
| ] <phonos file="{{{Tondatei}}}"></phonos>
}}{{#invoke:TemplatePar|check
|all= 1= |opt= 2= Tondatei= |template=Vorlage:IPA |errNS= 0 |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:IPA |format=@@@ }}]; wenn die Aussprache eines Wortes auf Vorlage:IPA-Phon endet, wird das n verdoppelt: ann [<templatestyles src="IPA/styles.css" />
| ] <phonos file="{{{Tondatei}}}"></phonos>
}}{{#invoke:TemplatePar|check
|all= 1= |opt= 2= Tondatei= |template=Vorlage:IPA |errNS= 0 |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:IPA |format=@@@ }}]
- n-: velar, etwa wie das deutsche „ng“: galin-a [<templatestyles src="IPA/styles.css" />
| ] <phonos file="{{{Tondatei}}}"></phonos>
}}{{#invoke:TemplatePar|check
|all= 1= |opt= 2= Tondatei= |template=Vorlage:IPA |errNS= 0 |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:IPA |format=@@@ }}]
- s: am Wortbeginn stimmlos (scharf), wie in Süddeutschland, Österreich und der Schweiz: sol [<templatestyles src="IPA/styles.css" />
| ] <phonos file="{{{Tondatei}}}"></phonos>
}}{{#invoke:TemplatePar|check
|all= 1= |opt= 2= Tondatei= |template=Vorlage:IPA |errNS= 0 |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:IPA |format=@@@ }}]
- s-c vor e und am Wortende „s-tsch“: s-cet [<templatestyles src="IPA/styles.css" />
| ] <phonos file="{{{Tondatei}}}"></phonos>
}}{{#invoke:TemplatePar|check
|all= 1= |opt= 2= Tondatei= |template=Vorlage:IPA |errNS= 0 |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:IPA |format=@@@ }}]
- sch: „sk“ wie im Italienischen: casché [<templatestyles src="IPA/styles.css" />
| ] <phonos file="{{{Tondatei}}}"></phonos>
}}{{#invoke:TemplatePar|check
|all= 1= |opt= 2= Tondatei= |template=Vorlage:IPA |errNS= 0 |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:IPA |format=@@@ }}]
- v: weiches „w“: vitura [<templatestyles src="IPA/styles.css" />
| ] <phonos file="{{{Tondatei}}}"></phonos>
}}{{#invoke:TemplatePar|check
|all= 1= |opt= 2= Tondatei= |template=Vorlage:IPA |errNS= 0 |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:IPA |format=@@@ }}]
- z: stimmhaftes (weiches) „s“: monze [<templatestyles src="IPA/styles.css" />
| ] <phonos file="{{{Tondatei}}}"></phonos>
}}{{#invoke:TemplatePar|check
|all= 1= |opt= 2= Tondatei= |template=Vorlage:IPA |errNS= 0 |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:IPA |format=@@@ }}]
Anders als im Italienischen wird nicht zwischen kurzen (einfach geschriebenen) und langen (doppelt geschriebenen) Konsonanten unterschieden.
Betonung
Die Betonung eines Wortes liegt auf der letzten Silbe, wenn diese auf einen Konsonanten endet, und auf der vorletzten, wenn das Wort auf einen Vokal ausgeht. Wird das Wort auf einer anderen Silbe betont, wird dies durch einen Gravis-Akzent zum Ausdruck gebracht. Akut in den Fällen é und ó verweist hingegen auf einen geschlossenen Vokal.
Grammatik
Nomen
Die Nomen lassen sich wie in allen romanischen Sprachen zwei Geschlechtern zuordnen: maskulin, feminin. Feminine Nomen enden im Singular für gewöhnlich auf -a, während maskuline häufig auf einen Konsonanten enden.
Die Bildung des Plurals ist vielgestaltiger als im Italienischen: Zwar kennen feminine Nomen die Endung -e, der maskuline Plural hingegen ist entweder mit dem Singular identisch oder erhält die Endung -i. Im ersteren Fall lässt sich der Plural wie in der benachbarten lombardischen Sprache am Artikel erkennen.
Artikel
| Typ | Geschlecht | Nummer | Artikel | Beispiel |
|---|---|---|---|---|
| Determinativ | Maskulin | Singular | ël (’l) lë (l’) |
ël can; ciamé’l can lë scolé; l’aso |
| Plural | ij (’j) jë (j’) |
ij can; ciamé’j can jë scolé; j’aso | ||
| Feminin | Singular | la (l’) |
la farfala; la stòria l’ongia | |
| Plural | le (j’) |
le farfale; le stòrie j’onge | ||
| Indeterminativ | Maskulin | Singular | un (’n) në (n’) |
un can; ciamé’n can në scolé; n’aso |
| Plural | ëd (’d) dë (d’) |
ëd can; ciamé’d can dë scolé; d’aso | ||
| Feminin | Singular | na na (n’) |
na farfala na stòria; n’ongia | |
| Plural | ëd (’d) dë (d’) |
ëd farfale; ciapé’d farfale dë stòrie; d’onge |
Verben
Wie im Venezianischen wird zwischen Subjekt und Prädikat ein Pronomen gestellt:
- Gioann a trambla –- Johannes zittert.
- Mi, i canto na canson -- Ich, ich singe ein Lied.
Die Konjugation der Verben lässt sich in drei Gruppen einteilen, daneben existieren zahlreiche irreguläre Verben.
| Pronom | Gruppe I | Gruppe II | Gruppe III | Irregular | Irregular |
|---|---|---|---|---|---|
| – | -é | -e | -ì | - | - |
| – | canté (singen) | lese (lesen) | finì (beenden) | èsse (sein) | avej (haben) |
| Mi | i canto | i leso | i finisso | i son | i l’hai \ l’heu |
| Ti | it cante | it lese | it finisse | it ses | it l’has |
| Ël | a canta | a les | a finiss | l’é | a l’ha |
| Noi | i cantoma | i lesoma | i finioma | i soma | l’oma |
| Voi | i cante | i lese | i finisse | i seve | l’eve |
| Lor | a canto | a leso | a finisso | a son | l’han |
| (Partizip) | canté | lì | finì | sù | avì |
Wortschatz
Charakteristisch sind die im Vergleich zum Italienischen recht stark verkürzten Wörter:
| Piemontèis | Italienisch | Latein |
|---|---|---|
| fnoj | finocchio | fenuculum |
| maslè | macellaio | camellarius |
| plè | pelare | pilare |
| taiè | tagliare | taliare |
| Piemontesisch | Italienisch | Französisch | Spanisch | Rumänisch | Katalanisch | Latein | Deutsch |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| cadrega | sedia | chaise | silla | scaun | cadira | sella/cathedra | Stuhl |
| pijé | prendere | prendre | tomar | a lua | prendre | capere/prendere | nehmen |
| surtì | uscire | sortir | salir | a ieşi | sortir | exire | herausgehen |
| droché/casché/tombé | cadere | tomber | caer | a cădea | caure | cadere | fallen |
| ca/mison | casa | maison | casa | casă | casa | casa | Haus |
| brass | braccio | bras | brazo | braţ | braç | bracchium | Arm |
| nùmer | numero | numéro | número | număr | nombre | numerus | Zahl |
| pom | mela | pomme | manzana | măr | poma | malum | Apfel |
| travajé | lavorare | travailler | trabajar | a lucra | treballar | laborare/operari | arbeiten |
| crava | capra | chèvre | cabra | capră | cabra | capra | Ziege |
| scòla | scuola | école | escuela | şcoală | escola | schola | Schule |
| bòsch | legno | bois | madera | lemn | bosc | lignum | Holz |
| monsù | signore | monsieur | señor | domn | senyor | dominus | Herr (Anrede) |
| madama | signora | madame | señora | doamnă | senyora | domina | Frau (Anrede) |
| istà | estate | été | verano | vară | estiu | aestas | Sommer |
| ancheuj | oggi | aujourd’hui | hoy | astăzi | avui | hodie | heute |
| dman | domani | demain | mañana | mâine | demà | cras | morgen |
| jer | ieri | hier | ayer | ieri | ahir | heri | gestern |
| lùnes | lunedì | lundi | lunes | luni | dilluns | dies Lunae | Montag |
| màrtes | martedì | mardi | martes | marţi | dimarts | dies Martis | Dienstag |
| mèrcol/merco | mercoledì | mercredi | miércoles | miercuri | dimecres | dies Mercurii | Mittwoch |
| giòbia | giovedì | jeudi | jueves | joi | dijous | dies Iovis | Donnerstag |
| vënner | venerdì | vendredi | viernes | vineri | divendres | dies Veneris | Freitag |
| saba | sabato | samedi | sábado | sâmbătă | dissabte | dies Saturnis | Samstag |
| dumìnica | domenica | dimanche | domingo | duminică | diumenge | dies Solis | Sonntag |
Literatur
- Mauro Tosco, Emanuele Miola, Nicola Duberti: A Grammar of Piedmontese. A Minority Language of Northwest Italy (= Grammars and Sketches of the World’s Languages. Band 19). Brill, Leiden 2023, ISBN 978-90-04-54405-5.
Weblinks
- Piemunteis.it
- Startseite der piemontesischen Wikipedia
- Wörterbuch der deutschen und piemontesischen Sprache
- 2. Ausgabe (PDF; 6,5 MB)
{{safesubst:#ifeq:0|10| {{#switch: Piemontesische Sprache |Navigationsleiste|NaviBlock|0=|#default= Vorlage:Templatetransclusioncheck Vorlage:Dokumentation/ruler }}}}Vorlage:Klappleiste/Anfang {{#if:
|
| [[:{{#ifeq:pms|de|Wikipedia:Hauptseite|pms:}}|Wikipedia]] | – die freie Enzyklopädie auf Piemontèis
}}{{#ifexpr:0| | ||
| [[q:{{#ifeq:pms|de | Wikiquote]] | – Zitate auf Piemontèis
}}{{#ifexpr:0| | |
| [[wikt:{{#ifeq:pms|de | Wiktionary]] | – das freie Wörterbuch auf Piemontèis
}}{{#ifexpr:0| | |
| [[b:{{#ifeq:pms|de | Wikibooks]] | – Lern- und Lehrmaterialien auf Piemontèis
}}{{#ifexpr:1| | |
| [[s:{{#ifeq:pms|de | Wikisource]] | – Quellentexte auf Piemontèis
}}{{#ifexpr:0| | |
| [[n:{{#ifeq:pms|de | Wikinews]] | – Nachrichten auf Piemontèis
}}{{#ifexpr:0| | |
| [[v:{{#ifeq:pms|de | Wikiversity]] | – Forschungsprojekte und wissenschaftlicher Austausch auf Piemontèis
}}{{#ifexpr:0| | |
| [[voy:{{#ifeq:pms|de | Wikivoyage]] | – Reiseinformationen auf Piemontèis
}} |
|
| [[:{{#ifeq:pms|de|Wikipedia:Hauptseite|pms:}}|Wikipedia]] | – die freie Enzyklopädie auf Piemontèis
}}{{#ifexpr:0| | ||
| [[q:{{#ifeq:pms|de | Wikiquote]] | – Zitate auf Piemontèis
}}{{#ifexpr:0| | |
| [[wikt:{{#ifeq:pms|de | Wiktionary]] | – das freie Wörterbuch auf Piemontèis
}}{{#ifexpr:0| | |
| [[b:{{#ifeq:pms|de | Wikibooks]] | – Lern- und Lehrmaterialien auf Piemontèis
}}{{#ifexpr:1| | |
| [[s:{{#ifeq:pms|de | Wikisource]] | – Quellentexte auf Piemontèis
}}{{#ifexpr:0| | |
| [[n:{{#ifeq:pms|de | Wikinews]] | – Nachrichten auf Piemontèis
}}{{#ifexpr:0| | |
| [[v:{{#ifeq:pms|de | Wikiversity]] | – Forschungsprojekte und wissenschaftlicher Austausch auf Piemontèis
}}{{#ifexpr:0| | |
| [[voy:{{#ifeq:pms|de | Wikivoyage]] | – Reiseinformationen auf Piemontèis
}} |
}}
Vorlage:Klappleiste/Ende{{#ifeq: s | p | | {{#if: 4174658-2 | |
}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: s | p | {{#if: 4174658-2 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: s | p | {{#if: 4174658-2 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: s | p | {{#if: | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: s | p | {{#if: | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: s | p | {{#if: | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: s | p | {{#if: | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Mehrdeutigkeitshinweis
- Seiten mit defekten Dateilinks
- Wikipedia:GND fehlt
- Wikipedia:Normdaten-TYP falsch oder fehlend
- Wikipedia:GND in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:GND in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Wikipedia:LCCN in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:LCCN in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Wikipedia:VIAF in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:VIAF in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Einzelsprache
- Bedrohte Sprache
- Romanische Sprachen
- Kultur (Piemont)

